'Veldhuijzen van Zanten moet nu kleur bekennen over bezuinigingen zorg'

Hoe zit het met de belofte van staatssecretaris Marlies Veldhuijzen van Zanten over goede zorg na afschaffing van het pgb? Het is tijd voor haar om kleur te bekennen vindt Pieter Hilhorst.

Beeld anp

Demonstreren oogt vaak nutteloos. Mensen komen bijeen om luidkeels van zich te laten horen, maar stiekem hebben zelfs de hardste schreeuwers moeite te geloven dat er echt naar hen wordt geluisterd. Misschien joelen ze daarom wel zo hard. Met hun wanhoopskreet overschreeuwen zij hun twijfel over de zin van het protest.

Valse beloften
Het is ook moeilijk je voor te stellen dat een demonstratie een eclatant succes is. Wat zou er gebeuren als demonstranten pardoes hun zin zouden krijgen? Stel je eens voor dat de verantwoordelijke politicus het podium betreedt en zegt: 'Jullie protest heeft mij de ogen geopend. Jullie hebben gelijk. Ik trek alle verfoeide maatregelen in.' De demonstranten zouden steil achterover slaan. De kans is groot dat ze het domweg niet zouden geloven. Te beducht voor valse beloften zouden ze alleen nog maar harder gaan joelen.

Toch heeft een demonstratie soms onverwacht succes. Neem de demonstratie van 23 juni tegen de bezuinigingen op het persoonsgebonden budget (pgb). Ruim duizend mensen kwamen in Den Haag protesteren tegen deze aanslag op de eigen regie in de zorg. Zij wilden zelf kunnen blijven bepalen hoe en door wie zij worden verzorgd.

Natura

De verantwoordelijke staatssecretaris, Marlies Veldhuijzen van Zanten, heeft toen vanaf het podium de boze menigte toegesproken. Dat getuigde van lef. Ze beloofde dat mensen die straks zijn aangewezen op zorg in natura (dit geldt voor tweederde van de mensen die hun pgb kwijtraken) even goede zorg zullen krijgen. 'Ik wil goede zorg, voor u, voor u en voor u', riep ze tegen mensen in rolstoelen en mensen die aan bed gekluisterd waren. Veel demonstranten vonden het loze beloften. Ze beseften niet dat deze beloften de staatssecretaris zullen blijven achtervolgen.

Afgelopen week publiceerde het Centraal Planbureau berekeningen over de verwachte effecten van de bezuinigingen op het pgb. Daarover is veel gekrakeel ontstaan. Toch is de meest ontluisterende bevinding over het hoofd gezien. Bij zorg in natura krijgen patiënten voor hetzelfde geld minder uren zorg dan ze hadden kunnen inkopen met een pgb. Zorg in natura is dus duurkoop. Toch gaat de staatssecretaris ervan uit dat mensen hun pgb kunnen inruilen tegen zorg in natura zonder dat het haar extra geld kost. Rarara, hoe kan dat?

Cynisch
Het antwoord van het CPB is even simpel als cynisch. Bij zorg in natura krijgen veel mensen niet waar ze recht op hebben. Als iemand een indicatie krijgt voor 10 uur zorg, wordt er gemiddeld maar 5,3 uur geleverd. Onderuitputting heet dat in jargon.

Het illustreert hoe slecht zorg in natura aansluit op de wensen van de mensen die verzorging behoeven. Veel mensen hebben ook gekozen voor een pgb omdat de juiste zorg niet beschikbaar was. 'Zorg in natura (is) veel minder aantrekkelijk voor zorgvragers', schrijft het CPB. Bij zorg in natura krijgen mensen gemiddeld minder uren zorg, maar omdat die zorg wel duurder is per uur, kost het nagenoeg evenveel. Door de bezuiniging zullen dus zo'n 120 duizend mensen goedkope aantrekkelijke zorg moeten inruilen voor dure onaantrekkelijke zorg, als ze al zorg kunnen krijgen. Tel uit je winst.

Hoe zit het dan met die belofte van de staatssecretaris over goede zorg, ook na de afschaffing van het pgb? Het CPB heeft geen idee hoe de staatssecretaris die belofte wil waarmaken. Als zij werkelijk wil dat mensen straks evenveel zorg krijgen, dan 'wordt de eerder vermelde besparing van 0,6 miljard nagenoeg teniet gedaan'. Kortom: of de staatssecretaris haalt haar bezuinigingsdoelstelling en de zorg wordt minder, of de zorg blijft op peil, maar dan haalt Veldhuijzen van Zanten haar bezuinigingsdoelstelling niet. De staatssecretaris moet nu kleur bekennen.

Bedrogen
Wie hoopt dat de regering na een demonstratie in één keer overstag gaat, komt bedrogen uit. Het duurt een tijd voor het effect zich openbaart. Veldhuijzen van Zanten heeft door de demonstratie iets beloofd dat ze alleen kan waarmaken door haar beleid radicaal om te gooien. Haar woorden zijn geen loze beloften, maar molenstenen die steeds zwaarder gaan wegen, tot ze wel overstag moet om haar geloofwaardigheid te behouden.

Als zij goede zorg tegen lage kosten wil, moet ze het indicatiesysteem wijzigen en fraude aanpakken en niet negen van de tien mensen hun pgb afpakken. Over hoe je oneigenlijk gebruik kan bestrijden zonder in te boeten op kwaliteit kom ik een volgende keer terug. Nu constateer ik tevreden dat de demonstratie van 23 juni uitermate nuttig is gebleken. Een succesvolle wanhoopskreet.

Pieter Hilhorst is politicoloog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden