NIEUWSventilatiezorgen scholen

Ventilatie bij scholen niet altijd op orde, open ramen dwingen tot jassen en dikke truien

Vanwege zorgen om de verspreiding van het coronavirus maakt het kabinet werk van gebrekkige ventilatie in scholen: er komt 360 miljoen euro beschikbaar om dit aan te pakken. Ten minste 11 procent van de Nederlandse scholen voldoet niet aan de normen.

Leerlingen van het Jordan Lyceum in Zeist gaan in de pauze verplicht naar buiten: dat schrijven de coronaregels op de school voor. Tegen de regen zijn voor en achter tenten neergezet.Beeld Raymond Rutting / de volkskrant

Dit schrijft minister Arie Slob van Onderwijs in een Kamerbrief. De vrees is dat het coronavirus zich in slecht geventileerde gebouwen kan verspreiden via minuscule druppeltjes (aerosolen), maar het is niet duidelijk of die angst gegrond is. Daarom had het RIVM geadviseerd geen nieuwe, strengere normen op te stellen. Nu blijkt dat een deel van de scholen ook niet voldoet aan de bestaande normen. 

Het coronavirus is een serieus probleem op scholen. Volgens scholenmeldpunt.nl zijn er meer dan 250 coronabesmettingen vastgesteld. Een aantal scholen is dan ook weer overgestapt op digitaal onderwijsEn vanaf maandag geldt op middelbare scholen het dringende advies om buiten de lessen mondkapjes te dragen.

Minister Slob verwacht dat het percentage scholen dat niet voldoet aan de ventilatienormen zal stijgen. Ongeveer de helft heeft de ventilatie nog niet goed doorgemeten. Scholen moesten de afgelopen tijd aan het Landelijke Coördinatieteam Ventilatie op Scholen doorgeven of ze voldoen aan de normen in het Bouwbesluit uit 2012, maar dit is niet altijd gelukt, mede door overbelasting van de bedrijven die deze metingen verrichten.

Installatiebranche waarschuwt

Om de ventilatieproblemen aan te pakken, trekt het ministerie 360 miljoen euro uit. 100 miljoen euro hiervan komt ‘zo snel mogelijk’ beschikbaar als onderdeel van een al bestaande subsidie. Scholen die hier een beroep op doen kunnen 30 procent vergoed krijgen van bijvoorbeeld een nieuw ventilatiesysteem. Hoe de overige miljoenen worden verdeeld, is nog niet bekend.

Maar volgens Wouter Wijma, voorzitter van de Vereniging Leveranciers Luchttechnische Apparaten (VLA), gaat het nooit lukken om alle scholen in Nederland voor de winter van een goed ventilatiesysteem te voorzien. De installatiebranche komt daarvoor capaciteit tekort. Wijma denkt dat voor veel scholen thuisonderwijs de enige manier is om op een verantwoorde manier door de komende periode te komen.

‘Als ik de cijfers zo bekijk gaat het nog om ongeveer tweeduizend scholen. Dan heb je het al gauw over 20 duizend tot 40 duizend lokalen’, zegt Wijma tegen het ANP. ‘Dat gaan we niet redden.

De branchevoorman wijst erop dat het doorgaans minstens drie maanden duurt om een systeem aan te leggen in een school. In het gunstigste geval zou het mogelijk zijn om dit jaar nog ongeveer driehonderd scholen van een ventilatiesysteem te voorzien, schat Wijma in. ‘Maar dan zijn er dus nog 1.700 scholen waar dit nog niet lukt.’

Ramen open

De bevindingen van het ministerie sluiten aan bij de resultaten van een enquête die de Volkskrant hield onder middelbare scholen; daar zit de leeftijdscategorie scholieren waarbinnen de besmettingen voorkomen. Op de enquête reageerden 221 scholen en schoolgemeenschappen, samen goed voor 218.690 leerlingen. Iets minder dan eenvijfde voldeed niet of niet helemaal aan de normen, bij nog eens een kwart voldeed het merendeel.

Veel schoolgebouwen die niet voldoen zijn al tientallen jaren oud. Ook blijkt uit de reacties dat een deel van de scholen de normen uit het bouwbesluit enkel haalt door de ramen open te zetten. Dat leidt er door de dalende temperaturen toe dat sommige leerlingen met truien en jassen aan in de klas zitten.

‘Ik denk dat 80 procent van mijn leerlingen in oude gebouwen zit, in de kou’, zegt bijvoorbeeld Gerald Bossenbroek, bestuurslid van het Hondsrug College in Emmen (tweeduizend leerlingen). ‘Als je aan het bouwbesluit wilt voldoen zonder dat de kinderen in goelagcondities zitten, moeten we meer dan een miljoen investeren. Dat hebben we niet.’ 

Doekle Terpstra, die het coördinatieteam voor ventilatie leidt, vertrouwt erop dat een nieuwe handleiding met praktische ventileeradviezen ‘Siberische omstandigheden’ kan voorkomen. Die adviezen variëren van ramen voorzien van een kierstand tot het verwijderen van omkastingen van radiatoren om ze beter te laten verwarmen.

Krappe beurs

Slob benadrukt dat het, los van het virus, sowieso tijd werd om te zorgen dat de binnenklimaten van alle scholen in orde komen. Onder het mom van ‘never waste a good crisis’ (vrij vertaald: je moet het ijzer smeden als het crisis is) moet dit onderzoek en het beschikbare geld een opmaat zijn om dit voor de langere termijn te regelen, zo zegt hij.

‘Decennialang is op dit punt veel te weinig geïnvesteerd’, reageert Anko van Hoepen, vicevoorzitter van de PO-raad (basisonderwijs). Al voor de coronacrisis is volgens hem uitgerekend dat er de komende dertig jaar naar schatting 14 miljard euro nodig is om de binnenklimaten – inclusief temperatuur en akoestiek – van scholen op orde te krijgen. ‘Dat zouden scholen en gemeenten voor een groot deel moeten betalen. En die hebben al een krappe beurs.’

Met medewerking van Erik Verwiel.

Ingrid van der Neut, rector Jordan Montessori Lyceum Utrecht (Zeist)

‘Eén deel van onze school is pas nieuw, daar voldoet de ventilatie aan de nieuwste eisen. Maar de rest van het gebouw is ouder. Daar is geen mechanische ventilatie en het voldoet er alleen aan de normen die eerder golden. Toen stonden we toch even met de handen in het haar: wat te doen?

‘Het enige wat we nu kunnen, is de ramen openzetten. Collega’s die niet in het nieuwe deel lesgeven, komen een kwartier vroeger op school om ramen en deuren alvast tegen elkaar open te zetten. Dat betekent gewoon dat de school koud is, alles is koud.

‘Dat de winter in aantocht is, maakt me wel somber, maar die ramen en deuren móéten openblijven. Eerst de luchtkwaliteit op orde, anders geen onderwijs. Die kinderen zullen daar met jassen en truien moeten zitten. Dat zie je nu al: iedereen heeft een wolletje bij zich.

‘Tijdens een van de pauzes moeten de leerlingen bovendien naar buiten, om docenten de ruimte te geven door het gebouw te bewegen en even koffie te halen. Nu ik dit vertel, regent het. Daarom hebben we voor en achter een grote tent neergezet: zodat de kinderen, voor het grootste deel, overdekt kunnen pauzeren.

‘We willen de ventilatiesystemen graag aanpassen. Maar dat kost tijd die je in een draaiende school niet hebt. En de leveranciers van die systemen hebben momenteel geen mensen beschikbaar om te kijken wat er nodig zou zijn. Ze zijn te druk.

‘We hebben een gezamenlijke opdracht om de school draaiende te houden. Dus mogelijk moeten we in de winter toch meer thuis les gaan geven. Ik kan me voorstellen, even hardop gedacht, dat je de ochtenden les hebt in die koude school en dan ’s middags digitaal thuis. Ik zie even geen andere oplossingen.’

Erik van Ginkel, directeur bedrijfsvoering Scholengroep CVO-AV

‘We hebben CO2-meters aangeschaft om de ventilatie te kunnen meten in onze gebouwen, want toen we dat afgelopen zomer lieten doen, ging het vooral om steekproeven. In één van de lokalen, op de slechts denkbare plek van het gebouw, hadden we op enig moment een CO2-waarde die drie keer zo hoog was als geadviseerd. Een uur later lag die er weer onder. Wat is daar dan aan de hand?

‘We doen dus niet paniekerig: eerst willen we meer meetgegevens, van meerdere tijden, zodat we gaan begrijpen wat er in zo’n lokaal precies gebeurt. Als dan blijkt dat het nodig is, kunnen we bijvoorbeeld pauzes inlassen tijdens lessen, om het lokaal te laten luchten. Gelukkig speelt dit slechts in kleine delen van onze gebouwen.

‘Voor de rest staan alle installaties maximaal te blazen. Waar ramen en deuren open kunnen, staan ze open. Dat is vooral hard nodig in de oudere gebouwen – we hebben acht panden – die geen installatie hebben en dus minder goed zijn geventileerd. Alleen: het is nu al 10 graden ’s nachts, dan is het in zo’n lokaal niet veel warmer. Wat als het nog kouder wordt? Dan moeten we kijken wat er met de gemeten CO2-waarden gebeurt als de ramen en deuren dichtgaan. We kunnen niet overal zomaar installaties neer gaan zetten, dat zijn enorm kostbare operaties.

‘Deze zorgen leven landelijk. Ik hoop dat er ook op dat niveau oplossingen komen, want als het om ventilatie gaat, zijn onze mogelijkheden zo’n beetje uitgeput.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden