Vaste boekenprijs: 156 voor, 156 tegen

'WAT WIL het volk?', heeft Gerard Reve eens geschreven. 'Niet veel goeds.' In de vorige week met de AKO-Literatuurprijs bekroonde roman De hydrograaf van Allard Schröder zegt een eenvoudige salpeterhandelaar: 'De wereld zal nu naar onze smaak worden ingericht!' Het volk wil 'voorgoed afrekenen met jullie Wagner en jullie Beethoven...

Is dat ook de toekomst van het boek: alleen nog operette-achtige romannetjes in supermarkten en drogisterijen? Bij Barend & Van Dorp pleitte boekenverzamelaar Boudewijn Büch al eens voor 'een soort Aldi-formule in de boekhandel'.

Vorig jaar wekte 'de bestseller naast het pak melk', gestapeld op het warenhuisrek, ergernis bij veel boekhandelaren. De boeken van Harry Potter waren massaal door Albert Heijn en Blokker ingekocht. In veel boekhandels waren nauwelijks nog Potters te vinden.

Overwinst op bestsellers, zoals op de boeken van Potter, maken het de boekhandelaar mogelijk ook 'moeilijker' boeken in te kopen. Dat heet in het jargon 'kruissubsidiëring': brede beschikbaarheid van boeken neemt door de verkoop van zulke sellers toe. Maar moet je dan die assortimentsboekhandels niet beschermen? Met andere woorden: is een vaste boekenprijs of een of andere marktcorrigerende wetgeving een zegen voor het boek?

Er is al veel over geschreven en gemekkerd, al sinds de jaren zeventig, toen in Zweden de ouderwetse boekhandel - de boklåda, letterlijk 'boekendoos' - door het loslaten van de vaste boekenprijs werd onttakeld. Boeken moesten verkrijgbaar zijn op plekken waar ook 'gewone mensen' kwamen, de gewone mensen waar de salpeterhandelaar uit Schröders boek het over heeft: in benzinestations, in krantenkiosken en in warenhuizen. Het was een rampzalige beslissing. In heel Zweden zijn nu nog nauwelijks tien échte boekhandels.

Wie herinnert zich nog het jaren-zeventig-lamento van de Zweedse uitgever Per Gedin in Literature in the Marketplace (te onzent door Van Gennep uitgegeven) over de teloorgang van het boekenvak, de pamfletten L'anti-éditeur en Écrire, c'est vendre van François Coupry over 'le poker éditorial', het pamflet van Jérôme Lindon van Les Éditions de Minuit (Robbe-Grillet, Simon, Duras en Beckett) tegen de FNAC-winkelketen en de 'materialistische literatuurbeschouwingen' van Jacques Firmin Vogelaar?

Toen hoorde je een ander geluid over het belang van de vaste boekenprijs of van literatuursubsidies. Nu spreekt meer en meer 'de tucht van de markt' - in de woorden van voormalig minister van Economische Zaken Annemarie Jorritsma. Zij gaf in december 2000 het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau opdracht het systeem van de vaste boekenprijs tegen het licht te houden. De conclusies waren verwarrend: het rapport Boek en markt was zowel een pleidooi voor als tegen. Na het verschijnen van het rapport begon Boekblad, het magazine voor het boekenvak, een 'open podium' voor boekverkopers en uitgevers op internet. Het peilde de meningen. Is het goed dat de boekhandelsmarge wettelijk wordt beschermd? Wel of geen vaste boekenprijs? Van de 312 respondenten (telling tot gistermiddag) zijn er 156 voor en 156 tegen. Een patstelling.

De regeling staat in Nederland op losse schroeven, terwijl nochtans in steeds meer Europese landen aan nieuwe 'boekenwetgevingen' wordt gesleuteld. In de Amsterdamse boekhandel Perdu presenteerden de Tweede-Kamerleden Boris Dittrich (D66) en Femke Halsema (GroenLinks) afgelopen maandag een wetsvoorstel vaste prijs. Zij willen de vaste boekenprijs, met weliswaar enige restricties, behouden. Er moet een wet komen, want de Europese Commissie zal nationale prijsbindingen in de toekomst alleen tolereren 'indien hiervoor een wettelijke grondslag bestaat'.

Niet iedereen, ook niet in het boekenvak, wil zo'n wetgeving. Ook mét een vaste boekenprijs grijpt de 'verbestsellering' van boekhandel en uitgeverij om zich heen. 'Veel zelfstandige boekhandels staat het water tot de lippen', betoogde schrijver Rik Smits op de opiniepagina van NCR Handelsblad, 'en zij verdienen een beter lot.' Is de vaste boekenprijs dan eerder een steen aan hun voeten dan de vermeende reddingsboei? 'Dat komt doordat het alleen maar een vaste consumentenprijs is. Voor de inkoopprijs geldt gewoon het recht van de sterkste.' Wie meer kan inkopen, zoals warenhuizen, krijgt meer uitgeverskorting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden