Reportage Hoogwater in Venetië

Venetianen geven niet op, ze waden door de verdronken stad om te redden wat er te redden valt

Hoogwater in het centrum van Venetië. Beeld Nicola Zolin

Een dag na de overstromingen waarbij 80 procent van de stad blank stond, openbaart zich het geheim van het echte Venetië. ‘Wij geven ons niet zomaar over aan het water. Wij leggen wat nat is te drogen, wij maken schoon, en wij gaan weer door. Want zo gaan wij met ons noodlot om.’

Venetianen praten niet tijdens het waden, want waden is een secuur werkje. Ze gaan heel rustig van links naar rechts en van links naar rechts, omdat het water bijna de rand van hun kaplaarzen raakt. Het is dus zaak zo min mogelijk golven te produceren.

Zodra ze echter stilstaan, komen de woorden vanzelf. En een dag na de ramp in Venetië gaan alle gesprekken in de stad als volgt: hoe hoog kwam het water bij jou, kon je nog iets redden, en heb je hulp nodig?

‘Tot hier’, ‘nee’ en ‘ja, graag’, zijn de antwoorden van Valencia Colombo, eigenaresse van een antiekwinkel op de meest ongunstige plek van allemaal, namelijk op de hoek van de Via Garibaldi. De golven kwamen daar in de noodlottige nacht van dinsdag op woensdag zo hoog en zo hard de kade op, dat ze haar volledige etalage aan gruzelementen beukten.

‘We waren zelf in Milaan dus ik kreeg van de buren een telefoontje dat onze winkel niet meer bestond’, zegt ze. ‘Toen ik hier vandaag aankwam, kregen we de deur niet eens open, omdat alle kasten op de grond lagen en al ons antiek ertussenin dreef.’

‘Deze bewaren of weggooien?’, onderbreekt een meisje in kaplaarzen de eigenaresse.

‘Wegdoen. Alles weg’, zegt ze gelaten. ‘Alleen die vaas kun je daar neerzetten.’ Colombo wijst naar een plek op de stoep vol opdrogend antiek, van verrimpelde etsen tot beslagen Murano glas en doorweekte schilderijen.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Vrijwilligers helpen Valencia Colombo, eigenaresse van een antiekwinkel aan de Via Garibaldi. Beeld Nicola Zolin

Onvermoeibare vuilnismannen

Een dag na de ramp legt Venetië de helft van zijn spullen te drogen, terwijl de andere helft wordt opgehaald door onvermoeibare vuilnismannen die af en aan lopen met karren vol vochtige vuilniszakken. Alle scholen zijn gesloten, waardoor legertjes scholieren door de straten trekken op zoek naar de plek waar hun handen het beste tot recht komen.

De vloed van woensdagochtend, waarbij het waterpeil tot 187 centimeter boven zeeniveau steeg (slechts zeven centimeter lager dan het record tijdens de grote ramp van 1966), werd veroorzaakt door een vreemde samenloop van omstandigheden. De stad is al decennialang aan het zinken terwijl de zeespiegel stijgt. Verder was de vloed deze week heviger omdat er een volle maan stond, was het al dagen hard aan het regenen in Italië en stak er vlak voor middernacht ook nog eens een zware zuidoostenwind op die extra water de lagune in stuwde.

‘Ik woon al jaren in de stad, maar dit was de eerste keer dat ik echt bang was’, zegt Enrico dal Pozzo. Hij heeft tijdens de ramp geen oog dichtgedaan, simpelweg omdat het water tot aan zijn matras reikte. ‘Het was pikkedonker omdat de stroom was uitgevallen, er waren golven die tegen de luiken aan beukten, er was een fluitende wind die overal doorheen kwam en er was de sirene die het hoge water aangeeft, die maar bleef afgaan. Het was apocalyptisch. Ik dacht echt: het eindigt hier voor Venetië.’

Voor de apotheek aan de Via Garibaldi liggen tientallen vuilniszakken met onbruikbare, doorweekte medicijnen. Beeld Nicola Zolin

Noodtoestand

De gevolgen, zo bleek een dag later, waren desastreus. ‘We zitten op onze knieën’, zei de burgemeester van Venetië, waarna hij de noodtoestand uitriep. De Italiaanse premier Giuseppe Conte sprak over een ‘slag in het hart van het land’. Ook hij riep de noodtoestand uit.

Het water zette uiteindelijk 80 procent van de stad onder water. Op het eiland Pellestrina overleden twee inwoners, waaronder een 78-jarige man die geëlektrocuteerd werd omdat het water kortsluiting veroorzaakte in zijn woning. De materiële schade loopt volgens schattingen tegen de miljard euro, onder meer omdat de antieke San Marco Basiliek, een van de mooiste kerken ter wereld, woensdag bijna volledig onder water stond. Net zoals overigens de Sant’Alvise, de San Girolamo, de Santa Sofia, de San Marcuola, de San Simeon Grande, de San Moisè, de San Cassiano, de Santa Maria Mater Domini, enzovoorts. Allemaal drijfnat werelderfgoed waar het zeezout waarschijnlijk tot diep in de marmeren altaarstukken doordrong en voor onherstelbare schade zorgde.

‘Maar let op: Venetië is niet alleen schoonheid’, zegt Massimiliano Novello. ‘Dit is het echte Venetië’, slaat hij op de natte gevel van zijn lampenwinkeltje. Zijn straat, de Via Garibaldi, veranderde woensdagochtend opeens in een spectaculair gezwollen rivier die, nu zij weer droog is, wemelt van de Venetianen gewapend met dweilen, moppen, emmers en handdoeken. Voor de apotheek even verderop liggen tientallen vuilniszakken vol onbruikbaar geworden medicijnen, want doorweekt. De volledige inboedel van het restaurant op nummer 1763 staat buiten, want doorweekt. De dierenarts ernaast sjouwt ondertussen zijn kapotte, want doorweekte apparaten naar buiten terwijl hij hardop de bedragen prevelt – vijfduizend euro, zesduizend euro – die hij waarschijnlijk kwijt is omdat de verzekering niets uitbetaalt bij natuurrampen.

‘Waarom kunnen ze het in Nederland wel en hier niet’, zegt Novello van de lampenwinkel. ‘Waarom moeten wij nu voor alle schade betalen terwijl onze politici miljarden hebben weggegooid? Fucking Mose.’

De kletsnatte prenten van de antiekshop worden buiten te drogen gelegd. Beeld Nicola Zolin

Stormvloedkering Mose

Mose is de groots aangekondigde stormvloedkering waarvan in 2003 de eerste steen werd gelegd en die sindsdien al bijna zes miljard euro kostte, maar die vanwege corruptieschandalen en constructiefouten nog altijd ongebruikt aan de rand van de lagune ligt. Gehuld in kaplaarzen zei premier Conte woensdag nog dat hij er alles aan zal doen dat proces nu echt te versnellen, maar Novello gelooft er geen snars van. Bovendien is de lampenman helemaal niet bezig met het jaar 2021 of 2023. Hij is bezig met vrijdag.

Want volgens zijn telefoonapp, die iedere inwoner van Venetië dezer dagen raadpleegt alsof het de bijbel is, bereikt het water vrijdagochtend wederom 150 centimeter. Bovendien is er opnieuw regen en wind voorspeld en is de maan nog altijd vol.

‘Ook voor de nacht van dinsdag op woensdag was de voorspelling 150 centimeter’, zegt architect Giovanni Leone. ‘Maar door die wind bleef het waterpeil maar stijgen en stijgen.’ Net als zoveel Venetianen ging Leone nog tijdens het noodweer naar buiten om te kijken of hij ergens kon helpen. ‘We zijn de hele nacht opgebleven, maar het was bijna overal te laat.’

Hij somt op: de antieke boekwinkel voor zijn huis, waarvan de eigenaar woensdag huilend in zijn armen viel omdat hij dertig jaar levenswerk in zijn winkeltje zag drijven. De man die even verderop op de eerste verdieping woont en zijn hele inboedel bij het grofvuil kan doen, wasmachines, vaatwassers en computers incluis. De krantenman op de kade wiens hele kiosk woensdag bleek te zijn weggespoeld.

‘Daar. Zie je? Daar stond de kiosk’, wijst Leone de plek aan met het lampje van zijn telefoon, want nu de nacht weer valt blijkt ook dat vrijwel geen enkele straatlantaarn in de stad nog werkt. Venetië is duister en stil en alleen vanachter de beslagen winkelruiten is bedrijvigheid waarneembaar.

Venetianen praten niet tijdens het waden, want waden is een secuur werkje. Beeld Nicola Zolin

Het geheim van Venetië

‘Het echte geheim van Venetië zijn niet de gebouwen of de kunstschatten’, wijst Leone naar een van de ruiten. ‘Niet het Palazzo Ducale of de San Marco Basiliek. Het echte geheim, dat zijn wij: de Venetianen. En je ziet het: wij geven ons niet zomaar over aan het water. Wij leggen wat nat is te drogen, wij maken schoon, en wij gaan weer door. Want zo gaan wij met ons noodlot om.’

Dus waden Leone en de overige 52.471 Venetianen die hun zinkende stad nog altijd niet ontvlucht zijn ook de ochtend daarop weer zonder te praten richting hun winkeltjes. Alleen als ze Piazza San Marco passeren, het wereldberoemde plein waar momenteel niet de duiven de baas zijn, maar de zeemeeuwen, schelden ze wat toeristen uit omdat ze al lachend op de selfie gaan. Hier is immers niets grappigs aan. Het is enkel zo onwaarschijnlijk tragisch dat juist de mooiste stad ter wereld als eerste ten onder moet gaan.

Eigenlijk is er maar één pleister op de wond, zeggen Venetianen zoals Leone, Novello en Colombo. Namelijk dat het water democratisch is. Want of de sokken nou toebehoren aan de bewoners die al hun hele leven in de smalle Calle dei Preti wonen, aan de rijke Russische toeristen onderweg naar Gucci en Prada, of aan de volgevreten politici die deze hele ellende hebben veroorzaakt, ze worden allemaal precies even nat.

De overstromingen in Venetië

Bellen met correspondent Jarl van der Ploeg
Het ondergelopen Venetië doet Middeleeuws maar ook surrealistisch aan, vertelt correspondent Jarl van der Ploeg. ‘Het leek alsof ik in een apocalyptische film was terechtgekomen die zich afspeelt in het jaar 2050, als het water door klimaatverandering de steden is binnengestroomd.’ 

Venetië roept noodtoestand uit
Een van de mooiste pleinen ter wereld: onder water. Een van de mooiste kerken ter wereld: onder water. Honderden restaurants, duizenden hotels, alle scholen in de stad: heel de Noord-Italiaanse stad Venetië staat onder water. Op het hoogtepunt bereikte het waterpeil dinsdagavond 187 centimeter. Dat is slechts 7 centimeter lager dan tijdens de grote watersnoodramp van 1966.

De verdrinkende stad
Venetië, een van de steden die getroffen wordt door het veranderende klimaat, is de strijd tegen de stijgende zeespiegel aan het verliezen. De stormvloedkering die de stad tegen het water moet beschermen, staat symbool voor hoe klimaatverandering vooral niet moet worden aangepakt. Onze correspondent reisde er vorig jaar, aan de vooravond van de klimaattop in Katowice, ook al heen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden