Vast in een dodelijke omhelzing

Hoe kon het dat de missie naar Uruzgan zoveel gewelddadiger werd dan Den Haag had voorzien? 'Er is niet goed nagedacht.'

Mirjam Grandia op missie in Uruzgan.

De politiek loopt achter defensie aan bij de besluitvorming van grote militaire missies zoals die in Uruzgan in 2006. Dat concludeert politicoloog en majoor Mirjam Grandia (39), die vandaag promoveert aan de Universiteit Leiden.

Begin 2006 stemde een verdeelde Tweede Kamer in met deelname aan de vredesmissie in Afghanistan. Task Force Uruzgan was actief tot zomer 2010. De missie kostte 25 Nederlandse militairen het leven. De Kamer veronderstelde dat Uruzgan geen vechtmissie zou worden. Het kabinet benadrukte dat de missie zich niet richtte op het bestrijden van Taliban en Al Qaida, maar op stabilisatie en wederopbouw, onder de vlag van de NAVO. Maar binnen de krijgsmacht had niemand het over een opbouwmissie.

Grandia, zelf diverse keren uitgezonden naar Afghanistan, reconstrueerde het besluitvormingsproces.

De koers voor de missie werd uitgestippeld door de Nederlandse en Britse krijgsmacht, schrijft u. Nog voordat de regering het leger had gepolst. Dat lijkt de verkeerde volgorde.

'Je moet het in de tijdgeest zien. Het was al bekend dat de NAVO ging ingrijpen. Daar wilde de legerleiding op anticiperen. Het was niet alsof ze een plan had bekokstoofd om als kant-en-klaar aan de regering te presenteren.'

Toch was dit wel wat er gebeurde. U schrijft: Balkenende, Bot en Kamp werden geïnformeerd over de plannen. Die waren al zeer gedetailleerd.

'Nederland had zich via de NAVO al gecommitteerd. De legertop zag het verzoek aankomen. Dat is geen eigengereid handelen, maar anticiperen. Ik weet dat ik subjectief klink, als militair, maar zo moet je dat echt niet zien. Waar ik wel een kritische noot bij plaats, is dat de politiek vervolgens niet goed heeft nagedacht over het doel van de missie.'

De regering dacht alleen: hoe verkopen we dit aan de Kamer?

'Dat zou ik niet zo zeggen. Ze is vooral gaan kijken naar het hoe van de missie en niet naar het doel, het waarom. Daarom ontstond er in de Kamer een enorme discussie: is het nou opbouwen of vechten? Ook in Uruzgan zorgde dat voor spanningen tussen de opbouweenheid, de gevechtseenheid en de taskforce, want waar lag nu de nadruk? En dan zie je als militair ook nog eens dat het in de Kamer over details gaat, zoals de prijs van een gepantserde container.'

Dus u verwijt de politiek dat ze geen beslissing nam?

'Ik wil het woord 'verwijt' niet gebruiken. Ik hoop dat mijn onderzoek tot reflectie leidt, ik wil geen mensen aanwijzen die het verkeerd deden. Zo is het ook niet gegaan. Dergelijke besluitvorming is een fragiel proces, waarin politieke en militaire beslissingen vaak parallel aan elkaar lopen, of zelfs door elkaar heen.'

U doet geen echt kritische uitspraak.

'Ik geloof niet dat er moedwillig verkeerde beslissingen zijn genomen. Iedereen zat gevangen in een soort dodelijke omhelzing. De trein reed al en niemand vroeg zich meer af waarom. Er waren verschillende belangen. Zowel onze regering als de Britse wilde het bondgenootschap met de VS tonen. En zowel de politiek als defensie wilde het imago opvijzelen na Srebrenica. Maar zo werd het niet in de Kamer verteld.'

Waarom eigenlijk niet?

'Terechte vraag. Want nu ging iedereen zelf zaken invullen. Zelfs minister Kamp zei op een gegeven moment dat we naar Afghanistan gingen omdat er veel terroristen waren die anders hierheen zouden komen. Als dat een argument was, zouden we nu op nog wel meer plekken ingrijpen.'

U bent de dochter van een links-pacifistische dominee, hoe komt u in het leger terecht?

'We zijn allebei idealisten, alleen vullen we het anders in. Mijn vader heeft twijfels over het nut van de missies waaraan ik deelneem. Maar zijn vooroordeel dat militairen niet nadenken en slechts volgzaam uitvoeren, is wel minder geworden. Hij ziet met eigen ogen dat kritische mensen als ik gewoon carrière kunnen maken bij defensie en onderzoek mogen doen.'

Bent u goed in de gaten gehouden tijdens uw onderzoek?

'Ik heb volledige vrijheid gekregen. En niemand heeft het van tevoren gelezen. Ik heb het pas vorige week officieel aangeboden aan de huidige minister van Defensie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden