Vastgoedfraude als flitsend toptheater

De Verleiders - de casanova's van de vastgoedfraude, van George van Houts (bewerking) en Aat Ceelen (regie), DeLaMar Theater, Amsterdam, 4 oktober. Tournee: bostheaterproducties.nl

'Jantje zag eens pruimen hangen, o als eieren zo groot.' Met dat kinderliedje begint De Verleiders, over de grootste vastgoedfraudezaak die Nederland gekend heeft. Cruciale zin in dat versje: 'Aan een boom zo vol geladen, mist men vijf, zes pruimen niet.'


Daarmee wordt samengevat wat de hoofdpersonen in dit Hollands polderdrama bindt: graaien, harken, niemand die het merkt, niemand die het ziet. En dan meer willen en nog meer, gaan geloven in een eigen gecreëerd universum van geld en nog meer geld.


Over die graaicultuur in de wereld van bouwmagnaten, bouw- en pensioenfondsen en ondernemers schreven Vasco van der Boon en Gerben van der Marel De Vastgoedfraude. George van Houts bewerkte het voor theater; Aat Ceelen werd aangetrokken als regisseur. Vijf acteurs spelen de slimme jongens van het grote geld, de charmeurs van de financiële achterkamertjes, de oplichters die opereren in de wereld van snelle Ferrari's en grote jachten: Pierre Bokma, Victor Löw, Leopold Witte, Tom de Ket en Van Houts zelf.


Toptheater is het. Omdat het op een heldere manier inzicht geeft in de ingewikkelde handel en wandel van de gladde zakenboys, maar ook omdat het soms onvervalst cabaret is, vlijmscherpe satire, ontregelende stand-upcomedy en de wetten van het theater brutaal tart. De vijf acteurs vertolken een aantal hoofdrolspelers, maar stappen ook af en toe uit hun rol. Dan zijn ze de acteurs die over hun eigen mores praten of worstelen met de materie. Zo vertelt Bokma doodleuk dat hij met collega Gijs Scholten van Aschat ooit een schnabbel had bij het Bouwfonds en daar 8.000 euro de man voor ving.


Bovenal is De Verleiders met ongebreidelde fantasie en vaart gemaakt.


In de knappe bewerking van Van Houts gaan geldzucht, persoonlijk drama en humor samen. Flitsende dialogen, fenomenale monologen en rake oneliners over waarheid en bedrog worden afgewisseld met bespiegelingen over hebzucht en wraak.


De Verleiders springt qua tijd heen en weer tussen 1997, als de fraudezaak begint en 2011, als de rechtzaak in Haarlem dient. Opkomst en ondergang van de hoofdrolspelers speelt zich daartussen af, met het duo Vijs (Bokma als 'mental coach' Nico Vijsma) en Vlijm (Van Houts als Bouwfondsdirecteur Van Vlijmen) als spil. Löw speelt bestuursvoorzitter Haks en Witte en De Ket zijn eenvoudige projectontwikkelaars. De mannen hebben maar één doel: bouwen, doorverkopen, afkopen, sjoemelen en innen. En vooral uitgeven.


In deze aaneenschakeling van snelle scènes is er een magistrale tirade van Bokma over ons aller hebzucht: 'Iedereen is te koop, dat is de smeerolie van de economie'. Het is Wim Kan en Hans Teeuwen tegelijk, sit-downcomedy van de hoogste plank. Magisch, meedogenloos en ook demonisch - aldus is het acteren van Bokma als de goeroe-achtige, duivelse Vlijm te typeren. Hij is het joodse jongetje dat het jappenkamp overleefde, daar leerde stelen en nu Shakespeare en Bordewijk citeert.


Ook de andere spelers zijn ijzersterk, met een geweldige uitbarsting van Leopold Witte als rechter en de ogenschijnlijk beheerste maar innerlijk kolkende Löw (schitterend hoe hij Kafka aanroept). En met Van Houts en De Ket, normaal gesproken pittige mannetjesmakers, die knap en beheerst het grote gebaar schuwen.


Tegen het eind dreigt de voorstelling even te ontsporen als geprobeerd wordt de menselijke kant van de boardroomboeven te benadrukken. Alsof wij ineens medelijden met ze moeten hebben. Als toeschouwer verzet je je daartegen, je gooit je eigen morele bezwaren in de strijd, evenals de twijfels daarover. Dat De Verleiders op die manier tot nadenken stemt, onderstreept de gelaagdheid van deze productie. Zelfs de consumptiebon die ik na afloop in de handen kreeg gestopt, voelt fout. Hoewel het gratis biertje op zich goed smaakte.


de verleiders


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden