Vastgoedfraude 2: smeren, fêteren, intimideren

Het vervolg op de bestseller De vastgoedfraude is minstens zo pakkend: de bende van Jan van Vlijmen voor de rechter.

Rijk worden was het simpele motief voor de leden van 'de bende van Jan van Vlijmen', een club zakenlieden die op ongekende schaal met vastgoeddeals fraudeerde en honderden miljoenen euro's inpikte via slapende bv'tjes. Het geld werd vooral onttrokken aan gemeenten (destijds de aandeelhouders van Bouwfonds) en de pensioengerechtigden van Philips Pensioenfonds.


Vlak voor de jaarwisseling rondde de Haarlemse rechtbank een langlopende strafzaak af tegen elf hoofdrolspelers, het topje van de ijsberg in deze 'Klimopzaak'. Eerder al was een deel van de buit door enkele daders via schikkingen terugbetaald. Een onbekend deel is nog zoek. Deze feiten haalden volop de media. De Volkskrant voegde wat primeurs toe, zoals de voorkenniszaak waardoor Bouwfonds voordelig werd overgenomen, en de ontdekking dat de voormalige Bouwfondsbaas Hakstege zijn lintje met smeergeld bemachtigde.


Ook voor wie dat allemaal heeft gevolgd, is De ontknoping minstens zo pakkend als zijn voorganger De vastgoedfraude, en ook los hiervan goed te volgen. De auteurs, journalisten bij Het Financieele Dagblad, bouwen hun verhaal ditmaal op rondom de spannendste politieverhoren, nieuwe telefoontaps en merkwaardige interacties met een slimme, soms iets te jolige rechtbankvoorzitter.


In dit vervolg zijn de poenige macho-levens van de bendeleden verder ingekleurd. Hun karakters lijken gefilmscript: ook deze clan kent zijn neuroot, zijn sukkel en zijn nijvere pennenlikker. De zwakker gebekte handlangers vluchten in de rechtszaal in hun zwijgrecht en presenteren zich merendeels als ziek, zwak of misselijk. Het meest intrigerend blijft de uiterlijk onkreukbare Van Vlijmen, die tegenover de rechter terugkijkt op 'een leuke tijd, ik verdiende mijn marktwaarde'. Hij verzon een 'potjessysteem' om via schimmige bv's miljoenen te 'harken' en doneerde altijd ruimhartig aan medeplichtigen 'om niets te doen'. Dat wil zeggen: om niet te concurreren of om geld door te sluizen en te zwijgen.


Ook strooide de Heemstedenaar met jachten, snoepreizen en peperdure horloges om zijn 'domme' baas Hakstege en zijn handlangers 'blij te maken'. Net zo makkelijk pakte hij overigens de Haarlemse plebaan Van Ogtrop in met 'brieven' (bankbiljetten) voor bewezen diensten en noodde hij de geestelijke op het kerstdiner bij zijn gezin.


Zijn vlotte babbel benut Van Vlijmen ook om de rechter mild te stemmen. De geëiste zeven jaar cel worden er vier. Partner-in-crime Nico Vijsma doet het anders. Die krijgt in de rechtszaal de lachers op zijn hand met een uitzonderlijk acteertalent en een in het Jappenkamp verworven doodsverachting. Deze kwade genius, die de intimidatieklusjes opknapte, ontkomt aan berechting wegens een terminale ziekte.


De ontknoping is, behalve smakelijk leesvoer, ook urgent lesmateriaal. De aanhoudende stroom banken-, bouw- en vastgoedmalversaties berust op de hier beschreven cultuur van smeren, fêteren en intimideren.


En les twee: de gelegenheid maakt de dief. 'Wij waren gewoon boekhouders', zo bagatelliseert Bouwfondsbaas Rutgers zijn rol tegenover de rechter. In de Klimopzaak keken bazen, toezichthouders, accountants en bankiers collectief de andere kant op, tot president-commissaris Hans Wiegel aan toe.


Dezelfde gemakzucht, zo bleek vorige maand, kenmerkt de commissarissen die de speculerende Vestia-directeur geen strobreed in de weg legden. Of de topman van de Rotterdamse scholenkoepel Boor, die achteraf beweert 'te veel vertrouwen' te hebben gehad in zijn opzichtig fraudulerende huisvestingsman. Toezicht op kapitaalstromen beperkt zich te vaak tot knikkebollen boven de foie gras.


Dat de snelle verschijning van De ontknoping wat tekstuele doublures veroorzaakte is een schoonheidsfoutje. Zo ook het feit dat de titel de lading niet helemaal dekt. Een groot deel van de Klimopzaak is nog helemaal niet ontknoopt. Tientallen verdachten zijn bij gebrek aan mankracht bij het Openbaar Ministerie voorlopig de dans ontsprongen. Ook volgt er nog een hoger beroep tegen zeven van de elf veroordeelden. Laat deze serie vooral een trilogie worden.


Vasco van der Boon en Gerben van der Marel: De ontknoping - de vastgoedfraude voor de rechter.

Nieuw Amsterdam; 424 pagina's; € 21,95.


ISBN 978 90 468 1204 4.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden