Veel minder zoetwaterdieren door bouw dammen en stroperij

Dieren die in en om rivieren, moerassen en delta's leven hebben het de afgelopen decennia zwaar te verduren gehad. Tussen 1970 en 2012 is de omvang van de populaties van zoetwaterdieren wereldwijd gedaald met gemiddeld 81 procent. Dat meldt het Wereld Natuur Fonds (WNF) in zijn tweejaarlijkse rapport over het lot van diersoorten in de wereld.

Een rivierdolfijn.

Meer dan andere dieren hebben zoetwatervissen, watervogels, reptielen en rivierdolfijnen het moeilijk. Dat komt door de bouw van dammen, watervervuiling, overbevissing en stroperij. 'De zoetwatersoorten zijn er het ergste aan toe', zegt WNF-directeur Kirsten Schuijt. 'Belangrijkste factor is de mens, die dammen bouwt en het water vervuilt.'

Dammen veranderen de loop van rivieren, het transport van sediment en belemmeren vissoorten die zich verplaatsen in zoet water of zich bewegen tussen rivieren en de zee. Wereldwijd is de bouw van zeker 3.700 nieuwe grote dammen voor irrigatie en waterkracht gepland of inmiddels in gang gezet. De meeste worden gebouwd in opkomende economieën als China en India. Als al deze dammen klaar zijn zal ruim 90 procent van het rivierwater in de wereld niet meer op natuurlijke wijze stromen, aldus het Living Planet Report 2016.

Voor zoetwaterdieren is de situatie 'dramatisch', zegt bioloog Guido Keijl van Naturalis in Leiden. 'Riviermondingen worden intensief gebruikt door de mens. Daar is veel vervuiling, veel transport, veel industrie. Voor dolfijnen, die anders dan vissen niet goed tegen lawaai kunnen, zijn de omstandigheden daar vrijwel onleefbaar geworden.'

Een van de opmerkelijke slachtoffers van de invloed van de mens op de rivieren is de Chinese vlagdolfijn. Dat is een dolfijn die alleen in de Yangtze-rivier leeft, of leefde. Deze dieren hadden zwaar te lijden van dammen, vervuiling, visserij en scheepvaart. Een zoektocht naar de vlagdolfijn in 2006 leverde geen resultaat op. Waarschijnlijk is deze soort uitgestorven.

Lichtpuntjes

Er zijn ook lichtpuntjes. Zo meldt het WNF-rapport dat de achteruitgang van soorten die leven in drassige en waterrijke gebieden (wetlands), met name van sommige watervogels zoals ganzen, tot staan is gebracht. 'Er zijn tekenen dat sommige soorten zich herstellen', zegt Ruud Foppen, hoogleraar geïntegreerde natuurbeschermingsbiologie aan de Radboud Universiteit. 'Het herstel van de biodiversiteit in de wetlands komt door verbetering van de waterkwaliteit in Europa en Noord-Amerika en door een betere bescherming van soorten in Europa.'

WNF-directeur Schuijt wijst erop dat er ook in Nederland veranderingen ten goede zijn. Een voorbeeld: de sluizen van de Haringvlietdam gaan in 2018 op een kier, waarvan migrerende vissoorten als aal, zalm en zeeforel zullen profiteren. De otter en de bever zijn geherintroduceerd.

Ondanks enkele positieve ontwikkelingen bevestigt het WNF-rapport dat de dieren er mondiaal gezien slecht voor staan, zegt Foppen. Sinds 1970 zijn de populaties van wilde dieren op aarde gemiddeld met 58 procent geslonken als gevolg van menselijke activiteiten. 'Als het wereldwijde natuurverlies in het huidige tempo doorgaat kan de omvang van populaties zoogdieren, vogels, vissen, reptielen en amfibieën in 2020 met gemiddeld 67 procent zijn afgenomen', aldus het WNF.

De voedselproductie wordt aangewezen als een van de grootste bedreigingen voor de biodiversiteit. Leefgebieden van dieren zijn kleiner geworden door ontbossing ten behoeve van landbouwgrond. In Zuid-Amerika zijn op grote schaal bossen en savannes opgeofferd aan de sojateelt. In Indonesië wordt veel regenwoud - leefgebied van de orang-oetan - platgebrand om plaats te maken voor palmolieplantages.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden