VEERTIG JAAR NANA

Vijf jaar lang probeerde Nana Mouskouri als Europarlementariër in Brussel haar draai te vinden. Maar de Griekse muze van het lichte repertoire kon niet aarden in de politiek....

DIT VERHAAL over de koningin van de zwarte rechthoek moet wel beginnen met een persoonlijke herinnering. Zij is immers verantwoordelijk voor een krasje op de ziel, opgelopen halverwege de jaren tachtig.De ochtend is nog vroeg, de dauw ligt nog op de polders, als op de autoradio Nana Mouskouri haar nieuwste nummer inzet. Ontzetting achter het stuur. Het is Why worry.

Why worry!

Why worry.

There should be laughter after pain.

There should be sunshine after rain.

These things have always been the same.

Why worry now.

Why worry is oorspronkelijk van Dire Straits. Nana goes nu ook al Dire Straits! Dire Straits, de popgroep die de jaren ervoor de wereld had veroverd met ragfijne capriolen op de Fender van stergitarist Mark Knopfler, opmerkelijke ingetogenheid temidden van het rauwe van de punk en het pathos van de new wave.

Maar ere wie ere toekomt. Nana Mouskouri had het door de glazen van haar handelsmerk haarscherp waargenomen: dat dauwfrisse van die Knopfler was er rond die tijd al helemaal af. Dat de Griekse diva van de gewichtloze muze Why worry coverde, maakte een eind aan de voorzichtig knagende twijfel. Zo verbande ze de groep onverbiddelijk naar het leger vertolkers van muziek voor zitkuil en omstreken.

Het deed wel even zeer.

Ze is zich, zo'n vijftien jaar later, van geen kwaad bewust. 'Als ik een song uitkies, moet het me plezier geven om het te zingen. De melodie is belangrijk, natuurlijk, maar de bedoeling van het lied telt het meest. Er moet een zekere boodschap in zitten. Het verhaal moet je raken. Ik zoek altijd iets optimistisch. Zelfs uit het verdrietigste lied haal ik iets positiefs. Als je niet weet wat verdriet is, kun je immers niet gelukkig zijn. Er is altijd een uitweg. Dat verklaart voor een deel mijn succes. Mensen vinden dat optimisme in mijn liederen. Dat helpt ze zich beter te voelen.'

Verscholen onder een zwierige hoed en achter een zonnebril - inderdaad, zwart en rechthoekig montuur - is ze vrijdagmiddag de dreigende luchten boven de vrijwel verlaten boulevard van Oostende ontvlucht, en snel de trappen naar de kleedkamer van het sjofele Casino Kursaal afgedaald. De uitdossing voorkomt herkenning en verbergt, bekent ze met een verlegen lachje, dat zelfs Nana - die op foto's hardnekkig weigert ouder te worden - niet ontsnapt aan wetmatigheden van de leeftijd.

Ze is 66 nu, en ze weet dat het ooit een keer gedaan zal zijn met optreden. Maar ze wil er niet aan denken wanneer het laatste concert zal zijn, ze heeft, zegt ze, de moed ervoor nog niet verzameld.

Een uitgebreide tournee voert haar door België en Nederland (deze week in Amsterdam en Rotterdam) en later naar Scandinavië. 'Het zal wel voor vrijwel iedere artiest gelden: als je zo veel liefde op het podium hebt kunnen geven en zo veel liefde hebt kunnen ontvangen, is het heel moeilijk om te stoppen. Het zal wel de verdrietigste dag van mijn leven zijn.'

Veertig jaar Nana. Veertig jaar één model bril. Veertig jaar één model kapsel, los en steil naar beneden, de scheiding bevroren in het midden; voor het zwart is inmiddels de kleurshampoo nodig.

'De bril is nooit bedoeld als mijn handelsmerk. Ik vond mezelf niet mooi toen ik begon, maar ik wilde niet dat mijn bril mijn ambitie om zangeres te worden zou blokkeren. Het was mijn manier om te zeggen: ik doe geen concessies. Iedereen om me heen zei dat ik 'm af moest doen. Maar waarom zou je met bril niet kunnen zingen? Zoveel mensen dragen een bril, ik wilde zoals iedereen zijn.

'Later dúrfde ik 'm niet eens meer af te doen. Het heeft me geluk gebracht in het begin, ik wilde niet meer anders zijn. Natuurlijk is ie ouderwets, maar het publiek waardeert het dat ik ben wie ik ben. Het is een kwestie van eerlijkheid. Ik heb wel eens iets anders geprobeerd, maar deze vorm is gewoon het best. Hij verhult dat mijn ogen te wijd uiteen staan en mijn gezicht te groot is.'

Haar stem laat haar tijdens het gesprek soms in de steek. Ze verontschuldigt zich. Het moet de onverwacht kruidige pinda zijn geweest, gretig na aankomst uit een kommetje in de kleedkamer gegrist. 'Dit is mijn straf. Kunt u het zich voorstellen: ik moet straks nog zíngen.'

Boven hebben zich haar trouwe aanhangers verzameld. Het gros is van Nana's generatie. Hun motieven voor hun komst? Muzikaal-inhoudelijk, blijkt. 'Haar ongeëvenaarde stem.' Het uiterlijk, toch. 'Haar keurige, gedistingeerde voorkomen.' Sentiment, ook. 'We gaan zelf altijd op vakantie naar Griekenland.'

Franky en Kurt behoren tot de jongeren. Franky is 35, Kurt 33. Franky ziet haar voor de vijfde keer. 'Ze zingt zo krachtig, zo helder.' Kurt: 'Haar stem geeft rust.' Franky: 'En het is de waarheid, hè, wat ze zingt.' Kurt: 'Door haar denk je verder dan je eigenlijk dacht dat je kón denken.'

Coucourroucoucououou!

In een glitterensemble staat ze weer in de spotlights. Ze zwaait naar de lang niet volle zaal, ze is blij dat ze weer hier is, en er waren, moet u weten, die veertig jaar veel liedjes, veel muziek, veel woorden, maar vooral was er heel erg veel love geweest.

De heesheid van de kleedkamer is op het podium nog niet geweken. De sopraan, die volgens een recensent van The Boston Globe nog een zaal in vervoering kan brengen als ze het telefoonboek zou voordragen, rafelt in de lange uithalen en hapert soms in de hoge registers. Dochter Helen, achtergrondzangeres onder de zevenkoppige begeleiding, galmt op kritieke momenten alert mee.

Alleluia, alleluia, alleluiaaaa!

Is het nog steeds de pinda, of misschien de inmiddels druilende Oostendse miezerregen? 'Overbelasting', vermoedt de geluidsman. 'Ze heeft ongelooflijk veel opgetreden, de afgelopen maanden. Maar let op: dit is morgen weer over.'

Hoe het voelt, om weer honderd procent artiest te zijn? Nana corrigeert. Ze is sociaal betrokken. Binnenkort vliegt ze naar New York, om er deel te nemen aan een conferentie van Unicef, waarvoor ze als ambassadrice actief is. In Estland zat ze onlangs in een forum over het betrekken van jongeren bij besluitvorming. Ze leidt een stichting die zich ontfermt over beginnende artiesten.

Maar ze beëindigde vorig jaar haar carrière als Europarlementariër. Ze maakte vijf jaar deel uit van de Griekse delegatie in de christen-democratische fractie, waarin ze zich profileerde op de terreinen cultuur en taal. Het was niet de biotoop waar ze zich gelukkig voelde, geeft ze toe.

'Ik was gezwicht voor de druk van de partijleider. Je kunt iets voor je land doen, bezweerde hij. In Griekenland is nog altijd een zekere angst voor Europa. Ik zou kunnen bijdragen aan een betere communicatie, het kweken van meer begrip. Het was eens iets anders. Jarenlang heb ik in verschillende landen de Griekse cultuur gepresenteerd, nu was het Griekenland zelf dat een beroep op me deed.

'Maar als artieste ben je gewend heel direct contact met mensen te hebben, ze hoop te geven, en emoties. Als politica zit je te onderhandelen, beslissingen te nemen om bepaalde belangen te dienen, mensen te behagen om hun stemmen te krijgen, beloften te doen die ik niet altijd kon waarmaken. Ik moet eerlijk zijn, dat was niets voor mij.

'Maar het is niet de politiek die het zo moeilijk maakt, het zijn de partijen. Als de socialisten een goed idee hebben, waarom zou ik dat niet kunnen steunen? Het gaat toch om eerlijkheid?

'Jawel, ik ben nog idealistisch. Maar idealisme en politiek gaan niet altijd samen. Alle Europese landen denken nog altijd het eerst aan hun eigen belangen. Pas als die mechanismen weg zijn, is het doel bereikt. Maar dat zal nog heel lang duren.'

Haar entree in het Brusselse circuit was destijds opmerkelijk: tot dan toe hield ze altijd vol dat zich zich ver van de politiek wilde houden. Die houding leverde haar nogal eens bittere verwijten uit Griekenland op. Ze was aan het begin van de jaren zestig, toen de internationale doorbraak zich aandiende, vertrokken naar Parijs. Daarna negeerde ze het kolonelsregime in eigen land en hield in duizenden concertzalen en op haar langspeelplaten (de teller staat op tweehonderd miljoen verkochte exemplaren) de buitenwereld slechts de idylle van de bouzouki voor. Nu zegt ze daarover: 'Ik was te jong, toen, voor stellingnamen. Ik was er eenvoudigweg niet rijp voor. Ik was geen militante.' Pas nu, zegt ze, nu ken ik het leven beter.

'Hebt ge al kippenvel gekregen', vraagt Kurt in de pauze. Recuerdos - 'heeft u het herkend?' - daar zou hij graag op begraven worden.

Veertig jaar Nana. Malagueña. Smoke Gets in Your Eyes. L'enfant au tambour. Let My People Go. Only Love. Pop, jazz, gospel, klassiek en ertussendoor natuurlijk Griekse volkswijsjes; de bouzouki als bindmiddel in een wonderlijk menu.

Milisse Mou, Milisse Mou!

Pas bij de toegift veert de aanhang in Oostende massaal uit de stoelen. Ha, dat is de passie waarop de zaal wachtte, de bouzouki rinkelt en ratelt nu op volle kracht. Milisse Mou, Milisse Mou!

Maar het is al na elven, en Weisse Rosen aus Athen, als extra uitsmijter nog wel vermeld op het programma, zit er niet meer in.

Why worry stond niet eens meer op het lijstje.

Nana Mouskouri treedt zaterdag op in De Doelen, Rotterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden