Veel financiële pijn zit bij 65-minners

AMSTERDAM - Het beeld van 'arme ouderen' is aan revisie toe: het zijn niet meer, zoals lang het geval was, de 65-plussers, maar de 65-minners. Toch is er nog steeds het hardnekkige misverstand dat 65-plussers de financieel meest betreurde leeftijdsgroep in onze samenleving vormen. Dat ouderdom gelijk staat aan armoede. Uit onderzoek blijkt dat de meeste Nederlanders een stereotype beeld hebben van bejaarden: arm, eenzaam en gebrekkig. Arm zijn ze zelden meer.


'Vadertje Drees' heeft met zijn Algemene Ouderdomswet (AOW) uit 1957 met succes bejaarden die zich hebben teruggetrokken uit het arbeidsproces een financieel beter bestaan gegeven. Nu een toenemend aantal gepensioneerden boven op de AOW ook nog een pensioen geniet en een eigen woning bezit, is de tijd van de tering naar de nering zetten voorbij.


Het pensioenstelsel heeft de scherpste kanten van de armoede onder ouderen afgeslepen, stelt Arjan Soede, onderzoeker bij het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). Gepensioneerden hebben het gemiddeld beter dan ooit. Ze zijn er in de loop der jaren gemiddeld financieel sterk op vooruit gegaan. Hun inkomen is de afgelopen decennia sterker gestegen dan dat van jongeren.


Anders is het voor 55- tot 65-jarigen. Van hen zijn er volgens het SCP 119 duizend 'arm' te noemen, een toename van 25 duizend in vergelijking met 2008. Ze kijken reikhalzend uit naar de dag dat zij hun 65ste verjaardag vieren en een ouderdomsuitkering krijgen. Want dan gaan zij er in inkomen op vooruit. Een AOW-uitkering is hoger dan een bijstandsuitkering. En wie voor een pensioen heeft gespaard, kan na zijn 65ste helemaal opgelucht ademhalen, want dan is er maandelijks nog meer te besteden.


De pensioenleeftijd biedt meer financiële meevallers: heffingskortingen van de overheid; korting op entreeprijzen van culturele instellingen; goedkoper reizen per openbaar vervoer. Doordat de zorg voor kinderen is weggevallen, geven ouderen gemiddeld sowieso minder geld uit. 'Dat alles maakt dat weinig 65-plussers het financieel moeilijk hebben,' zegt Soede.


Onder 55- tot 65-jarigen neemt de armoede toe. Zij hebben te lijden onder de economische recessie. Vliegen ze er na een reorganisatie of faillissement uit, dan komen ze op hun leeftijd nauwelijks nog aan de bak. Slechts 2 procent van de sollicitanten die de afgelopen drie jaar werden aangenomen was ouder dan 55 jaar.


Zodra de WW-uitkering afloopt, volgt de bijstand. Zeker voor de groep van arme 65-minners met thuiswonende kinderen - het gaat daarbij om een kleine 20 duizend mensen - en hoge hypotheeklasten is de forse achteruitgang in inkomen problematisch. Sommigen raken voor het eerst in hun leven in de schulden.


De grootste groep arme 55- tot 65-jarigen is alleenstaand, vrouw en laagopgeleid. Zij zitten vaak het krapst bij kas omdat ze over weinig of geen spaargeld beschikken. De kans is nihil dat zij uit deze situatie kunnen komen. Ze zijn door gebrek aan werkervaring en hun doorgaans lage opleiding kansloos op de arbeidsmarkt.


Kwetsbaar, met een groot risico op armoede, zijn ook de kleine zelfstandigen. De stroom opdrachtgevers droogt als gevolg van de recessie op, de innovatiekracht wordt met het ouder worden vaak minder en de kansen om de inkomstendaling te compenseren met een reguliere (bij)baan zijn beperkt vanwege de leeftijd en de economische crisis. 'Geld lenen kunnen ze niet', zegt Soede, 'want daarvoor heb je een eigen inkomen nodig. Het risico bestaat dat kleine zelfstandigen in armoede op krediet gaan leven om aan hun financiële verplichtingen te kunnen voldoen.'


Een van de oorzaken van de toenemende armoede onder 'jonge' ouderen, zo vertelt hij, is de afschaffing van de VUT-regeling. Die stelde tot een paar jaar geleden oudere werknemers in staat met behoud van inkomen te stoppen met werken tot aan hun pensioengerechtigde leeftijd. Armoede kwam onder deze groep hoegenaamd niet voor.


Soede: 'Verliest deze groep oudere werknemers bij reorganisaties nu zijn baan, dan volgt een inkomensdaling (in de WW) en daarna een nieuwe forse daling (in de bijstand). Wordt het ontslagrecht nog verder versoepeld, dan zal de armoede onder deze groep verder toenemen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden