Vechten tegen de middelmaat

Eén ploeg stak er bovenuit, één ploeg was het lelijk eendje. Maar de rest? Middelmaat! En daarmee is het voetbalseizoen 2000/2001 nog mild geschetst....

't IS HEM ZO vaak overkomen: zat Jan van Dijk ergens op de tribune de komende tegenstander te analyseren en dan bekroop hem vrijwel altijd het gevoel dat deze ploeg toch niks beter was dan zijn FC Groningen. Maar ja, een week later bleken ze toch gewoon weer kansloos. Daarom staat FC Groningen aan het einde van de rit 14de en kan de trainer in feite maar twee conclusies trekken.

'Ten eerste dat wij dus over een heel matig elftal beschikken. Maar daarnaast stel ik ook vast dat de hele competitie mager is', zegt Van Dijk.

'Ik herken dat zo goed', zegt Maaskant.

'Ik loop al even mee en ik heb ook in het buitenland gekeken. Ik schrik niet, ik weet wel hoe het ervoor staat', zegt Ten Cate.

Middelmaat, dát is het woord. 'Eén ploeg steekt er bovenuit en onderin heb je één hele zwakke. Wat daar tussenin zit, ontloopt elkaar niet zoveel', zegt Martin Jol.

Bescheidenheid is derhalve op z'n plaats, menen de vier trainers. Ja, ook bij de kampioen. Weliswaar kan ook in hun ogen in Eindhoven iets moois groeien, maar even pregnant is natuurlijk de wijze waarop PSV door Kaiserslautern van het internationale podium werd verdreven. En datzelfde Kaiserslautern ging een ronde later kansloos ten onder tegen Alavés.

'En dat is de UEFA Cup nog maar. De Champions League, daar moet je naar kijken', zegt Maaskant.

'We roepen heel snel dat PSV een Europese topclub is, maar we vergeten dat internationaal andere maatstaven gelden', zegt Van Dijk.

'Wij spelen thuis 1-1 tegen PSV en tot de 80ste minuut hadden we een reële kans om te winnen. Ik betwijfel of ons dat tegen een echte Europese topclub lukt', zegt Jol.

Mogelijk kan RKC binnenkort trouwens de proef op de som nemen. Als morgen op de slotdag van de competitie alles meezit, kwalificeert het elftal van Jol zich zowaar voor Europees voetbal, waarmee een opzienbarend seizoen een verrassende climax zou krijgen. Zou verdiend zijn, zeggen zijn collega's. In de duisternis die het Nederlandse voetbal omgeeft, bracht RKC tenminste nog enige zonnestralen.

'Leuk', zegt Jol.

'Erg knap', zegt Maaskant.

De overige clubs kunnen volgens Maaskant nog enige hoop putten uit het sprookje van Waalwijk. De stelling dat de begroting synoniem is aan de uiteindelijke klassering op de ranglijst is door RKC weerlegd dankzij uitgekiend beleid. Voor weinig geld werden Redan, Gudjonsson en Lamey aangetrokken om vervolgens gekneed te worden tot spelers die inmiddels door gerenommeerde clubs (PSV, Anderlecht) worden gevolgd.

'In topvoetbal bestaan twee stromingen: enerzijds de macht van het geld, anderzijds de kracht van de filosofie', doceert Jol.

In Waalwijk valt weinig te kiezen. Jol: 'Onze filosofie is om goed te scouten, de besten te verkopen, en daarna begint het liedje weer opnieuw. Zo kan een club met beperkte financiële middelen toch gezond blijven.

'We konden Sibon krijgen, Dennis de Nooijer ook, maar we hebben het niet gedaan. Omdat we Redan en Van Dinteren niet in hun ontwikkeling willen belemmeren. Natuurlijk, met Sibon hadden we misschien vier punten meer gehad en dan waren we misschien al zeker geweest van Europees voetbal. Maar wat levert ons dat op lange termijn op?'

Voor alle duidelijkheid dan maar even. 'In het buitenland vinden ze een begroting van veertig miljoen nog bescheiden. Dat moet je hier in de VIP-ruimte eens vertellen, dan trekken ze wit weg', zegt Jol.

'Ipswich Town promoveerde en kocht Martijn Reuser voor dik drie miljoen. In Nederland kan geen enkele club die promoveert drie miljoen investeren', zegt Maaskant.

'Toen ik bij Uerdingen zat, draaiden we met een begroting van 18 miljoen D-mark. Dat was zweite Bundesliga', zegt Ten Cate.

'Manchester United betaalt 68 miljoen voor Van Nistelrooij. Dat is de begroting van Vitesse en FC Twente samen', zegt Van Dijk.

Twee van de vier trainers willen best erkennen dat die cijfers soms frustrerend werken. Maar of we hun naam niet willen noemen. Anders komt zondag wel weer een sponsor naar hem toe om te zeggen dat-ie lekker moet oprotten naar Spanje of Italië. En probeer de sponsor niet te overtuigen met de opmerking dat tussen geld en prestatie een nauwe relatie bestaat. Dan bralt zo'n sponsor dat de trainer gewoon de zweep erover moet leggen.

'Dan ben je uitgepraat.'

En zo wordt de achterstand almaar groter. Pessimisme krijgt op Henk ten Cate inmiddels geen vat meer. Toen hij drie jaar geleden de grens overstak (eerst naar KFC Uerdingen, later naar MTK Boedapest) liep de eredivisie al niet over van kwaliteit, maar bij zijn rentree afgelopen zomer bleek tot zijn ontsteltenis dat de uitholling nog schrijnender vormen had aangenomen. We hoeven de ranglijsten van toen en nu er maar bij te pakken.

'Toen ik met Vitesse in '98 derde werd, hadden we dik zeventig punten. Daarmee zouden we nu tweede zijn geworden en waarschijnlijk mee hebben gedaan voor de titel', zegt Ten Cate.

'Kijk naar de Europa Cup-toernooien. Roda JC verliest van Inter Bratislava. Wat is nou Bratislava . . .', vraagt Van Dijk.

'Niks', zegt Maaskant.

'Met FC Groningen schakelden wij vijftien jaar geleden Atletico Madrid uit. Het grote Atletico', zegt Van Dijk.

Wat onverlet laat dat Van Dijk zich straks gretig in een nieuw Europees avontuur zal storten. De wil om toch mee te doen blijft onverminderd bestaan, erkennen zijn collega's. Als nieuwe trainer van Roda JC wacht Van Dijk mogelijk zelfs een debuut in de Champions League, al wil hij zich in alle oprechtheid best afvragen of het Nederlandse voetbal daar bij gebaat is.

'Kijk naar Willem II en Heerenveen. Gaan kansloos in de Champions League ten onder en in de competitie vallen ze ver terug. Het jaar daarna spelen ze dus niet in Europa. De ervaring die ze in dat ene seizoen hebben opgedaan, blijft in het volgende seizoen onbenut. Dat is voor het totale Nederlandse voetbal nadelig', meent Van Dijk.

'Het zou beter zijn als Ajax, PSV en Feyenoord altijd in de Champions League spelen. Beter voor het aanzien en beter voor de continuïteit', zegt Ten Cate.

'Ik heb een sportzaak gehad. In de jaren dat Ajax en PSV Europa Cups wonnen, kreeg het voetbal een enorme push. Allemaal jochies in de winkel die voetbalschoenen kwamen kopen. Als Willem II tegen Spartak Moskou speelt, ligt daar in Assen niemand wakker van', zegt Van Dijk.

Om over de impact die de grote drie op de overige clubs hebben nog maar te zwijgen. Als Ajax zich in Europa manifesteert hoeft niemand bang te zijn dat de topspelers meteen vertrekken, waardoor de kans dat andere talentvolle Ajacieden verhuurd worden aan bijvoorbeeld FC Twente of Willem II toeneemt. En in dat geval hoeft Willem II weer niet Sparta of RBC leeg te roven. Zo werkt het eventuele succes van Ajax door in de hele competitie en komt het gemiddelde niveau hoger te liggen.

'Nu lopen er spelers in de eredivisie die er niet in thuis horen', zegt Van Dijk.

Maaskant heeft een nog krassere stelling. 'Nederlandse voetballers lijden aan zelfoverschatting. Ze denken dat ze vijfentwintig procent beter zijn dan ze in werkelijkheid zijn.'

Dat heeft alles te maken met de exorbitante salarissen, vermoedt Van Dijk. 'Ze verdienen al heel veel geld, dus de drang om beter te worden is minder.'

Maaskant: 'Voor het seizoen heb ik een gesprek met alle spelers: wat zijn hun ambities, hoe denken ze over voetbal? D'r zijn jongens bij RBC die serieus denken dat ze het Nederlands elftal kunnen halen. Tsja, slecht zelfbeeld.'

Daarbij past trouwens ook een kritische blik in de spiegel, zeggen ze. Als trainersgilde hebben ze, in samenhang met de bestuurders van clubs, de opleiding van talent de voorbije jaren verwaarloosd. Wat ook wel weer verklaarbaar is. Onder invloed van het Bosman-arrest en de explosieve stijging van salarissen had niemand zin om in de kostbare opleiding te investeren, maar werd liever relatief goedkoop gewinkeld in Afrika, Zuid-Amerika en het Oostblok.

'Bij Ajax staan achttien niet EU-spelers onder contract. Als je zo'n beleid voert, krijgt een jochie uit de eigen A1 natuurlijk niet zo snel een kans', zegt Maaskant.

'Alles wat uit het buitenland kwam, was in onze ogen beter. Ook hier bij RKC. Voor Dumbar, uit Nigeria, en Cela, uit Spanje, is zo twee miljoen in het water gegooid', zegt Jol.

Inmiddels zijn de meeste clubs tot inkeer gekomen. Kijk maar eens hoeveel jonge spelers dit seizoen gedebuteerd hebben, zegt Jol. Schijnbaar uit het niets zijn talenten als Van der Vaart en Robben naar voren gekomen, al staat hun brille in scherp contrast met de de kwaliteit in de breedte. Alvorens echter op grote schaal weer aanvoer komt, zal enige jaren geduld betracht moeten worden.

'Fenomenen heeft Nederland altijd voortgebracht en dat zal ook zo blijven. Wij maken de Serie A sterk, en de Premier League, en de Primera Division. Maar het gaat om de categorie daaronder, die schiet momenteel tekort. En juist van die categorie is onze eigen competitie afhankelijk', zegt Van Dijk.

'Ik zie zoveel spelers die basiselementen niet beheersen', zegt Ten Cate.

'Als ik bij Groningen de training stil zou leggen bij elke foute pass komen we niet aan trainen toe', zegt Van Dijk.

'Het wemelt van de jochies die de bal met hun oor kunnen hooghouden. Maar functionele techniek hebben ze niet. Goed ingedraaid staan, op het goede been aanspelen, ze zien het niet', zegt Ten Cate.

'Ik signaleer dat het niveau daalt. Maar hoe draaien we het om? Dat is een complex probleem', zegt Maaskant.

Er moet van bovenaf, vanuit Zeist dus, een duidelijke visie worden verkondigd, menen ze. Door mensen met charisma en kennis, zegt Jol. Kijk eens naar de geschiedenis en noem de glorietijden van het Nederlands voetbal op: begin jaren zeventig, Cruijff en Michels, midden jaren tachtig, weer Cruijff en Michels, midden jaren negentig, Van Gaal. Dat zijn de mensen die de lijn moeten uitzetten.

'Dat Masterplan lijkt mij een aardig initiatief', zegt Jol.

'Van Gaal en Cruijff zouden samen iets moois in gang kunnen zetten. Maar wie krijgt die twee aan één tafel', zegt Ten Cate.

Nog een paar jaar en dan gaat Ten Cate zelf ook terug naar de basis. 'Is het mooiste dat er is: spelertjes beter maken en verder geen gezeur aan je kop.'

Met hetzelfde streven was hij ooit als hoofdtrainer begonnen. Bleek een misvatting. Bestuur en sponsor kijken immer mee over de schouder van de trainer en hebben geen boodschap aan mooie verhalen over het bouwen van een elftal. Er moet gewonnen worden. 'Ze willen vandaag resultaat, anders gaat de sponsor liever naar een andere club.'

Daarom ook nam Ten Cate vorige zomer doelman Babos en middenvelder Fehér mee naar Breda - spelers met wie hij daarvoor bij MTK Boedapest had gewerkt. 'Ervaren spelers met een hoog basisniveau. Misschien lopen hier bij NAC wel jongere spelers rond met meer potentie, maar ik heb de tijd niet om die jongens rustig in te passen. Ik moet zorgen dat NAC niet degradeert. Ik ben niet meer die romanticus van vroeger, ik ben nu realist.'

In Duitsland en in Hongarije zijn hem de schellen van de ogen gevallen. 'Met MTK speelden we het mooiste voetbal van Hongarije, maar ik heb nooit een compliment gehad. Want we werden geen kampioen. Toen ik in Uerdingen zat, speelde Nederland in een oefenwedstrijd 2-2 tegen Duitsland. Nederland was beter, maar de Duitsers hadden de beste kansen. De volgende morgen op de training sprak iedereen over die naïeve Hollanders.'

Van Dijk bezoekt regelmatig wedstrijden van Borussia Dortmund en Schalke 04. 'Niet om aan te zien, maar versla ze maar eens . . .'

En ondertussen slaan we onszelf op de borst, trots op onze offensieve speelwijze en ons tactisch meesterschap. Ten Cate: 'RBC werd in het begin overladen met complimenten: ze speelden zo aanvallend, zo leuk en attractief. Nou, ik zeg je: door die instelling is RBC niet drie weken geleden gedegradeerd, maar al op de eerste dag van de competitie.'

Over de grens onderkennen ze dat eenvoud de sleutel tot succes is. Maaskant herinnert zich de finale van Euro 2000 waarin de Franse verdediger Thuram in een op het oog niet bijster riskante situatie de bal zekerheidshalve toch maar de tribune in joeg. 'Dat moet een Nederlander eens doen; wordt-ie uitgefloten.'

'Het is toch typerend dat Nico-Jan Hoogma nooit door PSV, Ajax of Feyenoord is gehaald. Zit nu bij HSV en wordt in Duitsland als één van de beste verdedigers beschouwd', zegt Van Dijk.

'Nascimento en Vrede vinden wij beperkte spelers. Tony Adams wordt in Engeland op handen gedragen. Nou, Vrede kan meer met een bal dan Adams', zegt Jol.

Ja, Tony Adams staat eigenlijk symbool voor die totaal andere voetbalcultuur. In Engeland en Duitsland, zegt Jol die zelf bij Bayern München en West Bromwich Albion voetbalde, spelen alle ploegen min of meer volgens hetzelfde concept en juist daarin liggen de wortels voor hun succes. 'Hier moet je hogeschool doorlopen hebben, wil je alle systemen doorgronden. In Engeland gaat een manager niet prakkizeren. Wij spelen meerdere systemen, zij beheersen één systeem tot in perfectie.'

'Arsenal en Liverpool hebben anders wel een Franse coach', werpt Ten Cate tegen.

'Wenger haalt Henry en Vieira naar Arsenal, maar dat wil nog niet zeggen dat Arsenal Frans voetbal speelt. De basis blijft Engels en die is solide', zegt Van Dijk.

Nee, zover zal het in Nederland niet komen, zeggen ze. Hebben wij de mentaliteit niet voor. Stel, zegt Maaskant, dat alle Nederlandse clubs met ingang van volgend seizoen de nul heilig zouden verklaren, met eenzelfde instelling als Italianen in het veld zouden verschijnen en in uitwedstrijden met één spits zouden spelen? Het publiek zou massaal gaan fluiten. 'Hier willen we aanvallen, 3-0 winnen, en de laatste man moet af en toe z'n tegenstander de bal door de benen tikken.'

'Ik ben niet optimistisch. Het zal niet snel verbeteren', zegt Ten Cate.

'Geef mij een zak met honderd miljoen en ik zet ook een elftal neer dat het Manchester United moeilijk maakt', zegt Van Dijk.

Laten we het omdraaien, besluit Jol. 'Misschien is onze competitie niet zo goed als elders, maar daar zijn we dan zelf schuldig aan. Als we schamper doen, is dat des te meer reden om te zorgen dat het niveau omhoog gaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden