Veiligstellen beschaving geen denkfout

Individueel burgerschap staat centraal in de liberale democratie, zegt Remieg Aerts. Dus is er voor andersdenkenden ruimte. Maar niet als zij ondemocratisch zijn, stelt Martien Pennings....

Volgens Wout van Tongeren hoort een democratie ‘leeg’ te zijn, althans ‘zonder definitieve invulling’. Ik pleit echter voor inhoud. De samenleving kan natuurlijk altijd beter, maar tot die tijd wil ik vasthouden aan de huidige vormen van democratie in de Atlantische wereld, wortelend in de traditie waarin jodendom, christendom en Verlichting elkaar gewassen hebben, met als voorlopig eindpunt de grondrechten, de rechtsstaat en de rechten van de mens.

Van Tongeren noemt Mark Rutte, Leon de Winter en Afshin Ellian ‘radicale pleitbezorgers’ van de waarden van deze democratie. Hij vindt hen ‘een bedreiging voor de democratie’, aanhangers van een ‘bijzonder soort totalitarisme’ en blijkbaar vergelijkbaar met de bekende soorten totalitarisme, zoals het communisme en nationaal-socialisme.

Na de Tweede Wereldoorlog stelde Duitsland zich de vraag of de ‘liberale democratie’ zich mocht verdedigen. Het antwoord luidde: ja, zij die de democratische rechtsstaat willen opheffen, zelfs als hun middelen democratisch zijn, moeten door de democratie bestreden worden. Dat is dus de liberale rechtsstaat, iets meer dan stemmen en regering bij meerderheid.

Het veiligstellen van het voorlopig eindpunt van onze beschavingsodyssee, het gelijkstellen van ‘liberaal met ‘democratisch’, is, anders dan Van Tongeren meent, géén denkfout. Vrijheid is het eerste principe van de westerse beschaving (rechtvaardigheid haar tweede) en haar grootste probleem is het vreedzame oplossen van de strijd die kan ontstaan waar de vrijheid van de een op die van de ander stuit of waar de vrijheid conflicteert met de rechtvaardigheid.

Het meest verontrustende van het betoog van Van Tongeren zit in zijn islamofilie. Wat maakt hem zo gretig om juist de islam te zien als veranderkracht contra het ‘totalitaire’ vasthouden aan de liberale democratie? Waarom doet hij neerbuigend over ‘relletjes’ rond Donners mening dat de sharia bij meerderheid ingevoerd zou kunnen worden? Waarom hoofdschudden over de kritiek op Vogelaar, die geen benul heeft van de islam? Waarom verbaasd zijn over de verontwaardiging over de dialoog van Kamerleden met Hamas, dat niet aan de macht kwam door ‘democratie’, maar door straatterreur, intimidatie, politieke manipulatie en, o ja, ook nog verkiezingen. Wat zijn dit voor rare voorkeuren? Een islamisering van de moderniteit ‘kan en mag’ van Van Tongeren niet worden uitgesloten. Volgens hem ‘moeten we het onvoorstelbare omhelzen.’ Echt?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden