Veel ideeën Lenteakkoord niet of nauwelijks meer te veranderen

De Miljoenennota 2013 bevat de grootste verbouwing van een begroting ooit in één jaar. En eigenlijk wil elke partij er alweer van af. Alleen: dat gaat zo maar niet.

ROBERT GIEBELS en GIJS HERDERSCHEÊ

De Miljoenennota 2013 probeert het tekort per saldo met 12,4 miljard euro te verkleinen - een record. Al helemaal voor een demissionair kabinet, dat geacht wordt slechts op de winkel te passen. Koningin Beatrix schetste het spanningsveld in de Troonrede: 'De demissionaire status van het kabinet noopt tot terughoudendheid bij het doen van nieuwe voorstellen. Tegelijkertijd duldt de aanpak van de urgente problemen waar we in eigen land en in Europa voor staan geen uitstel.'

Deze begroting is door vijf partijen in twee dagen eind april in elkaar gezet en getiteld: Lenteakkoord. Dat moest zo snel om aan Brusselse begrotingseisen te voldoen. Nu wil eigenlijk elke politieke partij er weer geheel of gedeeltelijk van af. Dat hebben ze de kiezer beloofd. En het kan, want een begroting is een voornemen.

Maar het is politiek wensdenken. Want wat de campagnevoerende politici er niet bij vertelden was dat veel niet of nauwelijks meer te veranderen is. In een wekenlange golf van daadkracht na de val van het kabinet-Rutte en het daarop volgende Lenteakkoord, is het hart van het 'Kunduzakkoord' al door Tweede en Eerste Kamer geloodst.

Logisch dat minister De Jager (Financiën, CDA) dit een-op-een in zijn begroting heeft gezet. Het zijn vooral belastingmaatregelen en het gaat bepaald niet om klein bier. In totaal ligt al voor ruim 6,5 miljard euro vast in wetgeving - van bankbelasting, ambtenarennullijn en accijnsverhoging tot het achterwege laten van inflatiecorrectie in de belastingen. Minister Kamp (VVD, Sociale Zaken) droeg een steen bij door de verhoging van de AOW-leeftijd door het parlement te loodsen. En minister Schippers (Volksgezondheid, VVD) schraapte in de ziektekostenverzekering en verhoogde het eigen risico van 220 euro dit jaar naar 350 euro in 2013.

In theorie is alles terug te draaien, maar hoe lastig dat is, bleek bij de vruchteloze poging van de Kamer om de langstudeerboete af te schaffen. Veel moeilijker wordt dat bij de veel grotere klapper van de btw-verhoging van 19 naar 21 procent. Over amper twee weken is het al zo ver, ook al wil regeringskandidaat PvdA er van af.

Dat geldt ook plannen die wel in de begroting staan, maar nog niet door het parlement zijn goedgekeurd. Het makkelijkst is de voorgenomen modernisering van het ontslagrecht te schrappen. Daar is geen meerderheid meer voor. Kamp heeft de SER van vakbeweging, werkgevers en kroonleden advies gevraagd. De eens invloedrijke polderraad is zieltogend maar heeft een nieuwe voorzitter die zich hiermee kan bewijzen en het polderoverleg nieuw leven kan inblazen, of niet.

In de begroting wordt de hypotheekrenteaftrek sterk beperkt voor nieuwe hypotheken. Dit levert volgend jaar een beperkte bezuiniging op. De maatregel is dus te schrappen door een andere bezuiniging te vinden. Maar op termijn levert het plan wel enorme bedragen op voor de schatkist. Schrappen zou de formatie opzadelen met een nieuwe, extra bezuiniging.

Ook al heeft iedereen zich er al van af gekeerd, de door 'Kunduz' bedachte forensentaks staat gewoon in de begroting à 1,3 miljard. Hier heeft de Kamer nog niet mee ingestemd, maar als het parlement dat niet doet, mag het op zoek naar een andere maatregel die dat bedrag de schatkist in laat rollen. Tenzij het komende kabinet het niet zo nauw wil nemen met de Brusselse eis dat het tekort op de begroting niet groter mag zijn dan 3 procent van het bruto binnenlands product. Dat staat gelijk aan 18 miljard euro. Tot afgrijzen van de VVD begroetten partijen ter linkerzijde de mededeling van het CPB dat de stand nu 2,7 procent is als een meevaller. Het verschil met de eis is 0,3 procent, is 1,8 miljard. 'Forensentaksprobleem opgelost', zei onder andere Kunduz-partner GroenLinks.

Helemaal fout gedacht, werpt de Miljoenennota tegen. De 2,7 procent is geen eindstation. De overheidschuld is daarmee nog ruim 25 duizend euro per Nederlander. En die schuld loopt voor alle Nederlanders elke dag op met bijna 40 miljoen. Ook al doen we nog zo ons best met het terugdringen van schuld en tekort, is de boodschap van het afzwaaiende demissionaire kabinet, pas in 2017 verdient elke Nederlander evenveel als voor de kredietcrisis van 2008.

Maar er is licht aan het eind van de tunnel, zo suggereert het Centraal Planbureau in zijn MEV, dat is het economische tegenstuk van de politieke Miljoenennota. De economie gaat zich volgend jaar 'enigszins' herstellen. Maar dat is niet het belangrijkste. De onzekerheid over de toekomst neemt iets af. Nederland zit minder in drijfzand en krijgt wat vaste grond onder de voeten. Want, veronderstellen de economen: 'Er treedt geen escalatie op van de eurocrisis.'

Het gaat politici en centrale bankiers lukken die crisis te bezweren. 'Voor het eerst is zicht op een structurele oplossing.'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden