Vaticaanstad begint proces tegen journalisten om boek

De wet van Vaticaanstad is anders dan die van Italië. Toen journalisten Emiliano Fittipaldi en Gianluigi Nuzzi hun boeken over het Vaticaan schreven, wisten ze naar eigen zeggen niet dat ze een wet overtraden. In Italië deden ze dat ook niet. Maar in Vaticaanstad is dinsdag een proces tegen ze begonnen.

De journalisten Gianluigi Nuzzi (L) en Emiliano Fittipaldi verlaten Vaticaanstad op 24 november, na de eerste zitting van de rechtszaak. Beeld afp

De journalisten riskeren acht jaar gevangenisstraf omdat ze met hun recent uitgebrachte boeken vertrouwelijke Vaticaanse documenten hebben gepubliceerd. Drie Vaticaanse medewerkers staan ook terecht voor het lekken van de documenten.

De zaak doet denken aan het grote Vatileaks schandaal van drie jaar geleden. Toen stond de butler van paus Benedictus XVI terecht nadat hij persoonlijke correspondentie uit het pauselijke appartement had doorgespeeld aan journalist Gianluigi Nuzzi. De butler gaf toe en kreeg gratie. Het boek van Nuzzi gaf een indrukwekkende inkijk achter de dikke muren van het Vaticaan, waar de 86-jarige paus de controle over zijn corrupte kardinalen en hun machtsspelletjes compleet kwijt leek. Niet veel later besloot Benedictus XVI te stoppen als paus. Zoiets was al honderden jaren niet meer voorgekomen. Paus Franciscus werd als opvolger gekozen met het duidelijke mandaat de Vaticaanse bureaucratie op te schonen.

Vertrouwelijke documenten

Nu heeft journalist Nuzzi opnieuw vertrouwelijke documenten bemachtigd, vermoedelijk rechtstreeks van de commissieleden die de paus had aangesteld om de corruptie in het Vaticaan in kaart te brengen. Maar anders dan drie jaar geleden staan niet alleen zijn bronnen terecht, maar riskeert hij zelf ook een straf.

Waarom hij terecht staat, begrijpt de journalist nog steeds niet. 'Eerst leek het te maken te hebben met betrokkenheid bij het stelen van documenten', zegt Nuzzi dinsdag na afloop van de eerste zitting tijdens een persconferentie. 'Toen werd het betrokkenheid bij het verspreiden van vertrouwelijke informatie. En als verrassing zeiden ze vandaag ineens dat het gaat om de manier waarop de informatie verkregen is. Morgen is het waarschijnlijk weer iets anders.'
Verschillende internationale organisaties hebben hun zorgen geuit over de zaak, die een schending van de persvrijheid zou zijn. Op de eerste zitting betoogden de aanklagers dinsdag dat daarvan geen sprake was. Zij zeggen dat de journalisten niet berecht worden voor het verspreiden van informatie, maar omdat ze hun bronnen onder druk zouden hebben gezet om de Vaticaanse documenten te overhandigen.

De Italiaanse journalist en schrijver Gianluigi Nuzzi gaf op 16 november een persconferentie naar aanleiding van zijn nieuwe boek, Via Crucis, in Milan. Beeld epa

'Oneerlijk proces'

Van een eerlijk proces is volgens Nuzzi geen sprake. Hij hoorde drie dagen voor de zitting dat hij moest voorkomen, mocht zelf geen advocaat uitkiezen en heeft nauwelijks toegang tot de processtukken. Alleen dinsdagochtend, nadat hij voor het eerst de hem toebedeelde advocaat ontmoette, mocht hij even door processtukken bladeren. 'Wij Italianen klagen vaak over de traagheid van onze rechtspraak', zegt Nuzzi. 'Maar dat is beter dan een snel proces waarbij je je niet kunt verdedigen.'

'Dit proces tegen journalisten is een uitdrukking van een verduisterende kerk', zegt Nuzzi.

De journalist - die na Vatileaks al persona non grata was geworden in het Vaticaan - schrijft in zijn nieuwe boek Via Crucis gedetailleerd over het verzet waarop de hervormingscommissie van Franciscus stuit. En over het prinsengedrag waar de paus voortdurend mee te maken krijgt. Zo maakte priester Sciacca toen zijn buurman in het ziekenhuis belande bijvoorbeeld van de gelegenheid gebruik om zijn eigen appartement te vergroten. Hij liet de muur tussen beide appartementen neerhalen, stopte de spullen van zijn buurman in dozen en betrok de extra ruimte bij zijn eigen huis. Uit het boek van Fittipaldi blijkt dat ook donaties voor een kinderziekenhuis werden ingezet voor het verbouwen van een kardinalenappartement.

Als de journalisten worden veroordeeld zouden ze alleen in de cel belanden als de Italiaanse staat akkoord gaat met uitlevering.

Gianluigi Nuzzi (R) and Emiliano Fittipaldi spreken met de media buiten Vaticaanstad na de eerste zitting van hun rechtszaak op 24 november. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden