Vasthoudende Oltmans vocht jarenlang voor zijn rechten

Niemand geloofde hem, maar hij hield vol. De staat heeft Willem Oltmans jarenlang zodanig tegengewerkt dat hij grote schade leed, stelde een arbitragecommissie vast....

Met satanisch plezier haalt hij de schikkingsvoorstellen aan die hem in de afgelopen negen jaar zijn gedaan. De ton van Lubbers, de 1,1 miljoen van Van Mierlo. Maar Willem Oltmans was niet te vermurwen. Zijn doorzettingsvermogen betaalt zich nu uit in klinkende munt. Vrijdag werd hij zeven miljoen gulden rijker. 'De uitspraak is bindend. Ze zijn de sigaar.'

Daar zag het niet naar uit toen Oltmans, enfant terrible van de Nederlandse journalistiek, in 1991 het Paleis van Justitie in Den Haag binnenstapte. Zijn eis was een onalledaagse. Omdat hij bij de uitoefening van zijn journalistieke werkzaamheden jarenlang zou zijn tegengewerkt door het ministerie van Buitenlandse Zaken, had hij heel wat inkomsten misgelopen. Hij verlangde daarom een fikse schadevergoeding.

Zijn stap riep aanvankelijk ongeloof, zelfs meewarigheid op. Maar dat veranderde in de loop der jaren toen Oltmans zijn bewering steeds aannemelijker wist te maken dat het ministerie van Buitenlandse Zaken niks van hem moest hebben omdat hij het 'landverradelijke' standpunt had ingenomen dat Nieuw-Guinea moest worden overgedragen aan Indonesië. Dat was tegen het zere been van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken, Joseph Luns. Oltmans interviews met tegenstanders van het Nederlandse buitenlandbeleid maakten de verhoudingen er niet beter op, laat staan zijn vriendschap met Soekarno, de eerste president van de ex-kolonie Indonesië.

'Bent U van oordeel dat de mogelijkheid bestaat bij de Amerikaanse autoriteiten te bereiken, dat hem binnenkomst in de VS wordt geweigerd', luidt een van de eerste bewijsstukjes die Oltmans met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur wist te bemachtigen. Het citaat komt uit een codebericht van Luns aan de ambassadeur in Washington.

Talloze treiterijen konden dankzij archiefstukken worden hardgemaakt. Oltmans werd gevolgd door geheime diensten, in diskrediet gebracht door diplomaten, niet uitgenodigd op ambassadefeestjes waar andere journalisten wel mochten komen, zelfs zijn financiën werden nageplozen.

De rechtszaak dreigde eindeloos te gaan duren omdat er telkens nieuwe getuigen moesten worden gehoord. Oltmans wist een ongehoorde stoet van dignitarissen te dwingen tot het afleggen van een getuigenis. Prinses Margriet, oud-premier Lubbers, oud-BVD-chef Docters van Leeuwen en twee ex-ministers van Buitenlandse Zaken moesten allemaal enkele uurtjes vrijmaken voor de prangende vragen van de advocaten van Oltmans, P. Nicolaï en E. Pasman. Het zag er lange tijd naar uit dat zelfs Prins Bernard zou moeten getuigen.

Dat werd voorkomen - al dan niet georkestreerd - doordat minister Van Aartsen vorig jaar oktober alsnog akkoord ging met de benoeming van een arbitragecommissie. Die veegde de vloer aan met de Staat der Nederlanden. Omdat Oltmans meer dan veertig jaar last heeft gehad van de tegenwerkingen was een 'ruimhartige' schadevergoeding op zijn plaats.

Oltmans had zijn inkomstenderving en andere ongewenste gevolgen op zestien miljoen berekend. Het scheidsgerecht kwam 'in redelijkheid en billijkheid' uit op een materiële schadevergoeding van 6,4 miljoen gulden en een immateriële van zes ton, alles geheel belastingvrij. Oltmans: 'En dat allemaal omdat ze zo gek waren akkoord te gaan arbitrage'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.