'Veiliger en goedkoper' waterbeleid

Het nieuwe waterbeleid van minister Schultz beschermt gebieden waar veel mensen wonen meer dan een even groot risicogebied met minder inwoners. 'Het kan allemaal veel preciezer.'

DEN HAAG - Gebieden waar veel mensen wonen én de economische gevolgen van een eventuele overstroming relatief groot zijn, krijgen extra bescherming. Tegelijk kan iedere Nederlander erop rekenen dat zijn statistische kans op verdrinkingsdood nooit groter is dan één op honderdduizend; de 'basisveiligheid'.


Minister Schultz (Infrastructuur en Milieu) spreekt van 'een wezenlijk andere benadering van waterveiligheid'. Tot dusver gold voor rivieren de norm dat waterkeringen pas zouden mogen overstromen bij waterstanden die statistisch hooguit ééns in de 1.250 jaar voorkomt. Daar waren waterkeringen op berekend.


'Dat was dus slechts een kansberekening', zegt de minister. 'We gaan nu rekenen met kans maal gevolgen. Na de ramp van 1953 wilden we dit al, maar toen kon het nog niet. Nu wel. We hebben de rekenmodellen en we hebben de simulaties.'


De ene overstroming is de andere niet. Schultz: 'Achter de ene dijk woont bijna niemand, bij een overstroming op een andere plek zijn de gevolgen in mensenlevens en economische schade niet te overzien. 60 procent van ons land is kwetsbaar. Daar wonen 9 miljoen mensen en wordt 70 procent van ons BNP verdiend. Dat gaan we nu zwaarder laten meewegen.'


De VVD-bewindsvrouw spreekt van 'maatwerk'. Elke burger krijgt ten minste de genoemde 'basisveiligheid'. Daarnaast weegt mee of hij in geval van nood snel weg kan, of het gebied diep ligt en als badkuip kan fungeren, of hij naast 'cruciale infrastructuur' als olieraffinaderijen, een ziekenhuis of een kerncentrale woont. 'Daar gaat de veiligheid dus verder omhoog dan die norm van één op honderdduizend.'


Op drie plaatsen leidt de nieuwe benadering mogelijk tot scherpere veiligheidseisen: het rivierengebied, delen van de Rijnmond en het Drechtstedengebied en mogelijk Almere. 'In deze gebieden kunnen de komende decennia aanzienlijke dijkaanpassingen noodzakelijk zijn', schrijft de minister aan de Tweede Kamer.


Felle protesten

In de jaren zeventig en negentig van de vorige eeuw waren dijkverzwaringen aanleiding tot felle protesten, de geplande veiligheidsnormen werden daarna neerwaarts bijgesteld. De demonstranten van toen hoeven zich geen zorgen te maken, zegt Schultz: 'We kunnen nu veel meer. Het kan slimmer en beter; woningen op zandterpen, waterafvoer beter regelen, met de natuur en het water meebouwen. Dit gaat méér lucht geven, níet minder.'


Waar dijken worden versterkt, zal dat creatief gebeuren. Als voorbeeld noemt ze een dijk bij Loevestein, waarvoor de werkzaamheden onlangs begonnen. 'Die wordt zo groot en breed dat het meteen een recreatiegebied wordt. In de vorige eeuw was het al snel: one way or no way. Dat is echt afgelopen.'


De Nederlandse kennis over water is een exportproduct. Tot 2020 wil het kabinet de waarde daarvan verdubbelen. De nieuwe benadering biedt daarvoor nog meer kansen, denkt Schultz. 'Wij hebben op veel plaatsen dijken liggen die hoger zijn dan nodig. Die ga je niet afbreken. Maar voor landen die nog goeddeels moeten beginnen met de bescherming tegen water, zijn de keuzes die wij nu maken allemaal reuze interessant; het kan allemaal veel preciezer, veiliger én goedkoper.'


Vaak kan zelfs binnen één dijkring vergaand worden gediversificeerd. Als voorbeeld geeft Schultz de situatie in 'dijkring 45', tussen Nijkerk en Wageningen. Zou die doorbreken in het noorden bij Nijkerk, dan zou de schade zo'n 50 miljoen bedragen en vallen één tot vijf dodelijke slachtoffers. Een bres in het zuiden bij Wageningen daarentegen zou tot 10 miljard schade berokkenen en tussen de honderd en duizend slachtoffers vergen. 'In het zuiden moeten we wellicht maatregelen nemen', zegt Schultz. 'Tegelijk moet in het noorden de basisveiligheid op orde blijven.'


De norm die nu is gekozen, zal overal uiteindelijk leiden tot verhoging van de veiligheid, belooft ze. 'We hadden al een hoog beschermingsniveau. Dat wordt nu een statistische kans van 0,001 procent. Dat is een echt laag risico.' Ter vergelijking: de kans dat iemand omkomt bij een verkeersongeval is een factor tien hoger. Extra geld zal het niet kosten, verwacht ze. 'Op sommige plekken moeten we extra investeren, op andere plaatsen kunnen we efficiënter zijn.'


De plannen om het bewustzijn over de risico's van water onder burgers te vergroten, zoals enkele maanden terug aangekondigd, vorderen gestaag. Met onder anderen minister Opstelten van Veiligheid en Justitie wordt gewerkt aan 'een nieuwe module evacuatie bij grote overstromingen'. Schultz: 'Mensen moeten weten of ze weg kunnen. Tegelijk moet de overheid haar plannen op orde hebben.'


'Overlijdenskans 1 op 100.000 niet ambitieus'

Matthijs Kok, hoogleraar Waterveiligheid aan de TU Delft, zegt over de plannen van Schultz: 'De denkrichting over overstromingsrisico's is prima: diversificeren, op bepaalde plekken de normen gericht aanscherpen. Maar die keuze voor de ondergrens basisveiligheid (kans op overlijden) van één op honderdduizend vind ik niet heel ambitieus.'

De commissie-Veerman bepleitte enkele jaren geleden een veiligheidsniveau dat een factor tien hoger lag en een basisveiligheid van één op de miljoen. 'Dat vond ik ook weer te gemakkelijk', zegt Kok. 'Maar nu wordt het losgelaten met de terloopse opmerking dat het niet kosteneffectief is. Ik wil kunnen vergelijken: wat kost het nou meer? En ik denk dat ze te veel verwacht van het Meerlaags veiligheidsconcept.'

Harry Mols van ingenieursbureau Witteveen+Bos vindt het 'een logisch verhaal'. Mols: 'Doelmatiger en efficiënter dan de oude benadering. Het enige nadeel dat ik kan bedenken is dat het complex is. Het blijven toch simulaties waarop we al deze beslissingen baseren.'

Mols heeft wel bedenkingen bij het vertrouwen dat Schultz stelt in innovatieve oplossingen. 'Aan ideeën geen gebrek in dit land. Er wordt veel ontwikkeld en getest. Maar de waterschappen én de rijksoverheid blijven achter bij het toepassen van al die technieken. Als puntje bij paaltje komt kiezen ze nog te vaak voor traditionele oplossingen. Ik moet zien dat Schultz daar echt verandering in brengt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden