Veel onduidelijk over lot Nederlandse jihadisten

Het nieuws dat acht Nederlandse jihadstrijders door IS zijn geëxecuteerd na een conflict met de interne veiligheidsdienst en dat een grote groep Nederlanders gevangen wordt gehouden, klopt niet. Dat zegt het Syrisch Observatorium voor Mensenrechten (SOHR). Net als Raqqa Being Slaughtered Silently (RBSS), dat het nieuws maandagavond naar buiten bracht, heeft SOHR nog veel contacten binnen Syrië.

Islamitische Staat in Raqqa (archieffoto). Foto ap

Beide organisaties staan bij westerse terrorismedeskundigen bekend als redelijk betrouwbaar. Wat speelt hier? Is sprake van onderlinge kinnesinne? Of hebben ook deze organisaties moeite betrouwbare informatie los te peuteren uit het kalifaat?

Volgens SOHR, een éénkoppige organisatie die vanuit Londen wordt gerund door de Syriër Rami Abdelrahman, zijn er nauwelijks Nederlanders in de provincie Raqqa. Hooguit zes. Dus kunnen ook geen 75 strijders in opstand zijn gekomen en zijn vastgezet, zegt Abdelrahman in een telefonische toelichting tegen de Volkskrant.

Hoewel hij alleen opereert heeft hij naar eigen zeggen een uitgebreid netwerk van ruim tweehonderd activisten in Syrië. Daar heeft hij geregeld contact mee. Abdelrahman: 'Elf verschillende bronnen, onder wie inwoners van het kalifaat en contacten bij IS, spreken de berichten van RBSS tegen. Vorige week vrijdag zijn wel drie Europeanen van Marokkaanse komaf door IS geëxecuteerd in de Iraakse stad al-Qaím, vlak bij de Syrische grens.'

RBSS zet hij weg als een stelletje 'propagandajournalisten die niet te vertrouwen zijn'. Ze worden volgens Abdelrahman betaald voor hun propaganda en focussen zich alleen op de ultieme vijand: IS. Hij richt zich op heel Syrië.

RBSS blijft bij het verhaal over de executies en collectieve detentie van Nederlandse strijders. 'We publiceren nooit zomaar, we controleren alles', zegt RBSS-activist Aboe Mohammed, die vorig jaar november sprak tijdens een besloten bijeenkomst van de Vaste Kamercommissie voor Buitenlandse Zaken. RBSS is een ondergronds collectief dat zich inderdaad, zoals Abdelrahman zegt, alleen richt op IS. Met eigen informatie, foto's en filmpjes vanuit het kalifaat wil RBSS laten zien wat zich daar werkelijk afspeelt en probeert zo de mediajihad van IS te ondermijnen.

Details

Aboe Mohammed: 'Ons nieuws wordt vaker niet geloofd, maar blijkt later toch betrouwbaar.' Hij verwijst naar de berichtgeving over de Jordaanse piloot die begin vorig jaar door IS levend werd verbrand in een kooi. Nieuws dat als eerste werd gebracht door RBSS. Ook een mislukte geheime Amerikaanse operatie om gijzelaars te redden ten oosten van Raqqa is volgens hem door RBSS onthuld. Aanvankelijk ontkend, maar later toegegeven door het Pentagon.

Het verhaal van RBSS over de executie van de Nederlanders bevat veel details, zegt hij. De ontkenning van SOHR niet. 'Laat Abdelrahman maar met bewijzen komen.'

Lastig is dat geen van beide versies door een andere bron is bevestigd. Onafhankelijke journalisten komen niet meer in het conflictgebied, omdat het te gevaarlijk is. Volgens hoogleraar terrorisme en contraterrorisme Edwin Bakker van de Leidse universiteit hebben beide organisaties een goede reputatie. Toch is hij geneigd meer waarde te hechten aan de versie van RBSS. 'Misschien is het getal van 75 gevangen genomen strijders wat overdreven', zegt hij. 'Maar dat Nederlanders in groepen bij elkaar zitten, klopt zeker. Dat komt ook uit ons eigen onderzoek.' Samen met twee collega's bracht Bakker de situatie van Nederlanders die bij IS en de terreurgroep Jabhat al-Nusra zitten in kaart. Hun rapport speelde een belangrijke rol in de rechtszaak tegen drie Arnhemse terreurverdachten, die onlangs door de Rotterdamse rechtbank tot celstraffen van een jaar tot 3,5 jaar cel zijn veroordeeld.

Bakker: 'Er zijn 70 Nederlandse vrouwen in het kalifaat en nog eens 70 kinderen. Die zitten met hun mannen bij elkaar buiten Raqqa. Als het getal 75 niet klopt, zijn het er zeker een paar dozijn. Vanwege de Russische bombardementen en de tegenslagen zijn er spanningen binnen IS. Het kan best zijn dat de Nederlandse groep boos is en in verzet is gekomen tegen de verkeerde mensen. En dat acht Nederlanders zijn geëxecuteerd.'

Zeker weten doet hij het niet. Hoe gedetailleerd ook, RBSS is maar één bron en daar kunnen altijd vraagtekens bij worden gezet. Bakker vermoedt dat de Nederlandse diensten, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) en de inlichtingendienst AIVD, meer informatie hebben. Als het verhaal van RBSS klopt dan hebben de diensten 'goud in handen', zegt hij. 'Een beter verhaal om de jihadgang tegen te gaan en het betoog van IS te ondermijnen, is er niet.'

Derde versie

Hij daagt de diensten uit de RBSS-informatie uit te spelen en 'op een geloofwaardige manier te begeleiden'. In een reactie, ook namens de AIVD, zegt de NCTV-woordvoerder geen van beide versies te kunnen bevestigen. 'We zijn nog altijd bezig om te achterhalen wat de situatie is. We weten wel dat het eerder is voorgekomen dat IS ook eigen aanhangers executeert.'

Een Amerikaanse bron met veel contacten bij inlichtingendiensten komt met een mogelijke derde versie. Hij heeft gehoord dat een groep Marokkaanse strijders, waaronder wellicht ook Nederlanders, in conflict is gekomen met Iraakse IS-commandanten. Zij zouden Syrië hebben willen verlaten. Niet om terug naar Europa te gaan, ze wilden naar Libië. Of, weer een andere versie, om zich aan te sluiten bij Jabhat al-Nusra, een Syrische tak van Al Qaida die in de luwte van IS aan kracht wint. Zes Marokkanen zouden door IS zijn gedood.

De bron benadrukt dat niets zeker is. Ook hij vindt RBSS en SOHR doorgaans betrouwbaar. Maar het conflict is dermate chaotisch geworden, dat het voor iedereen een grote uitdaging is feiten te scheiden van roddels en propaganda en de weg te vinden in 'de mist van wederzijdse psychologische oorlogsvoering'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.