Velen bang, gevaar kan van alle kanten komen

Een vrouw die haar koffer bij de deur heeft gezet om te vluchten als 'ze' hier ook toeslaan, een kind dat bang is voor terroristische Spidermannetjes op de Euromast, Bijlmerbewoners die 4 oktober 1992 weer opnieuw beleven, mensen met een oorlogstrauma die trillen van de zenuwen, islamitische Nederlanders die de...

Van onze verslaggeefsters

Bij de Stichting Korrelatie was woensdag een honderdtal telefoontjes binnengekomen. 'Veel mensen zijn bang voor een derde wereldoorlog', zegt woordvoerster D. Hijbregts. 'De mevrouw met het koffertje bij de voordeur, wilde snel wegkomen. Maar waar moest ze heen? Waar was ze nog veilig? Voor veel bellers is hun basisgevoel van veiligheid aangetast. Het gevaar kan van alle kanten komen.'

Het idee dat het overal kan gebeuren, dus ook in Nederland, werd dinsdag in het Jeugdjournaal verkondigd door Amerika-deskundige Maarten van Rossem. Van die opmerking heeft menig kind niet kunnen slapen. Een expert zegt het, dus is het voor kinderen heel geloofwaardig. Bovendien gebruikte hij bij de rampbeelden woorden als spectaculair. 'Daar hebben we klachten van ouders over gehad', zegt eindredacteur M. van Beusekom.

Ze vindt dat je de angsten wel moet benoemen. Een afvaardiging van het Jeugdjournaal is woensdag op een basisschool in Nieuwegein gaan praten met kinderen over de afschuwelijke beelden, over hun gevoel van onveiligheid. 's Avonds zat Clingendael-medewerker M. van Leeuwen in het jeugdprogramma.

'Je moet zo goed mogelijk proberen uit te leggen wat er is gebeurd', zegt Van Leeuwen. 'Dat het overal kan gebeuren is waar, maar het is niet zo dat de terroristen iedereen willen vermoorden. Ze hebben het vooral gemunt op Amerikaanse doelwitten. De kans dat ze in Nederland toeslaan is veel kleiner.

'Je moet ook uitleggen waarom de terroristen zo boos zijn op Amerika. En verder dat er in de Europese landen die te maken hebben met terrorisme, Engeland en Spanje, altijd nog veel meer doden vallen in het verkeer.'

De dreiging ontkennen heeft geen zin, meent kinderpsychiater R. Ferdinand van het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam. 'Dat geloven kinderen niet. Ze zijn niet gek. Iedereen praat erover, ook volwassenen worden bang. In sommige situaties in het leven moet je misschien niet eerlijk zijn, maar hierin wel. Anders komen ze straks thuis met het verhaal dat de vader van hun vriendje heeft gezegd dat het hier wél kan gebeuren.'

Bij de bellers naar Korrelatie zijn veel mensen die zelf een oorlog of een ramp hebben meegemaakt. Ze zijn bang dat het allemaal weer zal gebeuren. 'Onze patiënten lijden bij uitstek aan de gevolgen van een man made disaster', zegt psychiater F. Jacobs, verbonden aan Sinaï-Ambulant Amsterdam, ook wel de 'joodse Riagg' genoemd.

Net als de opsluiting en foltering in concentratiekampen is de ramp in de Verenigde Staten bewust veroorzaakt door andere mensen. Dat is erger om te ervaren dan een natuurramp.

Jacobs: 'Een acute reactie hebben we allemaal. We zijn getuige, kijken via de televisie recht in de ramp. We krijgen het koud, letterlijk. De mensen die vanwege hun persoonlijke tragiek onder behandeling zijn, voelen zich extra onveilig.'

Zoals de slachtoffers van de Bijlmerramp, die dinsdag werden geconfronteerd met het beeld van het vliegtuig dat zich in een van de torens van het WTC boorde. 'Die beelden werden voortdurend herhaald', zegt E. Wallenburg, destijds als ambulancechauffeur getuige van de ramp. 'De geluiden, de geuren kwamen weer boven. Ik kan me zo goed voorstellen wat de slachtoffers in New York doormaken.'

Voor islamitische Nederlanders was het vooral de uitzending van SBS 6 die hun angst aanwakkerde. 'Beelden van de instortende gebouwen werden versneden met die van juichende Palestijnse rotjochies', zegt Y. Hartog van Islam en Burgerschap.

'Veel moslims die ik ken, bidden dat de aanslag niet uit Palestijnse of islamitische hoek komt. Maar zelfs als de daders Amerikaanse rechts-extremisten zijn, dan nog hebben de beelden van SBS 6 hun vernietigende werk gedaan. Het vijandbeeld is weer verder opgeblazen.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden