'Veel hangt af van het succes van Afrika 010'

Bijna was de kostbare Afrikacollectie van het noodlijdende Wereldmuseum Rotterdam verkocht. Nu moeten de topstukken nieuw publiek lokken.

Het beroemdste krachtbeeld uit de Afrika-collectie van het Wereld museum: een Mangaaka van de Yombe-stam uit de 19de eeuw.Beeld Studio R. Asselberghs

Paul Faber twijfelt geen moment als hem wordt gevraagd wat het topstuk van de expositie is. De gastconservator beent enthousiast naar een Congolees beeld, gemaakt tussen 1850 en 1900. 'Deze en de andere krachtbeelden op deze zaal zijn van wereldniveau en miljoenen waard.'

Hij wijst naar de schelp op de buik van de houten man. Daaronder zat de geheime magische stof die het beeld kracht zou geven. Het hielp Afrikaanse leiders de orde te bewaren en moest de westerse expansie een halt toeroepen.

Het krachtbeeld is vanaf vandaag te zien in het Wereldmuseum in Rotterdam, dat wel wat magie kan gebruiken. Het volkenkundig museum stond vorig jaar aan de rand van de afgrond. Na een zware bezuiniging van de gemeente Rotterdam moest directeur Stanley Bremer bijna al het personeel ontslaan. Ondanks de commerciële koers die hij had uitgezet - er kwam een chic restaurant in het gebouw aan de Nieuwe Maas - was twee miljoen euro noodsteun van de gemeente nodig om het museum open te houden.

Herstel

Bremer werd vorig jaar aan de kant geschoven na tal van aanvaringen met het bestuur van de havenstad. In 2012 wilde hij de Afrikacollectie verkopen om zo de subsidiekorting op te vangen. Dat leidde tot fel protest uit de museumwereld en een terechtwijzing van de gemeente, eigenaar van de collectie.

De expositie Afrika 010, die een deel van de bijna verkochte Afrikacollectie toont, moet bijdragen aan het herstel van het museum. 'Ik dacht meteen na binnenkomst: daar moeten we iets mee', zegt interim-directeur Jan Willem Sieburgh (65). 'Vroeger moest je naar dit museum om iets van Afrika te zien. Nu hebben we Afrika om ons heen. Zo'n 20 procent van de Rotterdammers heeft Afrikaanse roots. En wat is er mooier om een collectie te laten zien die zou verdwijnen?'

De expositie begint met de werkkamer van Hendrik Muller Szn. (Szn. staat voor Samuelszoon, red.) (1819-1898), de Rotterdammer die zaken deed in Afrika en een van de oprichters van het museum was. Foto's tonen zijn handelshuizen in Liberia, Ghana, Congo en Mozambique. Het was veelal toeristenkunst die mee terug werd genomen. Dankzij employés met een neus voor kwaliteit zijn ook de krachtbeelden in de collectie gekomen.

Een verdieping hoger worden recentere aanwinsten getoond, waaronder stukken geschonken door de verzamelaars Piet en Ida Sanders. Die kunst was lange tijd niet te zien in Rotterdam: het (inmiddels overleden) echtpaar liet hun beelden en maskers in 2007 overbrengen naar het Afrika Museum in Berg en Dal uit protest tegen het beleid van 'cultureel ondernemer' Bremer.

Hendrik Muller Szn., de 19de-eeuwse handelaar uit Rotterdam die een begin maakte met de collectie van kunstvoorwerpen uit Afrika.Beeld Stadsarchief Rotterdam

Terug in het hart van Rotterdammers

De tentoonstelling eindigt met moderne Afrikaanse kunst, tot 2000 door het museum aangekocht - daarna is er geen geld meer voor vrijgemaakt. Speciaal voor de tentoonstelling heeft de uit Benin afkomstige Rotterdammer Meschac Gaba een nieuwe versie van zijn veelgeroemde 'architectuurpruiken' gemaakt, nu gemodelleerd naar opvallende gebouwen in de havenstad.

In plaats van een catalogus is er een glossy waarin collectiestukken worden besproken en bekende en onbekende Rotterdammers met een Afrikaanse achtergrond aan het woord komen. 'Het staat letterlijk in mijn beleidsnotitie: ik moet het Wereldmuseum terugbrengen in het hart van de Rotterdammers', verklaart Sieburgh.

Hij was zakelijk directeur van het Rijksmuseum. In 2013 trad hij als interim-directeur aan bij het Tropenmuseum, dat het jaar erop fuseerde met het Rijksmuseum Volkenkunde in Leiden en het Afrika Museum. Die klus was makkelijker: 'De toekomst van het Tropenmuseum was al beklonken. Bij het Wereldmuseum worden de scenario's nog bekeken.'

Juridische obstakels

Een voortbestaan als zelfstandig museum achten veel betrokkenen weinig kansrijk. Aansluiting bij de gefuseerde volkenkundige musea ligt voor de hand, al zijn er juridische obstakels: het Nationaal Museum van Wereldculturen is een rijksmuseum, het Wereldmuseum een gemeentemuseum.

Een andere optie is een samengaan met het Rotterdam Museum en het Maritiem Museum. De havenstad hoopt de World Expo 2025 binnen te halen. Een nieuw museumgebouw met een grote Rotterdamse collectie kan een troef zijn, al is het de vraag of de collecties en organisaties goed bij elkaar passen. Dit najaar moet de gemeentepolitiek een keuze maken.

Eerst is het zaak, zegt Sieburgh, dat het Wereldmuseum 'weer in zijn kracht komt'. In 2015 trok het 42 duizend bezoekers. Dat moeten er dit jaar 18 duizend meer worden. 'We liggen voor op vorig jaar. Maar veel hangt af van het succes van Afrika 010.'

Afrika 010 is t/m 8/1 te zien in Wereldmuseum Rotterdam.

Het Wereldmuseum Rotterdam.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden