Veel meer euthanasie in psychiatrie

Het aantal euthanasie-gevallen bij psychiatrische patiënten vertoont de afgelopen twee jaar een opvallende stijging. Tot en met 2011 meldden artsen hoogstens twee gevallen per jaar, in 2012 was dat twaalf keer.

AMSTERDAM - Volledige cijfers voor 2013 zijn er nog niet, maar alleen al in de Levenseindekliniek werd vorig jaar 9 keer euthanasie uitgevoerd bij mensen met een psychiatrische aandoening.


Onder artsen en psychiaters is euthanasie bij patiënten die lichamelijk gezond zijn omstreden. Om op een verzoek te mogen ingaan, moet een specialist bij de patiënt ondraaglijk en uitzichtloos lijden vaststellen.


'Het is bij fysieke aandoeningen zoals kanker eenvoudiger om ondraaglijk lijden te constateren dan bij een psychiatrisch patiënt', zegt Eric van Wilrijck, beleidsadviseur bij artsenorganisatie KNMG. 'De criteria zijn minder duidelijk; je kunt de ziekte meestal niet zien. Maar de laatste jaren beginnen artsen in te zien dat ook psychiatrisch patiënten uitbehandeld kunnen zijn en er dus sprake kan zijn van een uitzichtloze situatie waarbij de patiënt ondraaglijk lijdt.' Bij psychiatrische patiënten is geen sprake van een terminale ziekte. Bovendien horen suïcidale neigingen soms bij het ziektebeeld.


Maar er is nog obstakel: de wilsbekwaamheid van de patiënt. Een arts mag alleen euthanasie uitvoeren als hij kan uitsluiten dat de doodswens wordt ingegeven door het ziektebeeld. Dat is zo lastig dat volgens het KNMG de helft van de artsen in 2011 veronderstelde dat de wet geen ruimte biedt voor euthanasie bij psychiatrische patiënten.


Dat die ruimte er wel is, blijkt uit een uitspraak van de Hoge Raad in 1994. In het zogenaamde Chabot-arrest stelt de rechter dat euthanasie bij mensen die niet aan een terminale ziekte lijden 'met uitzonderlijke zorgvuldigheid' moet worden overwogen. Om die reden zijn artsen verplicht alle gevallen van euthanasie te melden aan een regionale toetsingscommissie (RTE) die oordeelt of er wel of niet zorgvuldig is gehandeld.


Vorige week ontstond ophef over de euthanasie die een Limburgse huisarts uitvoerde bij een 35-jarige psychiatrisch patiënte. De toetsingscommissie vindt dat de huisarts juist had gehandeld, maar een arts die een second opinion had gegeven in de zaak was het daarmee niet eens en stapte naar dagblad Trouw.


Een arts die euthanasie wil uitvoeren is verplicht om zich te laten adviseren door minimaal één, maximaal drie SCEN-artsen. SCEN staat voor Steun en Consultatie bij Euthanasie in Nederland. Volgens een SCEN-arts die betrokken was bij de 35-jarige Limburgse, waren er nog wel behandelmogelijkheden en ontbraken er cruciale stukken in het dossier. Maar toen hij zijn twijfels uitte bij de toetsingscommissie, kreeg hij te horen dat hij als huisarts te weinig kennis zou hebben van psychiatrische zaken. Het bestuur van de RTE's wil inhoudelijk niet op deze kwestie ingaan. Wel is er een ad-hocklachtencommissie samengesteld om het geval te onderzoeken.


Patiënten wier euthanasieverzoek door artsen als te complex wordt ervaren, komen steeds vaker terecht in de Levenseindekliniek, die in maart 2012 haar deuren opende. Het gaat behalve om psychiatrische patiënten vooral om dementerenden.


De doelstelling van de kliniek is euthanasie bieden aan mensen die nergens anders terecht kunnen. 'Maar dat betekent niet dat we de wet oprekken', zegt woordvoerder Koos van Wees. 'We maken juist optimaal gebruik van de ruimte die de wet biedt.'


In 2013 deden 286 mensen met psychiatrische problemen een euthanasieverzoek, waarvan er dus 9 werden goedgekeurd. Van Weest vermoedt wel dat de stijging van het aantal euthanasiegevallen bij psychiatrisch patiënten samenhangt met het bestaan van de kliniek. 'Maar zoiets kun je niet met zekerheid zeggen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden