Veel Afghanen vrezen Amerikaans vertrek

KABUL ‘Ik moest huilen toen ik het hoorde.’ De filosoof Hayatullah Jawed weet nog goed hoe hij reageerde toen de Amerikaanse president Obama aankondigde dat Amerikaanse soldaten vanaf de zomer 2011 zullen vertrekken uit Afghanistan....

Al maanden is Obama’s exitstrategie het gesprek van de dag in zijn woonplaats Herat, net als in de theehuizen en op de bazaars van Mazar-i-Sharif en Kabul. Veel Afghanen in deze grote steden vrezen dat er een burgeroorlog uitbreekt zodra de Amerikanen vertrekken.

Vooral Afghaanse hoofdstedelingen voelen zich beschermd door de internationale troepen en vrezen een chaos als die vertrekken. Een ander scenario is dat de Taliban de macht snel overnemen.

‘Buitenlandse soldaten mogen niet weg voordat het Afghaanse leger sterk genoeg is om voor onze veiligheid te zorgen’, zegt Said Hamed, een 39-jarige winkelier in de Kabulse wijk Shar-e-now. ‘Als ze weggaan, zal gegarandeerd weer een burgeroorlog uitbreken.’ Hamed en zijn familie praten dagelijks over deze angst, zegt hij.

Sinds Obama het vertrek van de Amerikanen aankondigde, groeit op veel plekken in Afghanistan de vrees dat het geweld verder zal escaleren. ‘Weg uit Afghanistan nu het nog kan’, spraken Afghaanse familieleden onlangs met elkaar af in een huiskamer in Herat. Ze hebben weinig hoop dat het nog goed komt met het land.

Vertrekplannen
Zij zijn zeker niet de enigen met zulke plannen. Afghanen vluchten met duizenden weg uit Afghanistan sinds Obama zijn plannen aankondigde. In restaurants in Kabul valt op dat jonge obers steeds vaker verdwijnen. ‘Oh, die is op weg naar Europa’, wordt gefluisterd, als je naar ze vraagt. In Herat zitten herbergen vol met Afghanen die illegaal de oversteek naar Iran willen maken om vervolgens verder te vluchten naar Turkije en Griekenland.

De VN-Vluchtelingenorganisatie (UNHCR) sloeg in juni alarm over het groeiend aantal Afghaanse kinderen dat illegaal de gevaarlijke reis naar Europa maakt. Meer dan 5.900 Afghaanse minderjarigen vroegen in 2009 asiel aan in Europa, vergeleken met 3.380 het jaar daarvoor. ‘In veel gevallen hebben Afghaanse ouders het vertrek van hun kinderen aangemoedigd’, aldus de VN.

Dat de Amerikaanse president in zijn exitplan sprak over een geleidelijke terugtrekking weten de Afghanen niet, of ze leggen het naast zich neer. De Amerikanen gaan weg, is de heersende opvatting, dus willen ook zij wegwezen.

‘Die datum (2011) heeft er inderdaad stevig in gehakt’, zegt ook Martine van Bijlert, oprichter en directeur van Afghanistan Analysts Network in Kabul. Van Bijlert werkte, verspreid over de afgelopen twintig jaar, elf jaar in de regio. ‘Afghanen zijn er erg van geschrokken, want ze zeggen: ons land, het leger en de regering zijn daar helemaal niet klaar voor’, zegt hij.

Er zijn echter ook Afghanen die het vertrek van de ‘ongelovige buitenlanders’ toejuichen. De Taliban en hun sympathisanten zien het als een overwinning dat Obama 2011 als beginnende vertrekdatum noemde. Vooral in Zuid-Afghanistan en op het plattenland zijn de internationale troepen impopulair.

Maar wil de meerderheid van de Afghanen dat de Amerikanen vertrekken of dat ze blijven? ‘Afghanistan kent geen opiniepeilingen, dus het is lastig inschatten welke groep het grootst is’, zegt politiek analist en hoogleraar Farouq Bashar in Kabul. Hij vermoedt echter dat van alle Afghanen zeker 20 procent – de hoger opgeleiden – het ‘een nachtmerrie’ vinden dat Obama zijn troepen vanaf 2011 gaat terugtrekken. Bashar: ‘En in steden als Kabul, Herat en Mazar heb je het echt over de meerderheid die tegen het vertrek van de VS is.’

Maar ook daarover bestaat verdeeldheid. ‘Ik denk dat de meeste Afghanen ongelooflijk klem zitten met hun gevoel’, zegt analist Van Bijlert. ‘Enerzijds realiseren ze zich dat de chaos uitbreekt als buitenlandse militairen vertrekken, anderzijds zeggen ze: zoveel goeds hebben die buitenlanders niet gebracht sinds hun komst in 2001.’

Corruptie en straffeloosheid
De afgelopen negen jaar verslechterde de veiligheidssituatie in Afghanistan, en is er meer corruptie en straffeloosheid, zo blijkt uit talloze onderzoeken. ‘De Taliban waren misschien streng, ze brachten tenminste veiligheid en een helder rechtssysteem’, klaagt kruidenier Salim (38) in de oude stad van Kabul. Hij vindt het beter dat de Amerikanen in 2011 vertrekken.

Over Obama’s strategie heerst bovendien veel verwarring . Van Bijlert: ‘Afghanen vertellen me, van noord tot zuid, dat ze niet begrijpen dat de internationale coalitietroepen niet winnen van de Taliban. Dat de opstandelingen juist steeds sterker worden .’

Een groot aantal Afghanen denkt volgens haar dat de VS niet willen dat de oorlog stopt, dat ze belang hebben bij aanhoudende chaos. Waarom? ‘Dat weet niemand, maar meestal vermoeden Afghanen geopolitieke redenen. Het land wordt ingeklemd door Iran en kernmacht Pakistan, Rusland ligt vlakbij’, aldus Van Bijlert.

Veel Afghanen hebben inmiddels de hoop opgegeven dat het binnenkort beter gaat, zeggen Bashar en Van Bijlert beiden. Winkelier Hamed in Kabul is een van hen. ‘Het gaat voorlopig alleen maar slechter’, zegt hij. ‘Afghanistan is ziek en heeft snel een dokter nodig.’ Of Obama de juiste dokter is, durft hij niet te zeggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.