AnalyseRIVM-cijfers

Veel verdachte vakantiegangers, weinig besmette borrelaars, en wat er nog meer opvalt aan de RIVM-cijfers

In het Albert Schweitzer Ziekenhuis liggen momenteel 7 patiënten met corona op de corona afdeling en 1 op de IC. Beeld Arie Kievit

Een tweede golf lijkt voorlopig afgeslagen. Maar wie neust in de tabellen van het RIVM, ziet dat we nog steeds lang niet alles weten over de grillen van het coronavirus.

1. Is de dreiging van de tweede golf alweer weg?

Afgelopen week testen 3.588 Nederlanders positief op covid-19, 425 minder dan vorige week. Terwijl de scholen deels weer zijn begonnen. En terwijl er juist aanzienlijk meer mensen werden getest: ruim 140 duizend. Lag het percentage positieve testen twee weken geleden op 3,5 procent, afgelopen week was het 2,5 procent. Het reproductiegetal R is terug op 1: elke besmette patiënt besmet gemiddeld genomen één ander (vorige week 1,19). 

Is een ‘tweede golf’ die dreigde nu al gebroken? ‘Wij hadden nog niet het idee dat we aan het begin van een tweede golf zaten’, zegt Susan van den Hof van het RIVM. ‘Er was wel een zorgwekkende ontwikkeling. Maar een piek zoals in maart? Nog lang niet.’ Van den Hof is hoofd van het Centrum voor Epidemiologie en Surveillance van Infectieziekten bij het RIVM, de afdeling die wekelijks het epidemiologisch rapport publiceert vol covid-19-statistiek. ‘Wij kijken naar trends. In alle regio’s zien we stabilisatie of afname, en ook in alle leeftijdsgroepen.’

Over de oorzaken van het gekeerde tij kan ze enkel speculeren. ‘Er is flink gewaarschuwd dat het de verkeerde kant op ging. Verspreiding van het virus hangt samen met het gedrag van mensen. Dat gedrag is dus veranderd, anders had de stijging doorgezet.’

2. Weten we waar mensen besmet raken?

Om effectieve maatregelen te nemen, zegt Van den Hof, moet we weten waar het virus zich verspreidt. Waar het vooral misgaat, zei premier Rutte tijdens de persconferentie van twee weken geleden, is ‘in de privésfeer, achter de voordeur en in zaaltjes. Bij familiebijeenkomsten, op verjaardagsfeestjes, buurtborrels en in vriendengroepen.’ Het ‘zéér, zéér dringende advies’ volgde daar logisch op: geef thuis voorlopig geen feestjes, borrels en andere bijeenkomsten voor grote groepen.

Het klonk aannemelijk. Maar uit de cijfers blijkt vooral dat we steeds vaker geen idee hebben waarvandaan mensen het virus mee naar huis nemen. Slechts van 29,7 procent van de besmettingen is de bron bekend.

Dat komt, zegt Van den Hof, omdat er pas een ‘besmetsituatie’ aangewezen kan worden als mensen zeker weten dat ze nauw contact hebben gehad met iemand waarvan ze zeker weten dat diegene positief getest is. Een besmetting oplopen in het voorbijgaan, zoals in een winkel, kan volgens deze definitie niet.

‘Heel vaak weten mensen gewoon niet of en waar ze in contact zijn geweest met een besmet persoon. Al helemaal niet als ze op verschillende plekken zijn geweest.’ Toen de samenleving nog behoorlijk op slot zat, lag het percentage ‘besmetplek bekend’ dan ook nog aanzienlijk hoger .

Bij de inventarisatie van contacten is afgelopen week een inhaalslag gemaakt door de GGD’s. Inmiddels is dat weer boven de 90 procent. Maar de feestjes en verjaardagen van Rutte? Deze week turft het RIVM 18 besmette borrelaars (1,7 procent). Al is overlap denkbaar met andere categorieën (huisgenoten, familie).

Meer nog dan de absolute aantallen, benadrukt Van den Hof, zijn toe- of afnames per setting belangwekkend. ‘In bijvoorbeeld de horeca zien we geen toename’, zegt ze. Scholen, koren, kerken: daar zijn eveneens amper (meer) besmettingen vastgesteld.

Vergelijk dat met het toegenomen aantal besmettingen in verpleeghuizen (76 gevallen). Of de 176 besmettingen waarbij je met zekerheid kan zeggen dat die in buitenland zijn opgedaan. Daarnaast heeft het RIVM een ander getal waaruit blijkt dat zo’n 800 besmette personen de afgelopen twee weken in het buitenland zijn geweest. Maar die kunnen de besmetting ook wel thuis hebben opgelopen. Van die 800 komt merendeel uit Spanje.

3. Worden mensen echt steeds lakser?

Dat GGD’s in Amsterdam en Rotterdam tweeënhalve week geleden het bron-en contactonderzoek (bco) ten dele opgaven, leek begrijpelijk: besmette personen waren zo los in de omgang geworden, dat het nabellen van al hun contacten ondoenlijk werd. Het regende anekdotes over feesten en bruiloften met dertig, vijftig, wel zeventig gasten. Minister Hugo de Jonge presenteerde het in de Kamerbrief van 11 augustus als een feit: ‘Door een toename in het aantal contacten van indexpatiënten is meer tijd nodig voor het bron- en contactonderzoek.’

Maar als we kijken naar de RIVM-cijfers, blijkt juist dat het aantal contacten van besmette personen al weken afnam, in alle categorieën. Van gemiddeld 3,9 contacten in week 27 naar 2,8 in week 31. Daarna is het RIVM gestopt met turven, omdat Amsterdam en Rotterdam sindsdien geen volledig bco meer doen. Het RIVM twijfelt niet aan de signalen van de GGD’s dat mensen meer contacten hebben, zegt Van den Hof. In clusters overlappen contacten soms, en sommige besmette personen willen hun contacten niet noemen.

Voor nakijken van alle cijfers over de besmettingen in Nederland kunt u hier meer informatie vinden.

Aantal Nederlanders dat corona meeneemt uit buitenland stijgt
De GGD heeft bij 170 mensen vastgesteld dat zij het virus op reis hebben opgelopen, tegenover 113 afgelopen week.

Importeren we corona met het vliegtuig?
Doen we genoeg om te voorkomen dat reizigers het virus uit brandhaarden meenemen, zoals ook in de eerste golf gebeurde? 

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden