Veiligheid is niet het enige thema

Tienduizenden mensen scandeerden 'alleen niet met Shas' op de avond van de verkiezingsoverwinning van Ehud Barak in 1999. De leider van de Arbeidspartij had beloofd paal en perk te stellen aan groeiende macht van de religieuze partijen in Israël, belichaamd door de Shas-partij....

Barak is al bijna twee jaar premier-af omdat hij op beide fronten faalde, en over een kleine twee weken wordt er voor het eerst sinds 1999 gestemd voor een nieuw parlement. Hoewel deze verkiezingen voor de meeste Israëli's om de kwestie van 'veiligheid' draaien, is het thema van de strijd tussen religieuzen en antireligieuzen verassend prominent teruggekeerd. Shas krijgt nu tegengas van de fel antireligieuze Shinui-partij.

'De grote wedstrijd gaat tussen Likud op rechts en de Arbeidspartij op links, maar Shinui en wij lopen ons warm langs de zijlijn.' Shas-woordvoerder Itzik Sudri belichaamt het pragmatisme, compleet met moderne metaforen, dat zijn partij altijd zo succesvol leek te maken vergeleken met de andere religieuze bewegingen.

Onder een portret van de geestelijke leider van de partij, rabbijn Ovadia Yosef, bekijkt Sudri op zijn laptop de nieuwe website van Shas. 'Uit religieuze overwegingen hebben we lange tijd geen eigen website gehad, maar rabbijn Yosef heeft nu gezegd dat we de vijand met zijn eigen middelen mogen bestrijden.'

Shas lijkt zeker alle middelen nodig te hebben in de huidige campagne. De peilingen wijzen de laatste weken consistent op een revolutie in het Israëlische politieke landschap. Shas, een religieuze partij die vooral gesteund wordt door joden van oosterse afkomst (de Sefardim), zal waarschijnlijk als derde partij in het parlement worden vervangen door haar seculiere tegenstrever Shinui, die grotendeels door westerse (Ashkenazische) joden wordt gesteund.

Shinui boekt in de peilingen een enorme winst - meer dan twee keer zoveel zetels als in 1999 - door zich te presenteren als een liberale centrum-beweging die opkomt voor de middenstand. In feite heeft de partij echter maar één heel duidelijk programmapunt: de invloed breken van de religieuze partijen die hebben meegeregeerd sinds de oprichting van de staat in 1948.

'We voeren campagne tegen de onderdrukking door de ultra-religieuzen', stelt Avraham Poraz, de nummer twee op de kieslijst van Shinui. 'Het is wel degelijk onderdrukking, ze dienen niet in het leger maar krijgen wel een omvangrijke steun van de staat, ze blokkeren het burgerlijk huwelijk en het openbaar vervoer op de sabbat - zelfs El Al mag niet vliegen op zaterdag.'

De leider van Shinui is de felle en uitgesproken voormalige journalist Tommy Lapid, die de religieuze partijen bij iedere gelegenheid aanvalt. Hij heeft zichzelf daarmee tot voorwerp van haat van de ultra-religieuzen gemaakt. Een van de rabbijnen die aan het hoofd staan van Shas vroeg onlangs in een openbaar gebed om Lapid tot as te doen vergaan. Lapids antwoord: 'De nazi's hebben ook geprobeerd me te vernietigen.'

Volgens Shas staat er niets minder op het spel dan 'het voortbestaan van het joodse volk in Israël'. Minister van Volksgezondheid Nissim Dahan staat op de derde plaats op de kandidatenlijst van Shas en hij weet dat hij voor zijn baan vecht. 'Shinui wil alle tekenen van het joodse karakter van de staat wegvagen, ze willen een staat voor alle burgers, niet voor de joden', zegt Dahan.

De felle retoriek van beide kanten is opmerkelijk omdat de kloof tussen religieus en seculier de afgelopen jaren juist op de achtergrond is geraakt. 'Die strijd is minder belangrijk geworden door het uitbreken van de intifada', aldus Shmuel Sandler, politicoloog aan de religieuze Bar-Ilan universiteit bij Tel Aviv.

Aan de andere kant is de strijd fel, aldus Sandler, omdat beide partijen elkaar versterken. 'De opkomst van Shinui heeft een verdere afkalving van de steun voor Shas voorkomen', legt hij uit. Lapid en Shinui worden door Shas gebruikt als schrikbeeld om hun kiezers te mobiliseren. Shinui haalt vooral kiezers weg bij de Arbeidspartij en Shas bij de Likud.

De groei van Shinui kan dramatische gevolgen hebben voor het Israëlisch-Palestijnse conflict. De partij beschrijft zichzelf, net als Shas, als gematigd. Beide zouden een twee-statenoplossing en een Israëlische terugtrekking uit de bezette gebieden kunnen steunen - maar niet onder vuur, niet eenzijdig en onder voorwaarden.

Samen zouden ze een opmerkelijke centristische coalitie kunnen vormen inzake het vredesproces, maar de politieke logica in Israël maakt dat hun vijandschap kan leiden tot een grotere polarisatie.

Shinui heeft gezworen niet te zullen regeren met Shas of welke religieuze partij dan ook. In het verleden heeft de partij die belofte altijd gestand gedaan. De Arbeidspartij heeft deze week, vooral uit electorale overwegingen, gezegd niet onder Sharon te zullen dienen. Met die twee verklaringen zou na de verkiezingen als enige optie een coalitie overblijven van Sharon met de religieuze partijen en een extreem-rechtse nationalistische partij die voor het uitzetten van de Palestijnen is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden