Varkenswet is onuitvoerbaar

Met een heffing van een kwartje per varken kan al een varkensfonds van 400 miljoen gevormd worden. Volgens Herman Verbeek is dat de enige oplossing ter bestrijding van de overproductie door de bio-industrie....

VLAK voor Kerst heeft de Haagse rechtbank een voorlopige uitspraak gedaan met verstrekkende gevolgen. In een tussenvonnis over de Wet Herstructurering Varkenshouderij eist de rechter van de minister nieuwe argumenten.

Het gaat daarbij om twee kernpunten. Heeft de wet niet een verborgen agenda? Wil de minister er in feite niet zozeer, tenminste niet alleen, het pestprobleem, maar tegelijk het mestprobleem mee aanpakken? En is het middel van inkrimping van de varkensstapel daarvoor het eigenlijke doel? Ten tweede, moet de regering niet schadeloosstellingen betalen aan de varkenshouders, die allen 25 procent van hun veestapel moeten inleveren? Is dat niet schending van het ondernemersrecht?

Minister Apotheker moet vóór 26 januari met nieuwe argumenten komen. Daarna spreekt de rechtbank definitief vonnis. Het is niet waarschijnlijk dat de minister met zijn juristen nog argumenten vindt, die zijn voorganger van Aartsen al niet heeft aangevoerd.

Van Aartsen moest al juridische trucs verzinnen om de zeer sceptische Tweede en Eerste Kamer over de streep te trekken. Zoals de economisch-juridische sluipweg: een varkensrecht afnemen is nog geen varken afnemen, dus hoef je er ook niets voor te vergoeden.

De regering staat dus zwak. Schadeloosstelling, en juridische claims van de varkenshouders voor reeds geleden schade, kunnen oplopen tot 3 miljard gulden. Minister Zalm zal dat geld niet geven. Landbouw moet op de begroting structureel al ruim 200 miljoen gulden inleveren. Brussel zal evenmin bijspringen.

Er ontstaat dus een onoplosbaar dilemma. Of de wet wordt gecorrigeerd, wat miljarden kost. Of de wet wordt ingetrokken. Dan is er niets meer, alleen een juridisch en politiek vacuüm.

De centrale vraag is, wie gezondmaking van de varkenshouderij, in feite van heel de intensieve veehouderij, moet betalen. De staat, dus de belastingbetaler? Of de sector zelf, uiteindelijk de consument, vanuit het beginsel: de gebruiker betaalt.

Dat is het gezonde economische en ook ecologische uitgangspunt. Maar de markt kan daar zelf niet voor zorgen. Ook in de varkenshouderij, in Nederland, in Europa, in de VS, is een structurele overproductie. Dus betaalt de markt de boeren onderprijzen. Daags voor Kerst daalde de varkensnotering voor de zoveelste maal, naar 1,58 per kilo geslacht gewicht. Geen boer kan voor zo'n prijs nog vleesvarkens leveren. De toegevoegde waarden komen niet bij hem, die gaan naar de veevoer-firma, slachterij, verwerkende industrie, export-handel en slagerij-supermarkt.

Het kernprobleem is dus: hoe kun je de consument de prijs in rekening brengen voor gezondmaking en gezondhouding van de varkenshouderij, op den duur van heel de veehouderij.

Het blijkt dat het daarbij voor de consument om heel kleine bedragen gaat. En toch zal de consument eigener beweging hooguit voor 1 tot 3 procent eco-vlees kopen en naar de Groene Slager gaan. Tegelijkertijd wijzen onderzoeken uit dat de meerderheid in ons land best wat meer wil betalen, als het vlees er veiliger door wordt, de dieren het beter krijgen en het milieu idem.

De actie 'Varkens in Nood' van Youp van 't Hek, daarvoor van de auteurs J.J. Voskuil en Koos van Zomeren, leverde, daags voor de uitspraak van de Haagse rechter, krantenadvertenties op van twee volle pagina's sympathisanten. Maar politiek levert die actie niets op. Want er worden geen concrete eisen gesteld. De actie is een barometer; die geeft het weer aan, maar verandert dat niet.

Er zou dus een democratisch meerderheidsbesluit moeten komen, een nieuwe wet van regering en parlement, waarmee de varkenshouders betaald krijgen voor de diervriendelijk maatregelen die zij moeten nemen.

Daarvoor zou een eenvoudig en uitvoerbaar voorstel als het volgende kunnen dienen.

Stel, in de winkel wordt op ieder pond varkensvlees een heffing van 25 cent gelegd, meer niet. Dat levert per jaar een fonds op van 400 miljoen gulden. Daarvan kan de minister aan de varkenshouders, voor elk Nederlands varken dat bij het slachthuis wordt afgeleverd, een premie betalen. Varkens van kleine bedrijven, bijvoorbeeld tot 500 dieren per jaar, krijgen een hogere premie dan van grote bedrijven. De premie zou kunnen dalen van 30 tot 15 tot 5 gulden. Boven bijvoorbeeld 5000 varkens per bedrijf wordt de premie 0. Zo'n premie is geen nieuwe subsidie, het is een correctie van de marktprijs.

Als tegenprestatie krijgen de dieren ruimere hokken, met licht en stro. Ze kunnen naar buiten. Ze krijgen zonder groeibevorderaars en niet uit Derde-Wereldlanden die zichzelf niet kunnen voeden. Door de premie kan het aantal dieren structureel omlaag, waardoor ook het mestprobleem wordt aangepakt. Bovendien kan de marktprijs door geringer aanbod stijgen.

Toen Van Aartsen zijn wetsvoorstel in het parlement meost verdedigen, zei hij dat zo'n varkensfonds weliswaar sympathiek was, maar door Brussel zou worden afgewezen. Dat is echter maar de vraag. Het pest- en mestprobleem is een nationaal Nederlands probleem. Brussel zal blij zijn als het in Nederland zelf, ook financiëel, wordt opgelost. Temeer daar de Brusselse schatkist steeds krapper wordt, mede door landen als Nederland die er minder aan willen bijdragen. Zo'n varkensfonds is te zien als een vorm van ecotax, die direct van consument naar producent voert.

Het instrument van ecotax wordt ook in de EU steeds meer nationaal toegepast en toegestaan door de Europese Commissie. Denk maar aan de Nederlandse ecotax op benzine, die in buurland Duitsland (nog) niet is ingevoerd.

Nu er voor een wel aanvaardbare varkenswet nieuwe ideeën moeten komen, zou een onderhavig voorstel als voor een varkensfonds in bespreking gebracht kunnen worden. Stichting 'Natuur & Milieu' heeft het ontwerp toegestuurd aan betrokken organisaties, van varkenshouders, productschap vlees, voedingsbonden, consumentenbonden en milieu-organisaties. Verscheidene hebben zich zelfs al positief uitgesproken. Als er draagvlak voor blijkt te bestaan, kan het voorstel naar ministerie en parlementsleden. Dan kan Youp van 't Hek gerust zijn.

Herman Verbeek is landbouw-deskundige

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden