Analyse

Veiligheidspact VS, VK en Australië zet Europa buitenspel in Azië

De Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Australië hebben woensdag een pact gesloten waarmee ze de veiligheid en stabiliteit willen bevorderen in de Indo-Pacific, de regio van Azië waar China aan invloed wint. Dankzij het pact, AUKUS geheten, krijgt Australië de beschikking over acht zeer geavanceerde nucleair aangedreven onderzeeërs.

2018: de Franse president Macron (rechts naast de kapitein) poseert met de toenmalige Australische premier Malcolm Turnbull (linksmidden) en leden van zijn kabinet op de onderzeeboot HMAS Waller in Sydney. Beeld Getty
2018: de Franse president Macron (rechts naast de kapitein) poseert met de toenmalige Australische premier Malcolm Turnbull (linksmidden) en leden van zijn kabinet op de onderzeeboot HMAS Waller in Sydney.Beeld Getty

China reageerde fel op het pact, hoewel het nergens in de tekst bij naam genoemd wordt. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken beschuldigde de Angelsaksische partners van een ‘achterhaalde Koude Oorlogsmentaliteit’.

Het pact is pijnlijk voor de Europese Unie, die nog steeds nauwelijks mee blijkt te tellen in geopolitiek opzicht. Uitgerekend donderdag maakte EU-buitenlandchef Josep Borrell de Europese strategie voor de Indo-Pacific bekend. De gebeurtenis werd geheel overschaduwd door het nieuws over AUKUS. ‘Ik was niet op de hoogte, we waren er niet bij betrokken’, moest Borrell toegeven op de persconferentie. ‘En ik neem aan dat zo’n overeenkomst niet gisteren werd bekokstoofd.’

Op de vraag of de Europese Unie de Amerikanen nog wel kan vertrouwen, nadat zij eerder niet werd geraadpleegd over de terugtrekking uit Afghanistan, antwoordde Borrell: ‘Laten we de zaken niet dramatiseren. De verhoudingen met de VS zijn een stuk beter geworden onder de nieuwe president.’ Volgens Borrell bewijst AUKUS vooral dat de EU eindelijk werk moet maken van haar ‘strategische autonomie’.

Pijnlijk

Extra pijnlijk was AUKUS voor Frankrijk, het enige EU-land met een groot leger en een sterke aanwezigheid in de Indo-Pacific, met overzeese gebiedsdelen in Polynesië. Niet alleen werd Frankrijk buiten AUKUS gehouden, Australië haalde ook een streep door een order voor twaalf Franse onderzeeërs. Met de order was 35 miljard euro gemoeid, waarvan 8 miljard naar Frankrijk zou gaan. De rest, voor bewapening en uitrusting, zou vooral in de Verenigde Staten worden besteed.

Franse duikboten worden aangedreven door diesel en elektriciteit. De Verenigde Staten bleken echter bereid hun nucleaire technologie voor het aandrijven van onderzeeërs te delen met Australië, iets wat zij daarvoor alleen bij Groot-Brittannië hadden gedaan. Nucleair aangedreven onderzeeërs zijn sneller en stiller, kunnen langer onder water blijven en zijn moeilijker te ontdekken. De Australische duikboten zullen overigens niet worden uitgerust met kernwapens.

In juni sprak de Franse president Emmanuel Macron nog met de Australische premier Scott Morrison over de Franse duikboten. Twee weken geleden werd het belang ervan nog eens onderstreept in een gezamenlijk communiqué van de Franse en Australische ministers van Buitenlandse Zaken en Defensie.

Boos en bitter

De Franse minister van Buitenlandse Zaken, Jean-Yves Le Drian, werd dan ook totaal overrompeld door het nieuws over AUKUS. ‘Ik ben boos en bitter’, zei hij op de Franse radio. ‘Deze brute, eenzijdige en onvoorspelbare beslissing herinnert mij aan wat de heer Trump deed’, aldus Le Drian.

Wel positief over AUKUS waren landen als Japan en Taiwan. Het pact wordt gezien als een geruststelling voor Taiwan, nadat in Afghanistan was gebleken dat de Verenigde Staten in staat zijn zich snel en zonder overleg terug te trekken uit een land. Voor het Verenigd Koninkrijk is AUKUS een succes, passend in de strategie van Global Britain dat het na de Brexit heeft gekozen: minder gericht op Europa, meer op Azië en de rest van de wereld.

Ook de Australische premier Scott Morrison was zeer tevreden. Australië maakt zich zorgen over de opmars van China en wint aan gewicht in de regio door het bezit van de kernonderzeeërs. Hij zei zich de Franse teleurstelling voor te kunnen stellen, maar dat Australië het Amerikaanse aanbod voor de nucleaire duikboten niet kon afslaan. Het enige smetje op het pact was het feit dat president Biden zich de naam van premier Morrison kennelijk niet wist te herinneren. Hij sprak op de persconferentie over ‘that fellow down under’: die vent van daar beneden.

‘Je kunt wel naar Kabul, daar ben je veilig’
Terwijl de Franse politie in en rond Calais met voortdurende ontruimingen de vorming van een nieuwe ‘Jungle’ wil voorkomen, traint de Britse kustwacht medewerkers om boten van migranten terug te duwen naar de Franse kust. Het verandert niets aan de wens om het Kanaal over te steken – alleen de reis wordt steeds gevaarlijker.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden