Vastgoedmannen gevoelig voor het grote geld

Een lange reeks van frauderende vastgoedmannen kwam de laatste jaren voorbij, met Rudy Stroink als recentste verdachte. Waarom zijn er zo veel fraudezaken in het vastgoed? Vier verklaringen en een voorspelling.

Op de kijkdagen van de boedel van oud-directeur Ger Visser van Eurocommerce staat ook een Ferrari. Beeld null
Op de kijkdagen van de boedel van oud-directeur Ger Visser van Eurocommerce staat ook een Ferrari.

Veel geld

Overal waar met groot geld wordt geschoven ligt omkoping op de loer. Zeker in het vastgoed. Bij grote financiële belangen is het aantrekkelijk zakelijk succes niet te veel te laten hinderen door regels of fatsoen. Veel fraudes betreffen mannen die de verleiding niet kunnen weerstaan hun salaris bij gemeente, woningcorporatie of pensioenfonds op te krikken. In ruil voor het smeergeld bieden ze zakenpartners een goede deal. Dat speelde bij Bouwfonds met Philips Pensioenfonds maar bijvoorbeeld ook bij Hubert Möllenkamp, die zich als bestuurder van woningcorporatie Rochdale liet smeren met dure auto's en geld.

De vermeende fraude bij TCN, die Het Financieele Dagblad deze week onthulde, is feitelijk het spiegelbeeld van die situatie. Directeur-eigenaar Rudy Stroink (op eigen verzoek wordt hij in de krant bij volledige naam wordt genoemd) wordt ervan verdacht dat hij een medewerker van Google in totaal 1,7 miljoen euro zou hebben betaald opdat Google het aflopende huurcontract voor een TCN-datacentrum in Groningen met tien jaar zou verlengen. Het servergebouw werd dankzij dat contract in een klap veel meer geld waard.

Ondoorzichtig

De verleiding te frauderem heeft naast de opbrengst ook te maken met de pakkans. In de ondoorzichtige vasthoedhandel is die niet erg groot, vooral omdat de prijs van onroerend goed niet eenduidig is. Het is lastig vast te stellen of iemand te veel betaalt voor een gebouw. Dat geldt ook voor de vraag of een huurcontract redelijk is. Op papier is niet goed te zien of een deal doorgestoken kaart is.

De ondoorzichtigheid van de handel wordt nog eens vergroot door de talloze 'adviseurs' die bij transacties zijn betrokken. Architecten, makelaars, financieel tussenpersonen, taxateurs. Allemaal types van wie het vaak lastig is om vast te stellen wat precies de waarde is van hun aanwezigheid. Door te veel geld te betalen aan tussenpersonen is het relatief eenvoudig om geld weg te sluizen. De adviseur kan (een deel) van het geld weer doorbetalen aan de medewerker met wie hij zaken doet, of aan een andere corrupte zakenpartner. Als fraude aan het licht komt vinden de rechercheurs steekpenningen zeer regelmatig terug in de boekhouding onder het kopje 'advieskosten'.

Conjunctuur

Begin deze eeuw ging er enorm veel geld om in het vastgoed. Lage rentes en stijgende vastgoedprijzen betekenen dat fraude lucratiever is en niet zo snel aan het licht komt. Maar ook in de ontwikkeling van de hoog- naar de laagconjunctuur zijn enkele vastgoedmiljonairs de bocht uit gevlogen.

Toen in 2008 de crisis toesloeg, zaten veel van hen namelijk knel. Zij hadden megaleningen uitstaan bij banken, maar konden hun aflossingen niet meer voldoen. Hun vermogen zat in gebouwen die met de dag minder waard werden. Het bekendste voorbeeld is oud-directeur Ger Visser van Eurocommerce, die onlangs 4 jaar cel tegen zich hoorde eisen. Hij vervalste huurcontracten om zo de banken die hem in de nek hijgden tevreden te stellen.

Hoe het precies zit met de verdenking tegen Rudy Stroink en zijn vrouw moet nog blijken. Maar vast staat wel dat ook de vermeende omkoping door TCN precies zou hebben plaatsgevonden in de periode dat de crisis de onderneming de das om dreigde te doen.

Betere opsporing

'Toen ik begon bij de het Functioneel Parket (de fraude-afdeling van het Openbaar Ministerie, red.) waren we met vijf gespecialiseerde fraudeofficieren, nu zijn dat er vijftig', zegt Robert Hein Broekhuijsen. 'Daardoor komen meer zaken aan het licht.' Broekhuijsen was een van de officieren van Justitie die de Klimop-zaak deden, het megaproces rondom de fraude bij Bouwfonds. Inmiddels heeft hij zijn eigen advocatenkantoor Ivy - Engels voor klimop - dat is gespecialiseerd in fraudezaken. Hij heeft er een levendige praktijk aan, want zijn oude werkgever zit niet stil.

Die extra opsporingskracht laat zien hoe er in de samenleving tegen witteboordencriminaliteit wordt aangekeken. Het besef is gegroeid dat fraude het vertrouwen in de samenleving ondermijnt en de ongelijkheid tussen rijk en arm vergoot. De verhoogde straffen voor fraude zijn ook een weerslag van die gedachte. Door fraudeurs die tegen de lamp lopen keihard aan te pakken en veel publiciteit voor die processen los te maken hoopt Justitie anderen af te schrikken.

Nieuwe verleiding

Met het aantrekken van de economie wordt ook de verleiding tot frauderen op dit moment weer groter. Goedkoop geld en groeiende bedrijvigheid maakt dat vastgoed weer in waarde stijgt. Met name in de Randstad verdringen ontwikkelaars elkaar om bouwgrond te bemachtigen.

Projectontwikkelaars hebben de afgelopen jaren allerlei gedragsregels afgesproken en strengere regels voor de taxatie van gebouwen. Het formele toezicht op de handel en wandel in het vastgoed is weinig veranderd. Daarom denkt fraude-advocaat Robert Hein Broekhuijsen dat hij de komende jaren veel werk zal hebben. 'Vooral als de winsten straks oplopen en bankiers minder kritisch worden. De Nederlandse banken houden deals nu scherp tegen het licht. Als investeerders met buitenlandse banken gaan werken die alleen naar het rendement van contracten kijken, kunnen ze zich daaraan onttrekken.'

Broekhuijsen is minder cynisch over de fraudevooruitzichten in de corporatiewereld. Dankzij de nieuwe Woningwet is het veel moeilijker geworden te marchanderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden