Veel liever liefde

Een iPhone als beloning na een goede Cito-uitslag. Normaal of niet? Wat vinden kinderen daar zelf van?

Wat zijn ze opgewonden, de 300 kinderen in de Amsterdamse club Trouw. Ze kunnen nauwelijks op hun plaats blijven. 's Nachts, weten ze, wordt hier wild gefeest. Maar zij gaan vanmiddag over serieuze zaken debatteren. Het thema is 'Hebben, hebben, hebben'. Geld dus. De beste debaters van negen basisscholen, uit groep 7 en 8, strijden in een battle van drie rondenom de titel 'debatheld 2012'; hun klasgenoten zijn het publiek. Over een paar uur zal juryvoorzitter én erkend debatheld Sywert van Lienden de winnaar bekendmaken. 'Ik hoop maar dat de media aanwezig zijn', zegt het meisje met hoofddoek naast mij, met zorgelijke frons.


Over de eerste stelling, 'Kinderen kunnen zelf de hoogte van hun zakgeld bepalen', is het publiek duidelijk. 'Jahaa!', loeit de zaal. Maar hun debathelden denken daar anders over. Louis heeft liever dat zijn ouders voor hem sparen. '50 cent per week is echt genoeg.' Tariq kent zichzelf: 'Als ik zakgeld krijg, koop ik snoep. Dan krijg ik slechte tanden. Ik kan wel 50 euro per maand aan mijn moeder vragen, maar wat als zij dan maar 5 euro overhoudt voor boodschappen? Dat wil ik niet!'


'Kinderen in arme landen krijgen nooit zakgeld', weet Anry. 'Mijn moeder is alleenstaand. Ik wil geen egoïst zijn.' Abdul dikt het drama nog wat aan: 'Als ik meer zakgeld vraag, moeten mijn ouders naar de voedselbank. Ze koken en doen de was. Dat is onbetaalbaar.'


'Wat zijn jullie brave kinderen!', zegt debatleidster Chantal Deken verbaasd. De debaters vallen even stil. Nou, Melissa wil wel toegeven dat ze soms zeurt om een béétje meer, of om mooie kleren. Adnan kan zich voorstellen dat je meer krijgt 'als je vader een bedrijf heeft'. Logisch, vindt hij. 'Maar dat kind mag niet verwend worden.' Freshana knikt heftig. 'Ouders weten wat goed voor je is. Kinderen zijn niet te vertrouwen.' Uit de zaal klinkt géén verontwaardigd geloei.


Braaf of niet, deze kinderen verplaatsen zich volledig in de omstandigheden van hun ouders. Met de stelling 'Ouders moeten minder waardevolle spullen kopen voor hun kind' stemmen ze van harte in.


'Ik zou zo'n dure telefoon mollen of in het water laten vallen', bekent Jonathan. Waarvoor heb je een iPhone nodig, voor spelletjes? Je kunt ook ganzenborden.' Toch gaan op de vraag aan de zaal 'Wie van jullie heeft een iPhone?' veel ja-bordjes omhoog.


Met de stelling 'Geld verdienen is belangrijker dan je school afmaken' zijn ze het pertinent oneens. 'Als je meteen na school gaat werken, word je vuilnisman', vreest Louis. 'Ik wil advocaat worden.' Anass ziet 'dat mensen stoer doen met Gucci-spullen en niet met kennis'. Stom, 'want wie diploma's haalt verdient later meer'. 'Zelfs voor nagelstylist heb je een diploma nodig', weet Anisha. Zelf wil ze sterrenkundige worden.


Jasmien vindt een goed salaris later wel belangrijk: '1.500 euro per maand of zo.' 'Toch wel netto?', vraagt Chantal Deken. Jasmien is realistischer dan veel deelnemers aan een onderzoek dat het Nibud begin dit jaar met EénVandaag uitvoerde. Daaruit bleek dat twee van de vijf kinderen tussen 12 en 15 jaar denkt op zijn 35ste meer dan 5.000 euro netto te verdienen. Dat zal straks tegenvallen.


Over één ding zijn de deelnemers het heel erg eens: liefde is het allerbelangrijkste in het leven. Ze vergeten bijna dat ze in de finale van een bloedige battle staan. Lewis: 'Als iemand in je familie ziek is, moet je meteen je baan opzeggen of opleiding stoppen om voor hem te zorgen.'


Freshana hecht meer aan 'een liefdesknuffel' dan aan een iPhone; Lewis erft liever 'de ketting van mijn opa' dan kapitaal. 'Liefde komt uit je hart' zegt Abdul plechtig, 'geld niet.'


Aandoenlijk. Waar is het straalverwende, materialistische kind gebleven? Met zijn kamer vol elektronica, merkkleding, drumstel en driehonderd computerspelletjes? Is dat type uitgestorven na vier jaar economische crisis?


Chantal Deken, directeur van Stichting Discussiëren Kun je Leren, die dit jaar voor de vijfde keer de debat-battle organiseert, merkte dat het onderwerp 'geld' enorm leeft bij deze leeftijdsgroep. 'Ze zijn zelf met dit thema gekomen. Veel kinderen maken zich zorgen over de kredietcrisis. Ze zijn bang voor hun toekomst, bang dat hun ouders werkloos worden.' Die angst is, zegt Deken, op scholen met een gemengde populatie duidelijker merkbaar dan op scholen met voornamelijk kinderen van hoog of laag opgeleide ouders, 'wit' of 'zwart'. 'Misschien doordat kinderen op scholen met leerlingen uit verschillende milieus eerder de verschillen opmerken. Opvallend is dat kinderen van wie de ouders weinig geschoold zijn, het belang van opleiding inzien. We verwachtten dat ze op de vraag 'Wat is je droombaan?' massaal fotomodel of profvoetballer zouden antwoorden. Maar nee. De meest genoemde beroepen waren econoom of accountant.' Deken merkte dat veel kinderen goed weten wat iets kost: 'De prijs van een auto of Rolex, maar ook van één jaar collegegeld of de gemiddelde huur van een woning in Amsterdam.'


Natuurlijk, zegt Deken, geven kinderen in zo'n debat soms sociaal wenselijke antwoorden. Maar tijdens de vier lessen die zij en haar collega's op scholen geven voorafgaand aan de battle, merkt ze ook dat ze door de discussie beter gaan nadenken. 'Wij leren ze dicht bij hun eigen situatie te blijven en naar elkaar te luisteren. Zo leer je vergelijken, en kiezen tussen standpunten.'


Uit het Scholierenonderzoek van het Nibud bleek dat jongeren van 12 tot 18 jaar in 2011 minder te besteden hadden: gemiddeld 103 euro per maand - zakgeld, kleedgeld en zelfverdiend geld - tegen 144 euro in 2010. Vooral inkomsten uit baantjes liepen terug, maar scholieren kregen ook minder van hun ouders. De trend is dat meer ouders ervoor kiezen alles voor hun kind zelf te betalen in plaats van zak- of kleedgeld te geven.


Dat vinden ze bij het Nibud jammer. Bij dit kenniscentrum op het gebied van huishoudfinanciën heerst de gedachte dat je kinderen verantwoordelijk moet maken voor 'eigen' geld. 'Zakgeld is leergeld', vindt Annemarie Koop van Nibud: 'Al vanaf 6 jaar kun je een beetje zakgeld geven. Daarnaast kun je kinderen wel iets extra's geven als ze klusjes doen; zo leren ze dat je met werk geld verdient.' Ze vindt het onwenselijk dat ouders geld gebruiken om te belonen of te straffen, of om prestaties af te dwingen.


En dat gebeurt nu juist bij de deelnemers aan de debatbattle thuis volop, en de kinderen vinden het doodnormaal. Kom zeg, voor wat hoort wat. 'Als ik met mijn Cito-toets havo haal, heb ik wel een mooi cadeau verdiend', meent Oualid. Abdul ziet de IPhone al voor zich die hij mag kopen als hij een havo/vwo- advies krijgt. Maar nu grijpt rapper Nega, een van de juryleden, in. Hij heeft een dochtertje, en hij zal haar later, zegt hij, nóóit geld geven voor haar Cito-toets. 'Ook niet als ze vwo haalt?' vraagt Tariq ongelovig. 'Nee', zegt Nega. 'Je best doen op school is normaal. Mijn dochter gaat veel liefde krijgen. Geen geld.' De kinderen knikken beschaamd. Dat vonden zij daarnet ook nog.


Voorzitter Sywert van Lienden schrijdt met gepaste ernst de zaal in, met de overige juryleden. Lewis verdient de derde plaats 'omdat hij zulke mooie verhalen vertelt'; Anass met zijn 'slimme argumenten' is tweede en de geboren retoricus Louis is de winnaar. De muziek barst los. Na 5 minuten zijn Louis en Lewis aan het dansen. Maar Anass loopt glunderend met zijn beker door de zaal. 'Goed hè? Tweede!' Roem - beter dan geld en bijna nog lekkerder dan liefde.


Wat verdient een kind?

Zo'n 85 procent van de kinderen boven de 8 jaar krijgt zakgeld. Een 8-jarige krijgt 1 euro of iets meer per week, wie 10 is gemiddeld € 1,80 en als je 12 bent is het € 3,60. 18-jarigen beuren ongeveer € 8. Lang niet alle ouders geven kleedgeld, slechts 35 procent. Een 12-jarige krijgt gemiddeld € 40 kleedgeld per maand, 18-jarigen moeten cool voor de dag zien te komen voor € 75. Of een baantje nemen natuurlijk. Daarmee verdien je vanaf je 15de € 2,80 per uur. Wie jonger is kan ook werken. De aloude krantenwijk betaalt ongeveer € 5 per ronde, klusjes in en om het huis € 3,50 per uur en babysitten € 4, maar na middernacht meer. Wie het lef heeft om te onderhandelen, verdient het meest. Volgens het Nibud.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden