Vechten met bacteriën

Miltvuur- en pestbacteriën zijn de bekendste biologische wapens. Deze bacteriën zijn niet alleen erg besmettelijk en in belangrijke mate dodelijk; ze zijn ook gemakkelijk te verspreiden....

In de lente van 1979 brak rond de Russische stad Sverdlovsk een epidemie van miltvuur uit onder bewoners en vee. 79 Mensen raakten besmet, 64 van hen stierven. Vermoed werd dat een wolk miltvuurbacteriën uit een militair microbiologisch instituut de bron van de besmetting was. In 1992 gaf de KGB toe dat 'militaire ontwikkelingen' de oorzaak van de epidemie waren.

Dit ongeluk bracht een schending van het biologische-wapensverdrag aan het licht. Datzelfde geldt voor de activiteiten van de Iraakse overheid, die tijdens de Golfoorlog dreigde met biologische wapens. Verschillende inspectie-missies van de Verenigde Naties hebben later een omvangrijk Iraaks researchprogramma naar biologische wapens blootgelegd. Inspectie onthulde veldexperimenten met raketten, bommen en aerosol-producerende apparatuur gevuld met onder meer miltvuurbacteriën en botuline-toxine.

De grootste experimenten met biologische wapens uit de geschiedenis waren echter een halve eeuw eerder. Ruim tien jaar lang hebben de Japanse bezetters in het Chinese Mantsoerije voor en in de Tweede Wereldoorlog geëxperimenteerd met Chinese en later Amerikaanse krijgsgevangenen en burgers. Tienduizenden zouden gestorven zijn door longpest, cholera en miltvuur.

Ook virussen, zoals de verwekkers van knokkelkoorts, gele koorts, hersenvliesontsteking en voor dieren mond- en klauwzeer en varkenspest, zijn onderzocht als potentiële biologische wapens. Het bezwaar van virussen is hun gecompliceerde grootschalige productie. Daar komt bij dat ze gevoelig zijn voor de ultraviolette straling van de zon.

Er bestaan ook door micro-organismen geproduceerde stoffen die zeer giftig zijn (biotoxinen). Het botuline-toxine is het meest onderzocht en al dodelijk als een mens er 0,1 microgram van binnen krijgt. Omdat biotoxinen zich niet, zoals bacteriën en virussen, vermenigvuldigen in hun gastheren en -vrouwen, moeten ze in relatief grote hoeveelheden over de troepen worden uitgestort. De in Laos en Vietnam gebruikte 'gele regen' zou hebben bestaan uit biotoxinen van schimmels.

Een groot probleem is de tijdige detectie van dodelijke en ziekmakende micro-organismen. Bij voorkeur moet dat in het veld geschieden. Dan kunnen snel beschermende kleding en maskers worden aangetrokken of kan de menselijke afweer op de juiste wijze worden versterkt door het innemen of inspuiten van afweerstoffen.

Daartoe worden, onder meer bij de afdeling Immunologische en Infectieziekten van TNO Preventie en Gezondheid in Leiden, systemen ontwikkeld die - als een soort zwangerschapstest - binnen enkele minuten moeten aantonen welk micro-organisme of toxine is gebruikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden