INTERVIEW

'Veilig gebouw is maar 20 procent duurder dan een dat zo ten onder gaat'

De Nederlandse architect Martijn Schildkamp helpt met zijn Smart Shelter Foundation dorpsbewoners in Nepal schokbestendig te bouwen.

Een gebouw van Smart Shelter FoundationBeeld Smart Shelter Foundation

Ze zijn een opvallende verschijning in het landschap, de wit-rood geverfde scholen in Kaski, een ruig bergachtig district zo'n 100 kilometer ten noordwesten van hoofdstad Kathmandu. Naast onderdak bieden aan duizenden scholieren hebben de gebouwen een extra functie: de dorpsbewoners continu wijzen op het gevaar van aardbevingen en hen leren hoe ze aardbevingsbestendig kunnen bouwen.

Met rode verf markeerden de schilders daarom cruciale verstevigingen in de onderliggende constructie. In het Nepalees schreven ze er instructies bij. En een hulplijn. 'Wil je ook zo'n gebouw? Bel Damodar.'

Damodar is de voornaam van de lokale coördinator van de Nederlandse stichting Smart Shelter Foundation, die de bevolking helpt om schokbestendig te bouwen. Dat dit hard nodig is in deze regio, werd pijnlijk duidelijk met de aardbeving van afgelopen weekeinde.

Martijn SchildkampBeeld Smart Shelter Foundation

Goede hoop

Een mogelijkheid om de rood-witte scholen te bereiken heeft Damodar Bhakta Thapa nog niet gezien. Daarvoor liggen ze te afgelegen en is de reis ernaartoe nu te gevaarlijk met al die naschokken, zegt hij telefonisch vanuit Nepal. Maar hij heeft goede hoop dat de scholen nog overeind staan. Zijn eigen huis en guesthouses trotseerden de aardbeving namelijk prima. 'En die zijn met precies dezelfde techniek gebouwd.'

De techniek leerde Bhakta Thapa van Martijn Schildkamp, voorzitter van de Smart Shelter Foundation. De 42-jarige architect uit Alphen aan de Rijn viel ooit in India van een kameel en brak daarbij allebei zijn benen. Dagenlang lag hij in een ziekenhuis uit het raam te turen naar de gammele constructies van de huizen. 'Ik dacht: nu helpen zij mij, maar ze kunnen zelf ook wel wat hulp gebruiken.'

Schildkamp richtte zijn stichting op en gaf de afgelopen jaren trainingen in schokbestendig bouwen in onder meer India, Sri Lanka en Nepal. In het getroffen Kaski-district bouwde hij vijftien scholen. Of eigenlijk: hij leerde de plaatselijke bevolking hoe ze die scholen zelf moeten bouwen.

Pak je huis in als een cadeautje

Een kleine greep uit de tips die architect Martijn Schildkamp geeft aan dorpsbewoners in Nepal:

- Pak je gebouw in als een cadeautje, met horizontale banden en verticale stalen staven in de hoeken.
- Bouw liever twee kleine gebouwen naast elkaar met een pad ertussen, dan één groot gebouw.
- Kies voor symmetrische vormen. Bouwwerken in de vorm van een L of een H krijgen bij een aardbeving grotere torsiekrachten te verduren.
- Overspanningen mogen maximaal 6 meter zijn.
- Zijn bakstenen nog intact na vervoer over een bergachtige weg? Zijn de randen en hoeken nog scherp? Zo ja, dan is de kwaliteit in orde.

Een familie zoekt tussen de resten van hun verwoeste huis.Beeld ap

Aardbevingbestendig bouwen onbetaalbaar?

Schildkamp komt pas in actie als dorpsbewoners zelf aangeven dat ze een gebouw willen herbouwen, bijvoorbeeld omdat er een muur is ingestort. Vervolgens maakt hij een deal: jullie leveren een deel van de mankracht en materialen, en dan geef ik een cursus stevig bouwen. Het extra geld om het gebouw schokbestendig te krijgen, komt van donaties aan zijn stichting. Schildkamp: 'Mensen denken vaak dat aardbevingbestendig bouwen onbetaalbaar zou zijn in ontwikkelingslanden. Maar een goed en veilig gebouw is maar 20 procent duurder dan een gebouw dat bij de kleinste schok ten onder gaat.'

Schokbestendig bouwen kan volgens Schildkamp prima met lokale materialen en technieken. Niet lukraak stenen gaan stapelen maar een stevig gewapende kooiconstructie maken, daar komt het op neer. 'De gangbare manier van bouwen met betonnen skeletten is duur en lastig om aardbevingsbestendig te krijgen. Daarom help ik dorpsbewoners beter te bouwen met methoden die ze al kennen, zoals met holle cementblokken en stalen staven in de hoeken.'

Ook mét training waren er de nodige horden te nemen. Nepal is een arm land waar bureaucratie en corruptie hoogtij vieren. En dan zijn er ook nog regenseizoenen, een oneindige reeks aan nationale feestdagen en vertraagde leveringen van bouwmaterialen. Schildkamp: 'Onze lokale partners moeten er continu bovenop zitten, anders zul je zien dat er toch één balk verkeerd wordt bevestigd. En dat brengt direct de hele constructie in gevaar.'

Op een paar succesvolle initiatieven na slaagden hulporganisaties en de Nepalese regering er de afgelopen jaren slecht in om schokbestendig bouwen prioriteit te geven. Zal de aardbeving daar verandering in brengen? Schildkamp zou graag volmondig 'ja' willen zeggen, maar moet bekennen dat hij er een hard hoofd in heeft. 'Ik ben bang dat er nu eerst Haïtiaanse toestanden uitbreken, waarbij te veel hulporganisaties elkaar voor de voeten lopen.'

De geschiedenis wijst uit dat grote aardbevingen in Nepal ongeveer eens in de 75 jaar voorkomen. Typisch een tijdspanne waarbij mensen op den duur weer vergeten dat ze in een levensgevaarlijk gebied wonen, aldus Schildkamp. 'Je zult zien: over een paar jaar is deze ramp weer weggezakt in het collectief geheugen. Iemand wil snel een huis bouwen om een winkel te beginnen of zijn familie onderdak te geven. Hij stapelt wat stenen op elkaar en jarenlang is er geen wolkje aan de lucht. Tot ineens, bam, moeder aarde weer van zich laat horen. Dit klinkt cynisch, ik weet het, maar zo werkt het wel.'

Reddingswerkers zoeken naar overlevenden tussen de puinhopen in Kathmandu.Beeld getty
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden