Nieuws Onderzoek naar verwerking verlies

Veel nabestaanden van slachtoffers MH17 kampen met bijkomende complicaties in rouwproces

Nabestaanden van MH17 die zich ‘vastbijten’ in de juridische en politieke nasleep van de vliegramp, hebben over het algemeen een moeilijker rouwproces dan degenen die minder met de daders bezig zijn. Ook mediaberichten hebben invloed op het psychisch functioneren van de nabestaanden.

Bloemen en knuffels voor de Korporaal van Oudheusden Kazerne in Hilversum, waar de slachtoffers worden geïdentificeerd, september 2014. Beeld ANP

Dat zegt klinisch psycholoog Jos de Keijser in een vraaggesprek met de Volkskrant. Met collega’s van de universiteiten van Groningen en Utrecht en steun van Fonds Slachtofferhulp onderzocht De Keijser het rouwproces van 167 nabestaanden. Van deze personen rouwde 20 procent zonder bijkomende complicaties. De meerderheid (80 procent) kampte 11 maanden na de ramp met complexe rouw (56,1 procent ), vaak gecombineerd met posttraumatische stressstoornis (15,3 procent) of depressie (27,3 procent), of met meerdere stoornissen tegelijk (36,4 procent).

De conclusies worden dinsdag bekendgemaakt op een bijeenkomst van de nabestaanden. Doel van het onderzoek is om nabestaanden bij een traumatisch verlies in de toekomst beter te kunnen helpen.

Van de onderzochte 173 nabestaanden van de MH17-vliegramp hebben 66 deelnemers in tweeënhalf jaar vier keer een vragenlijst ingevuld waarmee hun rouwproces werd gevolgd. Opmerkelijk is dat degenen die bij de ramp twee of meer geliefden verloren soms een minder moeilijk rouwproces doorliepen dan nabestaanden van één slachtoffer.

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Psychologische behandeling

Van de 66 geënquêteerden kregen er 35 (met overeenkomstige problemen) een psychologische behandeling, om te kijken of en hoe die werkt bij complexe rouw. Zij zijn onderverdeeld in twee groepen, een onderzoeks- en een controlegroep, en werden behandeld door therapeuten van Netwerk Traumatisch Verlies, dat is opgericht door de onderzoekers en bestaat uit gekwalificeerde psychologen en psychotherapeuten door heel Nederland.

Uit die behandeling is gebleken dat cognitieve therapie in combinatie met behandeling gericht op vermijdingsgedrag en EMDR-therapie (gericht op het verwerken van angstwekkende beelden en herbelevingen) bij de meesten goed werkt. Alleen bij nabestaanden die ook met depressie kampen, is deze behandeling minder effectief. Voor hen wordt nog een ‘tussenweg-behandeling’ onderzocht, gericht op rouwverwerking en activering van de persoon, bijvoorbeeld door het aanbieden van een dagbehandeling. Dat onderzoek is nog gaande.

Uit de vragenlijsten en gesprekken met nabestaanden is psycholoog De Keijser gebleken dat negatieve berichtgeving over de ramp in de media invloed kan hebben op het sociaal functioneren van de nabestaanden. Hoe negatiever de media-berichtgeving wordt ervaren, hoe ernstiger iemand wordt beperkt in werk, huishouden, hobby’s en het onderhouden van contacten. Na de aanslag van Anders Breivik in het Noorse Utoya en de aanslagen van elf september in New York kwamen psychologen tot vergelijkbare conclusies.

Bewustzijn

Verder is een complicerende factor dat MH17, zoals het Sociaal en Cultureel Planbureau eind 2017 constateerde, grotendeels uit het bewustzijn van de Nederlanders is verdwenen. ‘De nabestaanden zijn in het begin door iedereen omarmd’, zegt De Keijser. ‘Maar die collectieve meelevendheid na zo’n traumatisch verlies ebt sneller weg dan het verdriet bij de nabestaanden. En daarmee ebt vaak ook begrip weg bij buren, collega’s, werkgevers en bedrijfsartsen. Dat leidt tot teleurstelling en dat komt er, naast het rouwen, nog eens bij.’

Dit groeiend onbegrip kan volgens de psycholoog leiden tot psychische en praktische problemen – soms moeten nabestaanden bijvoorbeeld sneller zonder aanpassingen aan het werk dan ze aankunnen. Gedenkmonumenten zoals het Herinneringsbos bij Schiphol, en serieuze media-aandacht dragen er volgens hem toe bij dat deze afnemende aandacht als minder erg wordt ervaren.

Naast de inhoudelijke onderzoeksresultaten blijkt dat nabestaanden van traumatisch verlies niet snel kiezen voor psychologische hulp, hoewel die bewezen effectief is. Dat komt volgens De Keijser doordat zij snel denken: dit is me overkomen en ik moet hiermee leren leven, of: ik krijg mijn geliefde er toch niet mee terug.

Lees ook het volledige interview met Jos de Keijser:

De klinisch psycholoog over de bevindingen van het grootschalig onderzoek naar rouw bij de MH17-nabestaanden: ‘Bij een aanslag duurt het rouwen vaak veel langer.’ 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden