Vele ideetjes maken geen kunst

Onverdroten stelt kunstenaar Ai Weiwei het Chinese regime aan de kaak. Maar zijn werk, blijkt in Tilburg, steekt geen spade diep.

In De Pont, t/m 24 juni 2012, De Pont Tilburg.

Vijf ton porseleinen zonnepitten, ongeveer vijf miljoen stuks. In De Pont in Tilburg harkte directeur Hendrik Driessen ze vorige week samen met zijn staf uit tot twee enorme rechthoekige 'tapijten'. De installatie is een kleine versie van de honderd miljoen 'Sunflower Seeds' waarmee de Chinese kunstenaar Ai Weiwei in 2010 de hele Turbine Hall van de Tate Modern in Londen vol stortte. Elk porseleinen zaadje is door een ambachtsman of -vrouw met de hand beschilderd. Voor de camera van het NOS Journaal typeerde Driessen het werk net als Ai Weiwei zelf altijd doet: 'A lot of work'.


Wie Ai Weiwei zegt, zegt veel. Véél. Veel zonnebloempitten, maar ook veel fietsen, veel deuren, veel stoelen, veel parels, veel glazen kettingen, veel lampjes - een kunstwerk is vaak een voorraad elementen, of het nu traditionele houten krukken of 1001 echte, levende Chinezen, zoals hij op de Documenta in Kassel in 2007 liet zien.


Véél. Veel exposities; dit voorjaar alleen waren en zijn er solo's van Ai Weiwei in het kunsthaus Graz, het Taipei Fine Arts Museum, het Jeu de Paume in Parijs, de Mary Boone Gallery in New York enzovoorts - complimenten aan De Pont dat al in 2008 aan Ai Weiwei begon te trekken.


Veel engagement ook. Nog steeds heeft Ai Weiwei huisarrest, nadat hij eerder bijna drie maanden 'verdween' - afgelopen weekeinde vertelde hij er over in de Volkskrant. Na zijn medewerking aan de Olympische Spelen in China 2008 (hij was mede-ontwerper van het 'Vogelnest'-stadion) is zijn hoop op vooruitgang in zijn land vervlogen. Onverdroten stelt hij sindsdien het regime aan de kaak op internet, in zijn documentaire films en foto's. Het melkpoederschandaal, de ingestorte scholen na de aardbevingen in Sichuan en de 'Great Firewall' die China afsluit van open internettoegang - Ai Weiwei en zijn team zitten er bovenop en mensen rond de kunstenaar zitten nog steeds vast. Sinds zijn blog geblokkeerd is, twittert Ai Weiwei ('zonder Twitter ben ik geen mens' vertelde hij Newsweek) onophoudelijk.


Het is allemaal zo veel, dat de kunstenaar Ai Weiwei ondergesneeuwd is geraakt door de activist-met-popsterrenstatus. Tijdens zijn onderzoek naar slachtoffers van de aardbevingen werd hij door de politie van zijn bed gelicht en zo hard op zijn hoofd geslagen, dat hij een paar dagen later in Duitsland geopereerd moest worden. Tijdens zijn 'verdwijning' van afgelopen jaar, waarover hij sporadisch praat, is hij eenzaam opgesloten, werd hem de slaap ontzegd en is hij uiteindelijk met een absurde belastingaanslag thuis opgesloten. Wie heeft het dan nog over kunst?


Nou, de hele wereld en Ai Weiwei zelf ook. Maar in De Pont overheerst teleurstelling over de kunstwerken. De hoeveelheden mogen dan je mond doen openvallen, inhoudelijk steekt het nog geen spade diep. Buiten staat een flonkerend schaalmodel van de bekende toren van Tatlin, maar dan in simpele uitvoering en opgetuigd als een kerstboom met (véél) glazen kralenkettingen en lampjes. Een monument voor het volk, vermomd als kitsch in een winkelstraat. Ai heeft er ook een versie als kroonluchter van.


Het is ideetjeskunst, opgeblazen tot wereldformaat. Waarbij het recept vaak is: neem een traditioneel element uit de Chinese samenleving (antieke deuren, fietsen, kralengordijnen) en monteer ze aan elkaar tot de elementen niet meer dan bouwsteentjes zijn - een vrij platte metafoor voor de Chinese samenleving.


Ai Weiwei's werk wordt zo vaak een een-tweetje waarbij de inhoud uit de hoeveelheid moet komen. Als bewonderaar van Andy Warhol en Marcel Duchamp lijkt hij te vergeten dat hun tactieken nuniet meer werken. In een van de getoonde documentaires is te zien hoe hij honderd architecten uitnodigt om in binnen-Mongolië een dorp van honderd villa's uit de grond te stampen. Gretig stromen de architecten uit de hele wereld toe, niemand die zich afvraagt hoe zinvol deze exercitie is. Dat lijkt bij de heldenstatus van Ai Weiwei niet meer van belang. Je afvragen of Ai Weiwei interessante kunst maakt, is zoiets als je afvragen of Madonna wel kan zingen - een gepasseerd station.


Liggen op pitten

De Britse Tate Gallery heeft deze week acht miljoen porseleinen zonnebloempitten gekocht. Ze zijn afkomstig van de installatie Sunflower Seeds 2010 van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei. De handgemaakte zonnebloempitten waren in 2010 voor het eerst te zien in het Tate Modern. Bezoekers werden uitgenodigd over het werk te lopen of op de pitten te liggen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden