Veertig jaar na Watergate: laatste poging om Nixons reputatie te redden

Deze maand is het veertig jaar geleden dat toenmalig president van de Verenigde Staten Richard Nixon met veel gezichtsverlies aftrad. Hoe kon hij ook anders na het Watergate-schandaal van 1972: het vertrouwen van de burgers en het Congres was hij kwijt. Met nieuwe interviewfragmenten lijkt de Richard Nixon Foundation de reputatie van de president in ere te willen herstellen.

Nixon tijdens het interview met Frank Gannon.Beeld ap

Vanaf vandaag publiceert de Nixon Presidential Library & Museum samen met de Richard Nixon Foundation elke dag fragmenten van een interview dat Nixon in 1983 had met Frank Gannon. Gannon was een vriend en assistent van de president. In dit interview is Nixon ontspannen, hij lacht zelfs: heel anders dan het interview dat de Britse journalist David Frost in 1977 met Nixon had.

In de drie tot nu toe gepubliceerde fragmenten vertelt Nixon over de dagen voor zijn ontslag. Het eerste fragment gaat over hoe hij tot de keuze van aftreden kwam: hij had drie opties: afgezet worden, de hele rechtszaak doorlopen of ontslag nemen. Nixon verklaart in het interview dat de laatste keuze zijn beste was, maar dat hij niet wilde opgeven.

Smoking gun
De laatste twee fragmenten gaan over de 'Smoking gun' tape, een opname uit het Witte Huis waarin duidelijk wordt dat Nixon wel degelijk afwist van het Watergate-schandaal. Nixon's familie was niet voor zijn keuze om af te treden, blijkt uit het fragment. Vooral Pat Nixon, de vrouw van de president, was tegen. De familie besloot om de beslissing vooruit te schuiven tot de inhoud van de tape openbaar gemaakt werd, maar dat bleek sneller te zijn dan verwacht.

In de fragmenten probeert Nixon zijn eigen verhaal te vertellen, en dat wilde hij graag, volgens Gannon. Hij hoopte dat door het zien van de interviews, het oordeel van de Amerikanen minder hard zou zijn.

David Frost met Nixon.Beeld ap

Verkiezingen
De ellende begon voor Nixon toen hij zich in 1972 herkiesbaar stelde als president en won van de democratische kandidaat, George McGovern. Aanvankelijk had Nixon helemaal geen kans gemaakt: een jaar eerder was Edward Muskie nog de beoogde presidentskandidaat van de democraten geweest. Muskie had wel kans tegen Nixon, die was impopulair geworden omdat hij er niet in geslaagd was om de Vietnamoorlog te beëindigen. Wel was het Nixon gelukt om de banden met China en de Sovjet-Unie aan te halen, en slaagde hij erin om de eerste man op de maan te krijgen. Dat mocht voor zijn populariteit niet baten.

Tijdens de campagne van Muskie leken de republikeinen zijn strategie precies te kennen. McGovern profiteerde hiervan en won de voorverkiezingen en de nominatie. Daar leek het Nixon om te gaan: McGovern was kansloos tegenover Nixon.

Watergate
In 1972 werd er een inbraak gerapporteerd in het hoofdkantoor van de democraten, Watergate genaamd, in Washington. Journalisten van de Washington Post, Bob Woodward en Carl Bernstein kwamen erachter dat de inbraak slechts een onderdeel was van een geheime operatie, geleid door Nixon, om de verkiezingscampagne van de democraten te saboteren. Het doel van de inbraak was waarschijnlijk het plaatsen van afluisterapparatuur. Nixon ontkende alle betrokkenheid.

Ondertussen had Nixon ook opnameapparatuur in het Witte Huis. Deze opnames, ook wel bekend als de Nixon Tapes, bevatten een fragment waarin Nixon het over de inbraak heeft - bewijs dat hij wel degelijk van het plan afwist. Uiteindelijk werden de opnames vrijgegeven en daarmee was het einde oefening voor Nixon.

Meer dan dertig mensen werden veroordeeld voor hun deelname aan de actie, behalve Nixon zelf, hij kreeg pardon van zijn opvolger, president Ford.

De afscheidsspeech van Nixon voor de medewerkerse van het Witte Huis.Beeld EPA

Versleten
Of de filmpjes veertig jaar later Nixon in ere kunnen herstellen, is dus nog maar de vraag. De Amerikanen zijn Watergate nog lang niet vergeten: er verschijnen namelijk meer publicaties over het schandaal deze maand. Die zijn minder lovend.

Douglas Brinkley en Luke Nichter schreven samen 'The Nixon Tapes', een boek dat uitgeschreven stukken van de opname-apparatuur van Nixon bevat, die niets met Watergate te maken hebben. In het boek is Nixon te zien in de rol van geopolitieke strateeg en manager van crisissen. Maar hij roddelde ook over collega's, piekerde of hij zichzelf wel herkiesbaar moest stellen en gedroeg zich paranoïde. Nixon was haast obsessief gefascineerd door de familie Kennedy, noemde joden 'onuitstaanbaar' en zwarten een product van 'inteelt'. Deze uitspraken werden ook nog even aangehaald in een documentaire die HBO gisterenavond in de Verenigde Staten uitzond: Nixon on Nixon.

Aankomende zaterdag verschijnt het laatste filmpje van de interviews met Nixon. Hierin wordt zijn laatste dag in het Witte Huis besproken. Nixon werd wakker om vier uur 's nachts, ging naar de keuken en vertelde aan zijn keukenhulp dat zijn horloge kapot was. 'De batterij was leeg, versleten om vier uur op mijn laatste dag in het Witte Huis', zegt Nixon in het interview. 'Op die dag was ik zelf ook versleten.'

President Nixon met Henry Kissinger, minister van Buitenlandse Zaken.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden