Veel weerstand tegen Obama's radicale klimaatplan

Barack Obama wil de geschiedenis ingaan als de eerste Amerikaanse president die maatregelen neemt tegen klimaatverandering. Zijn nieuwe Clean Power Plan pakt de uitstoot van broeikasgassen fundamenteel aan. Tegenstanders stappen al naar de rechter.

null Beeld anp
Beeld anp

De Amerikaanse elektriciteitssector, de grootste bron van broeikasgassen in de VS, moet in 2030 32 procent minder CO2 uitstoten dan in 2005. Dat staat in het Clean Power Plan dat president Obama maandag in Washington heeft gepresenteerd. De reductie moet vooral worden gerealiseerd door sluiting van verouderde kolencentrales. Ook wil Obama een forse uitbreiding van investeringen in duurzame energie, vooral wind- en zonne-energie.

Als het plan wordt uitgevoerd, betekent dit volgens de Environmental Protection Agency (EPA) dat in 2030 nog 27 procent van de Amerikaanse stroomproductie uit steenkolen wordt opgewekt. Vorig jaar was dat 39 procent. Het aandeel renewable energy zal stijgen tot 28 procent. De totale kosten vanaf 2030 worden begroot op 8,4 miljard dollar per jaar.

Het Clean Power Plan, een na kritiek van de energiesector en de milieubeweging bijgestelde versie van een plan dat Obama vorig jaar bekendmaakte, kan leiden tot de sluiting van honderden verouderde kolencentrales. Het is het vlaggeschip van Obama's ambitie om de Amerikaanse uitstoot van broeikasgassen terug te brengen. De VS hebben zich met het oog op de VN-klimaatconferentie van Parijs, eind dit jaar, gecommitteerd aan een algehele reductie van CO2-emissies van 26 tot 28 procent in 2025.

Analyse

Barack Obama heeft haast. Het klimaatplan is de jongste poging van de president om alsnog de beloftes in te lossen die hij deed als kandidaat in 2008, schrijft Arie Elshout (+).

Doorbraak

Obama presenteerde het plan, dat ook bedoeld lijkt als een aansporing voor andere landen in de aanloop naar Parijs, gisteren als een doorbraak. Het is 'de grootste, belangrijkste stap die wij ooit hebben gezet in de strijd tegen klimaatverandering', verklaarde de president in een videoboodschap die zondag werd uitgezonden. 'Klimaatverandering is geen probleem meer voor volgende generaties', zei hij ook. 'Die tijd is voorbij.'

Toch is volgens analisten van een historische doorbraak geen sprake. Het plan is een pakket maatregelen dat Obama op grond van de federale Clean Air Act buiten het Congres om neemt en dat zijn opvolger in theorie weer kan intrekken. Het gaat verder dan het conceptplan van vorig jaar in het terugbrengen van de CO2-emissies (van 30 naar 32 procent) en het opvoeren van de schone energie (van 22 naar 28 procent), maar is in andere opzichten juist versoepeld. Zo hoeven staten hun reductieplannen pas in 2022 in te leveren (in plaats van 2020) en zijn er voor tal van staten uitzonderingen.

null Beeld anp
Beeld anp

Middenmoter

Volgens Eric Holthaus, klimaatpublicist voor onlinetijdschrift Slate, lijkt het plan meer dan het is. Veel staten zijn zelf al een eind op weg met hun reducties, mede door de opmars van goedkoop, 'schoon' aardgas. En het uitgangspunt is het jaar 2005, toen de Amerikaanse CO2-emissies op hun historische piek waren. De VS zijn met het plan internationaal niet meer dan een middenmoter.

De kritiek was er dit weekend niet minder om. De steenkolensector kondigde zondag al aan naar de rechter te stappen om het plan te blokkeren. De National Mining Association vroeg de EPA gisteren het voorlopig op te schorten te zetten. De stroomsector waarschuwde dat de stroomprijzen met 10 procent zullen stijgen, waar vooral arme Amerikanen de dupe van zouden worden. Een aantal kolenstaten kondigde aan de plannen naast zich neer te zullen leggen.

Ook de politieke reacties waren scherp. Democratisch presidentskandidate Hillary Clinton prees Obama's plan, maar Republikeinse kandidaten wezen het af als een 'war on coal'. Onverantwoordelijk, oordeelde oud-gouverneur Jeb Bush. Catastrofaal, aldus senator Marco Rubio. Congresleden uit kolenstaten als Wyoming bekritiseerden het plan als federale bedilzucht die zal leiden tot hogere lasten voor burgers en een onbetrouwbare stroomvoorziening.

Subsidie
De regering trachtte de kritiek op voorhand te pareren. Om te voorkomen dat gewone burgers het gelag betalen, krijgen staten subsidie als ze sneller met duurzame stroom beginnen en als ze energiebesparingsprojecten opzetten in arme buurten. Ook naar zorgen over de stroomvoorziening is gekeken. Volgens EPA-voorzitter Gina McCarthy kunnen staten tijdelijk dispensatie krijgen als het sluiten van steenkolencentrales zou leiden tot stroomproblemen.

Een winstpunt is in elk geval dat het thema klimaat voor het eerst een issue lijkt te worden in de Amerikaanse presidentsverkiezingen (van 2016). Volgens een opiniepeiling van The New York Times en Stanford University zegt tweederde van de Amerikaanse kiezers eerder te zullen stemmen voor kandidaten die campagne voeren met de strijd tegen klimaatverandering.

Hoofdpunten Clean Power Plan

- De Amerikaanse elektriciteitssector mag in 2030 32 procent minder CO2 uitstoten dan in het piekjaar 2005 (was in het conceptplan 30 procent).
- De reductie is in lijn met de eerder gedane belofte dat de VS hun emissies gaan terugbrengen met 17 procent in 2020 en 26-28 procent in 2025.
- De Amerikaanse elektriciteitssector gaat fors meer investeringen doen in duurzame energie, met name in windkracht en zonne-energie.
- Nieuwe en gerenoveerde oude kerncentrales tellen mee.
- Staten moeten hun definitieve plannen voor de reductie van de uitstoot van broeikasgassen uiterlijk in 2022 hebben gerealiseerd (was aanvankelijk 2020).
- De precieze CO2-reductiedoelstellingen mogen variëren per staat.
- Staten die extra snel beginnen met de invoering van wind en zonne-energie kunnen rekenen op extra financiële steun (Clean Energy Incentive Program).
- Staten die programma’s beginnen voor energiebesparing in buurten met een sociaal-economisch zwakke bevolking krijgen financiële steun.
- Staten kunnen tijdelijk dispensatie krijgen als het sluiten van kolencentrales zou leiden tot problemen met de stroomvoorziening.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden