Venezolaan Luís heeft geen geldig paspoort meer

Nu is hij opgesloten in Nederland

Als Luís de Venezolaanse ambassade belt met de vraag of zijn nieuwe paspoort er al is, luidt het antwoord steevast: Nee. 'Ik zit opgesloten in Nederland.'

Luíz en Marleen Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Met wringende handen vertelt Luís in de hal van zijn woning over de Venezolaanse grootgrondbezitter die decennia geleden een verhouding kreeg met een jong meisje: zijn moeder. Op de foto's aan de muur zie je een man bij wie alles in zijn gezicht wilskracht uitstraalt, en een vrouw waarvan je je kunt voorstellen dat iemand er verliefd op wordt. Om haar heen staan zeven jongens - twee van de grootgrondbezitter, vijf van een andere man.

'Ik heb zes broers', zegt Luís trots. Maar hij kan hen geen van allen opzoeken, en zeker over zijn vader (88), maakt hij zich zorgen. 'Ik hoop dat hij 100 wordt, maar op deze leeftijd kan dat elk moment omslaan. En dan zit ik hier. Opgesloten in Nederland.' Luís valt even stil, terwijl de kaketoes Pepe en Pepa op de achtergrond schreeuwen in hun enorme kooi.

Ongebruikt in een lade

Luís, die al 13 jaar bij zijn vriendin in Nederland woont, belt telkens met het lood in de schoenen met zijn ambassade om te vragen of hij zijn paspoort kan ophalen. Het antwoord is altijd nee. En hij is niet de enige: naar schatting wonen er enkele tientallen Venezolanen in Nederland die geen geldige pas meer hebben. De ambassade kan geen nieuwe meer geven. Er is 'geen materiaal' meer, liet de Venezolaanse regering begin dit jaar weten, en verder wil Caracas er niets over kwijt.

Enrique Guzman, die een Facebookgroep voor Venezolanen in Nederland runt, kent 'zo'n zestig mensen' die tegen dit probleem zijn aangelopen. 'Een enkeling met contacten heeft nog iets voor elkaar gekregen', zegt hij over de telefoon, 'maar verder krijgt iedereen hetzelfde te horen. Geduld.'

'Geen rol voor Nederland'

Volgens het CBS wonen circa 750 mensen met een Venezolaans paspoort in Nederland die alleen over de Venezolaanse nationaliteit beschikken. Omdat zij geen Nederlandse staatsburger zijn, kan Nederland niets voor hen betekenen als ze zonder paspoort komen te zitten.'De uitgifte van Venezolaanse paspoorten aan Venezolaanse onderdanen is een verantwoordelijkheid van de Venezolaanse ambassade', zegt een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De Venezolaanse ambassades in Den Haag en Brussel wilden niet reageren.

Bij de meeste mensen ligt hun paspoort het grootste deel van het jaar ongebruikt in een lade, maar als je zonder dat document in het buitenland woont, zijn de praktische problemen enorm. Luís heeft geen geldig identiteitsbewijs meer, kan nog geen dagtripje naar Antwerpen maken, en niet op bezoek bij zijn oude vader.

'Als hij overlijdt, kunnen we niet naar zijn begrafenis', zucht Marleen, de vriendin van Luís. 'De ambassade heeft aangeboden een laisser-passer te verstrekken, een document waarmee hij zonder paspoort naar Venezuela kan reizen. Maar zonder pas kan hij daarna niet meer terug naar Nederland.' Luís schudt zijn hoofd bij het schrikbeeld. 'Dan zit ik daar vast.'

Luís en Marleen leerden elkaar 13 jaar geleden kennen op Isla Margarita, een paradijselijk eiland voor de Venezolaanse kust, dat in de jaren negentig voor veel Nederlanders een geliefde vakantiebestemming was. Daar is niets meer van over: de criminaliteit is er schrikbarend (er zijn in 2007 drie Nederlanders op het eiland vermoord).

De mond gesnoerd

Maar in 2003 kwamen de toeristen nog in drommen. Het strand was wit, de hemel blauw, en Marleen werd verliefd op die leuke hotelmanager. Ze gingen uit, wilden elkaar na de vakantie blijven zien, en nadat Luís ook een keer naar Nederland was gekomen, besloten ze samen verder te gaan. Een jaar later werd hun zoon geboren.

Die zoon is ondertussen alweer 12 jaar oud en de twee kinderen uit een eerder huwelijk van Luís zijn ook in Nederland opgegroeid. In maart maakte Luís een afspraak op de ambassade in Brussel, waar de paspoorten voor Venezolanen in Nederland en België worden uitgegeven, omdat zijn document zou verlopen. Hij kon er in april terecht. 'Kijk', zegt Luís, en loopt naar zijn computer. De ambassade heeft een soort track-and-tracesysteem om te volgen hoe het met je aanvraag staat, en Luís wijst aan: groen vinkje bij de afgeleverde data, groen vinkje bij de pasfoto die hij moest inleveren, groen vinkje bij de vingerafdruk. Allemaal afgewikkeld in april. En daarna? Luís heft hulpeloos zijn handen. 'Niets meer.'

Hij denkt dat de regering bewust geen paspoorten meer uitgeeft, 'omdat inwoners het land anders massaal verlaten'. Er is niet alleen een tekort aan paspoorten, maar ook aan betaalbare levensmiddelen en, bijvoorbeeld, medicijnen. Honderdduizenden Venezolanen zijn op de vlucht geslagen en er zijn honderden doden gevallen bij anti-regeringsprotesten. Ruim 80 procent van de bevolking wil dat de socialistische president Nicolás Maduro opstapt, maar hij heeft het parlement vakkundig de mond gesnoerd en kan na twijfelachtige verkiezingen de grondwet herschrijven.

Papierwinkel te gaan

Natuurlijk is hij daar veel mee bezig, zegt Luís. 'Mijn dochter is 20, en zij studeerde in de stad Mérida. Het was vreselijk onrustig op de universiteiten, het onderwijs ligt plat en ze had honger. Echt honger. Ze is nu naar Quito vertrokken, in buurland Ecuador, maar er zijn zoveel mensen die niet weg kunnen. Ik lig er wakker van. Mijn prachtige, rijke land. Het wordt een soort Cuba.'

Er is ook goed nieuws: Luís en Marleen gaan trouwen. Maar dit besluit hebben ze niet alleen om romantische redenen genomen. 'Het is er nooit eerder van gekomen', zegt Marleen met trieste blik. 'Luís had er na zijn eerste huwelijk niet zo'n behoefte aan, en alles was goed zoals het was. Nu hopen we dat hij op deze manier een Nederlands paspoort kan krijgen...'

Als het lukt. Want om te kunnen trouwen heb je een geldig paspoort nodig. 'Er is nog een papierwinkel te gaan', zegt Marleen. En daarna? 'Gaan we op huwelijksreis in eigen land.'

Meer over