'Veel aantijgingen zijn niet bewaarheid, dát is zeker'

De opmerking komt uit de grond van zijn hart. 'We moeten de IRT-affaire afsluiten nu. Je kunt nooit het bewijs leveren dat iets niet heeft bestaan.' Henk van de Bunt, hoogleraar criminologie, vindt dat een punt moet worden gezet achter de grootste ontsporing ooit op opsporingsgebied....

Van onze verslaggever Michiel Kruijt

Van de Bunt benadrukt dat de onderzoekers - conform de opdracht - alleen naar de jaren 1996 tot en met 1999 hebben gekeken. Eindpunt was het moment waarop de parlementaire onderzoekscommissie-Kalsbeek haar geruchtmakende bevindingen openbaarde. Zij concludeerde dat de strafrechtelijke onderzoeken naar de hoofdrolspelers van de IRT-affaire stagneerden. Nog alarmerender was haar uitgesproken vermoeden dat corrupte rechercheurs niet alleen veel weed hadden doorgelaten, maar ook vijftienduizend kilo cocaïne (de 'parallel-importen').

Van de Bunt: 'Deze hypothese komt eigenlijk al voor in het Fort-rapport van de rijksrecherche uit 1996 en heeft een aantal politie- en justitiemensen nooit meer los gelaten. Het heeft de gedachtevorming gemonopoliseerd: je was voor of tegen de hypothese.

'De strafrechtelijke onderzoeken naar de hoofdrolspelers in de IRT-affaire werden uitgevoerd door het Landelijk Rechercheteam onder leiding van het Landelijk Parket. Daarnaast verrichte de Haarlemse officier van justitie P. Snijders werkzaamheden om de onderste IRT-steen boven te krijgen, in opdracht van de top van het OM. Die onderzoeken hebben elkaar hinderlijk gekruist.

'Dat kwam ook doordat het Landelijk Rechercheteam tijdens zijn onderzoek op actuele strafbare feiten stuitte, zoals cocaïnehandel. Die handel dateerde van ná de IRT-affaire en zei dus weinig over het hoe en waarom van het doorlaten van partijen drugs.

'Snijders moest met lede ogen aanzien hoe het rechercheteam afdreef van zijn oorspronkelijke opdracht. Hij ging verder met het spoor van de parallelle cocaïne-importen, dat hem was verschaft door één getuige. Het rechercheteam vond evenwel dat dit spoor te weinig houvast bood. Dat gaf onmin, er ontstond een kloof.'

- Had de top van het OM moeten ingrijpen?

'Het college van pg's liet toe dat Snijders en ook de Amsterdamse officier F. Teeven op hun manier probeerden de sluier weg te trekken. Daarmee heeft het college de coördinerende rol van het Landelijk Parket ondergraven. Omdat de hoofdofficieren ook nog eens achter hun eigen mensen gingen staan, duurden conflicten veel langer dan nodig was geweest.

'Om te zeggen dat door al het geruzie de waarheid over de parallel-importen niet boven water is gekomen, gaat te ver. Eén ding is zeker: veel aantijgingen aan het adres van de hoofdrolspelers in de IRT-affaire zijn niet bewaarheid. De ex-rechercheurs Langendoen en Van Vondel zijn zelfs nieteens als verdachten aangemerkt.'

- Hoe moeten we nu verder?

'Wat mij betreft: afsluiten. Uit een andere rapportage die dinsdag is gepresenteerd over de voortgang in de strafrechtelijke IRT-onderzoeken, blijkt dat de parallel-hypothese heel grondig tegen het licht is gehouden. Men heeft geconstateerd dat er geen harde aanwijzingen zijn, alleen de vage beweringen van een getuige.

'Er zijn hele kwade geruchten over corruptie in de wereld gekomen. Maar een filtering vond nauwelijks plaats. Je moet een correctiemechanisme hebben in het opsporingsapparaat, dat ongefundamenteerde zaken van tafel veegt. Wat je ziet, is dat die hypothese steeds maar op tafel bleef.'

- Wat moet het OM ervan leren?

'Wij adviseren: organiseer in belangrijke zaken professionele tegenspraak. Zorg voor meer hiërarchische controle. Opinies moeten niet tot tweespalt leiden, maar tot dialoog.

'Deze IRT-zaak is van enorm gewicht, want stel je voor dat het waar was wat de commissie-Kalsbeek beweerde: vijftienduizend kilo cocaïne op de markt door corruptie. Dan heb je het over een straatwaarde van 1,2 miljard gulden. Dat is iets wat zijn weerga niet kent in de Europese politiegeschiedenis. Toch werd de zaak aanvankelijk niet goed opgepakt.

'Toen de landsadvocaat De Wijkerslooth voorzitter werd van het college van procureurs-generaal, begin 1999, is er wel wat veranderd. Het college werd vaak mondeling ingelicht. De Wijkerslooth heeft ingebracht dat dat allemaal schriftelijk moet. Ik denk dat het een belangrijk aspect is.

'Ondanks alles kun je zeggen dat er veel pogingen zijn geweest om de waarheid boven tafel te krijgen. Sinds 1995 lopen er al onderzoeken, maar er zijn weinig aanwijzingen voor corruptie gevonden. Het moet maar eens afgelopen zijn.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden