Veel akkefietjes rond de burgemeester

Al twee jaar voordat zijn termijn afloopt, zegt hij geen tweede te willen. Dat leidt in de stad tot gefronste wenkbrauwen. 'Zeer opmerkelijk.'

Ik ben thuisgekomen, zo voelt het!', jubelde Peter Rehwinkel (P vdA) in 2009 bij zijn installatie als burgemeester van Groningen. De nieuwe burgervader van de zevende stad van Nederland was helder: dit was zijn droombaan. 'Ze moeten me straks echt het stadhuis uitdragen', zei hij in een interview.


'Excuus voor het enthousiasme', zegt Rehwinkel nu. Woensdagavond kondigde hij in de Groningse raad alvast zijn afscheid aan, twee jaar van tevoren. In 2015 treedt hij af. Een tweede termijn wil hij niet. De reden die hij geeft: de stad heeft recht op een nieuwe bestuurder vanwege de naderende gemeentelijke herindeling.


Maar het nieuws leidt tot gefronste wenkbrauwen rond het stadhuis. Het is ongebruikelijk dat een burgemeester jaren van tevoren laat weten dat hij opstapt. 'Zeer opmerkelijk', zegt Jetze Luhoff, fractievoorzitter van D66, bestuurspartij in de stad. 'De procedure voor de benoeming van een burgemeester neemt volgens mij acht maanden in beslag. Januari 2015 was vroeg genoeg geweest.'


Zijn aangekondiging markeert een burgemeesterschap dat wordt gekenmerkt door akkefietjes. Rehwinkel krijgt geen grip. Steevast als er crisis uitbreekt is hij - ondanks gemopper van de gemeenteraad - met vakantie. 'We hebben een hartelijke burgemeester', zegt Jimmy Dijk, fractievoorzitter van de SP. 'Maar die incidenten hebben een stempel gedrukt op zijn functioneren.'


'Het komt nauwelijks voor dat een burgemeester halverwege zijn eerste ambtstermijn aankondigt dat hij ermee stopt', zegt de Groningse hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga. 'Die gemeentelijke herindeling is een gelegenheidsargument. De sterke kant van Rehwinkel is: hij is zichtbaar in de stad. Maar als burgemeester moet je ook boven de partijen staan. Daar heeft het aan ontbroken. Er spelen veel kleine dossiers. Uiteindelijk is de emmer vol.'


Wat zijn die 'kleine dossiers' die het gezag van Rehwinkel uitholden? Neem de relatie met zijn partijgenoot: de Groningse commissaris van de koningin Max van den Berg. Toen begin dit jaar bekend werd dat aardbevingen in Groningen gevaarlijker zijn dan altijd gedacht, pleitte Van den Berg voor een miljard euro compensatie. 'Terug naar de tijd van Calimero', kraakte Rehwinkel dit plan af in NRC Handelsblad. In de gemeenteraad moest hij excuses aanbieden.


Ook struikelt Rehwinkel over openbare ordevraagstukken. Toen in 2012 een dijk bij Woltersum op doorbreken stond, lag Rehwinkel - voorzitter van de Groningse veiligheidsregio, het orgaan dat nu bevel moest voeren - te slapen, met zijn telefoon uit. Zijn plaatsvervangster kon hem pas 's ochtends bereiken om te vertellen dat ze zelf de evacuatie van achthonderd omwonenden in gang had gezet.


Van zijn partijgenoot, voormalig PvdA-voorzitter Job Cohen, kreeg Rehwinkel kritiek op zijn optreden tijdens de Facebookrellen in Haren, een villadorp vlak buiten de stadsgrenzen. Cohen vond het 'ongelukkig en niet behulpzaam' dat Rehwinkel eerst aanbood om jongeren met bussen naar Groningen te vervoeren, maar dit vervolgens introk. Toen Cohen zijn conclusies presenteerde, was Rehwinkel met vakantie.


Het was 'Haren' dat Rehwinkel deed besluiten dat hij beter zijn aftreden kon aankondigen, zegt hij. Er zijn plannen om het kleine Haren te herindelen met de stad Groningen. 'Gemeenteraadsleden hebben daar gezegd: Groningen heeft Haren in de steek gelaten. Daar was ik bezorgd over. Ik dacht: met deze gemeente moet Groningen straks wel verder.'


Rehwinkel, die eerder Kamerlid was en burgemeester van Naarden, wil geen nieuw burgemeesterschap. Hij wil Spaans leren, ambieert een internationale functie. 'Ik wil mijn steven nog een keer wenden.'


Maakt hij de tweeënhalf jaar die hem nog in Groningen wachten, wel vol? 'Ik kan geen garanties geven. Maar ga er eerst van uit dat ik nog niet weg ben.' Hoogleraar Elzinga ziet het somber in: 'Er is een dynamiek op gang gekomen die ervoor zorgt dat hij volgens mij de zomer niet gaat halen.'


Douwe Jan ElzingaHoogleraar staatsrecht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden