VIJF VRAGEN

Veiligheid gaat voor alles, daarom vallen treinen in Nederland eerder uit dan elders

Al na een bescheiden sneeuwstorm ligt Nederland Distributieland nagenoeg stil. Veel Nederlanders mopperen over de winterbestendigheid van het vervoerssysteem en wijzen naar het buitenland als lichtend voorbeeld. Is dat terecht?

Het treinverkeer ligt stil. Een spoorwegmedewerker probeert een wissel te ontdooien nabij de spoorwegovergang van Ravenstein. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Het treinverkeer ligt stil. Een spoorwegmedewerker probeert een wissel te ontdooien nabij de spoorwegovergang van Ravenstein.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

1. We hebben toch verwarmde spoorwissels?

ProRail bedient circa 6.500 wissels in Nederland, waarvan 5.000 verwarmd. Die werken goed tegen ijsvorming en een beetje sneeuw, stelt afdelingsmanager spoorwissels en geotechniek Taco Sysling van ProRail. Maar door sneeuwdrift raakte de ruimte tussen de spoorstaven en de beweegbare wisseltongen in veel gevallen verstopt.

Bovendien waaide de wind veel waakvlammetjes uit van de met gas verwarmde wissels. Dat leverde zoveel storingsmeldingen op dat de NS besloot helemaal niet te rijden om te voorkomen dat passagiers zouden stranden in een sneeuwstorm.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Ongeveer vierhonderd man zijn dezer dagen in de weer met borstels en branders om de wissels vrij te maken. ProRail had voor de storm wel kunnen besluiten corridors in te stellen door treinen alvast te parkeren op stations, de benodigde wissels vast te zetten en dan louter heen en weer te pendelen. Maar daar is niet voor gekozen.

2. Waar blijft de winterbestendige wissel?

Metaalbewerker Richard de Roos vroeg in 2012 octrooi aan op zijn revolutionaire winterproof spoorwegwissel 2.0. Door de wisseltong niet langer horizontaal maar verticaal te laten aansluiten op de spoorstaaf kan er geen sneeuw of blaadjes meer tussen geraken en is die prijzige en klimaatonvriendelijke verwarming ook niet meer nodig.

Ondanks enthousiaste reacties is diens uitvinding nog niet overgenomen. Sysling: ‘We zijn wezen kijken naar een proefopstelling: razendslim bedacht! Maar we zien ook nadelen: slijt zo’n verticaal bewegend systeem niet te hard onder 80 ton wegende locomotieven?’

Volgens hoogleraar Rolf Dollevoet (TU Delft) zijn er meer oplossingen, dubbele wielstellen onder een trein bijvoorbeeld, maar de spoorwereld is behoudend. ‘De Nederlandse Spoorwegen zijn efficiënt, punctueel per euro, en dat is een bewuste keuze. Dan moeten we als samenleving accepteren dat bij een sneeuwstorm het systeem drie dagen plat gaat.’

ProRail verwacht zelf veel verbetering door het vervangen van gasverwarmde wissels door elektrische; minder krachtig, maar wel betrouwbaarder.

3. Waarom rijden de treinen in het buitenland wel?

Dat is een misvatting. Deutsche Bahn schrapte ook veel treinen en heeft het deze dagen zwaar. Het materieel is volgens deskundigen vergelijkbaar. Wat wel anders is: Nederland hanteert een streng veiligheidsprotocol. Zo mag een machinist nooit uitstappen om zelf een wissel ‘om te krukken’ en mogen werkploegen alleen het spoor op met branders en borstels als al het verkeer op dat traject volledig is stilgelegd.

In Duitsland en Zwitserland blijven de treinen tijdens onderhoud wel rijden, wat meer persoonlijke ongelukken tot gevolg heeft. Dollevoet: ‘Nederland kiest voor zero tolerance, dat is een verdedigbare keuze. Maar het gevolg is dat een storing oplossen veel meer tijd kost en er geen treinen rijden op het betreffende traject.’

Andere landen investeren volgens hem structureel meer geld in het spoor. Daarnaast wijst ProRail erop dat het Nederlandse netwerk drukker is, zodat elk probleem meteen als een olievlek doorwerkt. Als de dienstregeling wordt aangepast wegens extreem weer, stelt ProRail-manager Sysling, komt het aantal treinen per spoorlengte nog steeds overeen met dat in het buitenland.

4. Hebben stadsbussen geen winterbanden?

In Amsterdam gingen tijdens de sneeuwstorm alleen nog de veren over het IJ heen en weer. Trams stopten al in de ochtend vanwege stuifsneeuw in de wissels. Ook hier kon de ingebouwde verwarming het niet aan. De metro hield het vol tot de middag. Toen stopten ook de stadsbussen wegens gladheid.

‘De veiligheid van onze medewerkers en passagiers staat voorop’, stelt een woordvoerder. Maandag bleven de trams stilstaan, een deel van de metro’s ging wel weer rijden. Ook de bussen gingen weer de weg op, maar zonder stil te houden bij haltes. Wie wilde instappen, moest dat op de rijbaan doen.

5. Wat als de kanalen en rivieren dichtvriezen?

De binnenvaartschippers zetten zich schrap voor de komende dagen: ijzige koude, harde wind en hoogwater. ‘De touwen zijn nu al stijf bevroren wat problemen geeft in de sluizen en sommige bruggen gaan niet meer open’, zegt Sunniva Fluitsma aan boord van de Franto. Zij is tevens woordvoerder van de Algemeene Schippersvereeniging. Fluitsma verwacht dat de grote rivieren bevaarbaar blijven, maar sterke stroming en harde wind bemoeilijken het navigeren.

Of ijsbrekers de route Amsterdam-Lemmer op het IJsselmeer open zullen houden, is volgens haar nog maar de vraag. Zij verwacht dat veel schippers noodgedwongen aan de kant gaan liggen. Rijkswaterstaat laat weten dat de inzet van ijsbrekers, als het echt nodig is, tot zijn kerntaken behoort.

Lees ook:

Na de sneeuwpret grijpt de schaatskoorts om zich heen, maar:‘Luchtijs, daar kun je niet op schaatsen’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden