Veel, snel en onstuimig; Claudia temt zichzelf met liedjes

Ze is dol op vloeken maar laat haar publiek liever geen pijn lijden. In haar nieuwe voorstelling, geschreven uit woede over premier Rutte, probeert Claudia de Breij 'op gladder ijs' te staan. Tekst

Verlegen kind speelt later zalen plat. Dol op vloeken, maar zingt het liefst liefdesliedjes. Wil niet kwetsen, maar kan grof uit de hoek komen. Vindt dat ze niet te regisseren is, voor haar regisseur is ze de beste pupil die hij ooit heeft gehad. Cabaretière, presentatrice en radio-dj Claudia de Breij (38) is het beste te omschrijven in contrasten.


Het scherpst formuleert haar vier jaar oudere broer Dennis het. 'In Mag ik dan bij jou krijgt jan en alleman een fuck you, iedereen is een eikel, maar dat zingt ze niet. Het gaat over onverdraagzaamheid, kortzichtigheid, maar ze zingt: als er een regel komt waar ik niet aan kan voldoen, mag ik dan bij jou schuilen?'


Met haar liedjes temt ze zichzelf. Dennis: 'Als Claudia haar ergernis moet samenvatten, is het: stelletje rukkers, doe eens normaal. Zodra ze teksten gaat schrijven, wordt het verfijnd, en komt er een liedje uit dat troost biedt.'


Twee jaar heeft Claudia de Breij niet getoerd. Een heftige tijd waarin haar huwelijk strandde, ze een nieuwe liefde vond en twee keer verhuisde, had haar genekt. 's Middags relatietherapie, 's avonds optreden - het was niet meer te doen.


In maart 2013 was het vuur terug en stond ze een maand in DeLaMar in Amsterdam met Alleen. Vakgenoten vonden het stoer dat ze er weer stond - uit het niets, leek het wel. De recensies waren jubelend.


Het was de bedoeling dat ze met Alleen het land zou ingaan, maar de H.J. Schoo-lezing van premier Rutte maakte haar zo kwaad, dat ze een compleet nieuwe voorstelling schreef: Teerling. De eerste try-outs zijn geweest, er volgen er nog dertien. Vrijdag 21 februari is de première in Utrecht.


Gek werd ze van de ideeënarmoede van Rutte, door haar verwoord als: we hebben het niet makkelijk, we hebben het al heel lang niet makkelijk en het wordt er voorlopig ook niet makkelijker op. Man, waar is je visie, dacht De Breij. Neem ons mee, til ons op, doe iets.


Typisch zijn zus, vindt Dennis. 'Walging kan haar tot het uiterste motiveren. Vooral als ze zich opwindt over belachelijke uitlatingen van de gevestigde orde. Daar heeft ze een scherp afgestelde antenne voor.'


In haar lagere schooltijd zag ze Herman van Veen, Toon Hermans, Freek de Jonge en wist: dit wil ik later ook. Als die op tv waren, keek ze liggend op de overloop stiekem mee.


Ze was een stil, ernstig, naar binnen gekeerd meisje. Las boeken van Bomans, luisterde naar Jacques Brel op haar walkman, hield dagboeken bij en speelde radio. Fluisterend als een biljartverslaggeefster becommentarieerde ze een spelletje Stratego. Met kerstmis klom ze op een stoel om kerstverhalen te vertellen.


Dat durfde ze in de beschutting van het gezin. Op haar zestiende kroop ze uit haar schulp, na een zetje van een schoolmusical, waarin ze een hasjhond speelde. Iedereen was zijn tekst kwijt, De Breij durfde als enige te improviseren. Een staande ovatie was haar deel.


Ze werd het andere uiterste: een flapuit, goedgebekt, snaaks en gevat. Nu ik er toch ben, vreet me dan maar op, is sindsdien haar motto.


Toen ze twee jaar geleden haar goeddeels uitverkochte tournee plotseling afzegde, dekte ze zich op kenmerkende wijze in tegen kritiek van theaterdirecteuren. 'Als ze zeggen: wij zijn de dupe van jouw privéleven, dan wil ik zeggen: je vreet ook al vijftien jaar van mijn privéleven.'


Ze is dol op vloeken. Je kunt haar geen groter plezier doen dan haar variétéslet te noemen. Ze vindt het prima als ze kutwijf wordt genoemd. Graag zelfs, zeker door mensen van wie ze geen hoge pet op heeft.


Broer Dennis: 'Ik heb haar gewaarschuwd: ik ga rare dingen over je zeggen. Vindt ze prachtig.'


Veel, snel, onstuimig en overrompelend. De Breij heeft haast, ze komt een leven te kort. Ze is alomtegenwoordig, in het theater, op tv, de radio en in columns.


Ze waakt ervoor rolmodel te zijn voor lesbo's, want 'homo-zijn is geen beroep'. Op de Gay Pride zien ze haar niet. Een keer is ze er geweest, in een elegant jurkje, om de potten te pesten. Alles wat De Breij erover te zeggen heeft, zit in haar liedjes en theaterteksten. De boodschap luidt: je bent niet anders.


De Kleinkunstacademie wees haar af, vond haar niet theatraal genoeg, impressario's keken de kat uit de boom. Jarenlang trad ze met weinig succes op in het c-circuit van het cabaret. Het duurde even eer ze zich had bevrijd van het etiket schreeuwlelijk.


Binnen tien jaar wilde ze in het theatermekka Carré staan. Dat is op de valreep gelukt. In 2007 trad ze er op met Hallo lieve mensen. Met Hete Vrede won ze in 2010 de Poelifinario voor het beste cabaretprogramma van dat seizoen.


Teerling is haar zevende avondvullende programma. Ze staat jaarlijks 100 à 120 avonden op de planken en trekt 65 duizend mensen naar het theater.


Een avondje De Breij is gezelligheid met een scherp randje. Ze is geëngageerder dan in het begin, maar heeft daar een weinig geëngageerde verklaring voor. 'Elke debiel vindt iets. Dan kan ik ook wel een duit in het zakje doen.'


Cabaretière Paulien Cornelisse: 'Ik ken mensen die haar volgen om te weten wat ze van iets moeten vinden. Zoals vroeger mensen naar Koot en Bie keken om te bepalen wat ze van de stand van het land moesten vinden.'


Met een aanstekelijk enthousiasme, menselijke warmte en rake humor maakt De Breij klassiek cabaret: liedjes en sketches. Ze is het type van wie-wil-er-nog-een-kopje-thee? Haar publiek moet met een blij gevoel huiswaarts keren. Het zou wat meer pijn mogen doen.


Zo subtiel als ze omgaat met haar theaterpubliek, zo genadeloos kan ze uithalen op Twitter en in interviews. Domme bellers naar haar radioprogramma kunnen met hun doorzonharses, hun randstedelijke rukaccent en hun vertegenwoordigers-Opel de vinkentering krijgen.


'Vuile, vieze @keesvdstaaij, brand toch in de hel', luchtte De Breij haar ongenoegen over het standpunt van de SGP als het gaat om duomoederschap. De partij van fractievoorzitter Kees van der Staaij vindt dat de niet-biologische moeder van een lesbisch stel juridisch niet moet worden erkend als moeder. Een kind moet een biologische moeder en een biologische vader hebben, vindt de SGP.


Ook in haar radioprogramma's is ze grover gebekt. Doordat je niet meteen ziet wat je aanricht, is het in de studio makkelijker tekeer te gaan. 'Als ze iemand kwetst, trekt ze zich dat aan', zegt broer Dennis.


Wim van Klaveren, eindredacteur van haar eerste (Vara Laat) en voorlopig laatste (De kunst van het maken) tv-programma: 'Ze voelt haarscherp aan wanneer een vraag te ver gaat bij een gevoelig onderwerp als gepeste tieners die zelfmoord plegen. Dat pakt ze kies aan, zonder dat het braaf wordt.'


In de studio leeft ze zich uit met improviseren. Het liefst zou ze vijf minuten voor aanvang binnen komen rennen en dan 'lekker kutten'. Niet dat ze blanco de studio binnen stapt, maar het kan alle kanten opgaan. 'Lekker een introotje perfect volpraten, en het dan alsnog expres verneuken.'


Ze kan rellerig uit de bocht vliegen, zegt eindredacteur Van Klaveren. 'Ze voelt zich dan niet te groot om te zeggen dat ze iets beter niet had kunnen zeggen. Voor een tv-maker heeft ze een niet al te groot ego. Met Van der Staaij is ze een kop koffie gaan drinken.'


Zingen is niet haar sterkste kant, weet ze zelf ook. Ze voelt zich meer iemand die liedjes zingt dan een zangeres. Het liefst zingt ze liefdesliedjes. Haar liedjes zijn eenvoudig en liggen lekker in het gehoor.


Mag ik dan bij jou is geen hit geweest, maar dreigt sluimerend een klassieker te worden. Het was in de laatste Top2000 bijna 1.100 plaatsen geklommen tot 472.


De Breij vindt zich moeilijk te regisseren, maar regisseurs lopen met haar weg. Haar huidige regisseur Ruut Weissman noemt haar de beste leerling die hij ooit heeft gehad.


Hij is met De Breij teksten van Shakespeares en liedjes van de Amerikaanse componist Stephen Sondheim (van West Side Story) gaan oefenen. 'Razend moeilijk repertoire, had ze nog nooit gedaan. Ze zal erdoor aan zeggingskracht winnen', verwacht hij.


Weissman: 'Ze is buitengewoon charmant, bijzonder innemend, heeft een ontzettend goede lach en staat met een jaloersmakend gemak op het toneel.'


Tijdens een try-out in De Meerse in Hoofddorp, afgelopen vrijdag, lost De Breij kleine haperingen met speels gemak op. Als het geen try-out was, zou je denken dat de aarzelingen erbij horen.


Die enorme audience appeal is een valkuil: ze komt er altijd mee weg, zegt Weissman. 'Ze komt op en het publiek heeft haar al in het hart gesloten. Mensen houden van haar.'


Met een grotere spanningsboog, meer diepgang, meer verhaal zullen haar optredens aan spanning winnen. Weissman: 'Ze pakt al een grotere boog, staat al op gladder ijs. In het theater gaat het over het conflict in het leven. Het moet schuren. Je moet het gevecht zien dat ze voert om haar kop boven water te houden.'


Op talent en gimmick is De Breij ver gekomen, maar ze kan verder reiken. Weissman: 'Er zit veel in Claudia wat ze nog niet heeft aangeboord.'


CV


Claudia de Breij


1975 Geboren op 13 maart, Utrecht


1987 - 1995 Mavo, havo, vwo, Koningin Wilhelmina College, Culemborg


1995 - 1997 Algemene letteren, Universiteit Utrecht


Vanaf


1997


Schier oneindige reeks radio- en tv-programma's voor diverse omroepen, vooral de Vara. Zeven avondvullende theaterprogramma's.


De Breij woont samen met haar vriendin. Ze heeft een 5-jarige zoon uit haar vorige relatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden