Opinie

Veel kiezers willen geen zielloze politici

De Republikeinse presidentskandidaat Donald Trump.Beeld EPA

Wat voor soort politici willen wij hebben? De opkomst van Jeremy Corbyn bij het Britse Labour en Donald Trump bij de Amerikaanse Republikeinen, en vooral de verbijstering daarover in gezeten kringen en de mentaal te sterk daaraan gelieerde pers, maakt duidelijk dat daarover door grote delen van de bevolking anders wordt gedacht dan door de bestuurlijke elite wenselijk wordt geacht.

We zagen het al eerder bij de publieke verbazing over de opkomst en nog steeds aanhoudende populariteit van Tsipras: die man heeft toch niets voor elkaar gekregen? Nee, daarentegen de grote Rutte: een man zonder enige inhoud, maar op soms idolate wijze gevierd als iemand die het al vijf jaar weet uit te zingen.

Hij krijgt veel voor elkaar, zo wordt dan gezegd - ik hoorde het woensdag in een debat in Nieuwspoort ook VVD-Kamerlid Bas van 't Wout weer met stralende vanzelfsprekendheid als grootste kwaliteit roemen - waarbij de vraag, of wát hij voor elkaar krijgt ook zo geweldig is, in het midden blijft. Dick Scheringa en Erik Staal kregen ook veel voor elkaar, zal ik maar zeggen. Momenteel worstelen we in Nederland in elk geval nog met het écht voor elkaar krijgen van de Nationale Politie, een goed functionerend PGB-stelsel en een aardbevingsvrij Groningen.

Premier Mark Rutte.Beeld ANP

Verkiezingsbelofte breken

De vergelijking Rutte-Tsipras is, als we hun beider gedragingen van de laatste maanden bezien, sowieso leerzaam. Wat moet je als democratisch politicus doen als je je belangrijkste verkiezingsbelofte moet breken? In Nederland blijf je dan dus gewoon zitten. In Griekenland leg je het dan opnieuw aan de kiezer voor.

Zou het misschien daardoor komen dat Tsipras nog steeds op veel steun kan rekenen? Hij kon niet waarmaken wat hij wilde, en legt dus zijn functie neer. Rutte had zich met zijn belofte dat er geen geld naar de Grieken zou gaan het Torentje ingelogen, want dat leverde hem net die paar cruciale extra zetels op.

Het blijft uit het oogpunt van de parlementaire moraal interessant dat in de Nederlandse pers na zijn Griekenlanddeconfiture niemand het vertrek van onze Premier ohne Eigenschaften heeft geëist, maar wel de wenkbrauwen zijn opgetrokken bij Tsipras' aftreden, resulterend in nieuwe verkiezingen. Dat geeft maar gedoe, en brengt de continuïteit en daadkracht in gevaar. Want jeetje, wat zouden de Grieken misschien nu weer via het stemlokaal als bizarre uitslag kunnen verzinnen? Ja, autocratieën zijn voorspelbaarder, en dat ze in Moskou nu alweer vijftien jaar tegen Poetin aankijken, geeft inderdaad een stukje vastigheid.

De Griekse premier Alexis Tsipras.Beeld AFP

Opstand

Het is kenmerkend voor de hedendaagse apolitieke opvatting van regeren als een technocratische managerspraktijk, waarbij kiezers als irritante stoorzenders voor de snelle procesvoortgang worden gezien. Ja, inderdaad zoals in het bedrijfsleven, dat als gevolg van de met name door de partij van Bas van 't Wout veroorzaakte neoliberale aantasting van ons collectieve denkvermogen inmiddels als maatgevend voor alle terreinen des maatschappelijken levens wordt beschouwd.

Ik denk dat het daartegen is, dat nu ook in Amerika veel kiezers, die Donald Trump boven Jeb Bush, en inmiddels ook bij de Democraten Bernie Sanders boven Hillary Clinton prefereren, instinctmatig in opstand komen: tegen een elite van bestuurdersdynastieën die hun weg naar het hoogste staatsambt heel lang van te voren plannen. Daarbij behoort vooral het vermijden van fouten en aanstoot geven.

Maar veel kiezers willen het maken van fouten best vergeven. Waar zij naar snakken is, in plaats van de risicoloze geliktheid, authenticiteit. Daaraan dankt Corbyn zijn populariteit: ze zien wat ze krijgen. Dan nemen ze ook een deels dubieuze kennissenkring op de koop toe. Waarbij opgemerkt moet worden dat in elk geval de Tories elk moreel recht op kritiek daarop verloren hebben, sinds hun grote heldin Thatcher met Pinochet een van de grootste politieke schoften die Zuid-Amerika de laatste halve eeuw heeft voortgebracht als vriend had omarmd. Die minirel rond de Esmeralda bij Sail confronteerde ons daar recent weer eens mee.

De Republikeinse presidentskandidaat Jeb Bush.Beeld AFP

'Blairites'

Tegenover Corbyn met z'n fouten staan drie kleurloze 'Blairites', die abstracte bureaucratentaal uitslaan, en waarbij je voortdurend het idee hebt dat ze zeggen wat ze zeggen vooral is, omdat op basis van focusgroepenonderzoek gebleken is dat je daarmee veilig in het midden zit, waar 'de verkiezingen gewonnen worden'. Zij richten zich op 'het gemiddelde'. Maar de meeste kiezers zijn niet 'gemiddeld', zeker niet degenen die zich buitengesloten voelen.

Dat geldt vooral sterk voor dat lager opgeleide deel van hun stamelectoraat dat de sociaal-democratische partijen zijn kwijt geraakt. Ook de PvdA kampt ermee dat zij meer bestuurders dan volksvertegenwoordigers voortbrengt; onder de leden is het aantal burgers zonder eigen politieke ambities teruggelopen ten gunste van zij, die in de politiek carrière willen maken. Zij die voor de baantjes gaan winnen het zo van zij die voor de ideeën gaan. Maar wat is het doel een politieke partij? Vooral het verwerven van macht, of vooral het realiseren van een programma?

Dat gewezen partijleiders als Kok, Blair en Schröder zich na hun premierschap met het internationale bedrijfsleven encanailleren, draagt aan die vervreemding verder bij. In het geval van hun voorgangers zou dat ondenkbaar zijn geweest.

Dirk-Jan van Baar hekelde vorige week degenen die 'terug willen naar de tijd van Joop den Uyl, Olof Palme en Willy Brandt'. Ik wil niet verhelen dat ik soms inderdaad vooruit zou willen naar de tijd van Den Uyl, Palme en Brandt. Zeker, we zijn nu materieel welvarender - maar dat waren we hoe dan ook wel geworden.

Daartegenover staat dat we toen nog een fatsoenlijke elite zonder graaibankiers, absurde inkomensverschillen en geplunderde nutsbedrijven hadden. En bovenal dat er, zoals Peter de Waard dinsdag aanstipte, nog geen tv-programma's waren waarin bij elk regeringbesluit de hamvraag luidt: hoe reageert 'de markt' hierop? Want dat interesseert een welopgevoed democratisch politicus geen biet.

Tony Blair.Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden