Vanzelfsprekendheid leiderschap is weg

Wouter Bos is in zijn nopjes. Zijn stijl van politiek bedrijven – spreken met burgers in het koffiehuis – is verheven tot de aanpak van de hele coalitie....

En belangrijker: Bos is dezer dagen als minister van Financiën degene die de eindbeslissing neemt over de miljardeninvesteringen. Voor het eerst wordt voelbaar dat hij de centrale rol van Gerrit Zalm in de stuurhut van het kabinet heeft overgenomen. Een mooi moment voor een politicus die na zijn aantreden als minister opgelucht zei dat hij ‘meer geknipt is voor het vak van bestuurder dan voor dat van volksvertegenwoordiger’.

Jammer voor Bos dat hij net nu in de rug wordt getroffen door een verdwaald pijltje van PvdA-fractieleider Tichelaar. In een interview met het maandblad Opzij sprak Tichelaar de vrees uit dat het najaarscongres van de PvdA Bos wegstuurt als politiek leider, omdat hij de verkiezingen heeft verloren. Weer wordt zo de aandacht gevestigd op het falen van Bos tijdens de campagne en op de twijfels aan zijn leiderschap – zaken die hij juist wil uitwissen door een effectief optreden als minister.

Bos belde maandag Tichelaar meteen op. Dinsdagochtend zat hij in diens werkkamer in het Tweede Kamergebouw om het uit te praten. Tichelaar put zich nu uit in excuses. Zijn uitspraken waren niet alleen ‘een beetje onhandig’, zoals Bos had gezegd, Ze waren ‘een beetje dom’, aldus Tichelaar, die zich ook in de fractievergadering verontschuldigde.

Hij had de fout begaan niet te bedenken dat het Opzij-interview pas weken later zou verschijnen. ‘Bij mij hadden alle alarmbellen moeten gaan rinkelen.’ Tichelaar sprak met Cisca Dresselhuys op de dag nadat het complete PvdA-bestuur was afgetreden. Hij was toen erg somber over de partij en de interne discussie over Bos en de verkiezingsnederlaag. Nu is dat al veel beter. ‘Het interim-bestuur stelt duidelijk orde op zaken en bereidt het congres goed voor.’

De man die de partij tijdelijk weer leidt, Ruud Koole, noemt het inderdaad ‘uitgesloten’ dat Wouter Bos door de eigen partij wordt weggestuurd. ‘Het draait, er is geen onrust in de partij. Ik hoor geen kritiek uit de afdelingen.’

Hij verwacht wel een discussie als de commissie-Vreeman begin juni met conclusies over de nederlaag komt. ‘Vreeman zal geen rapport zonder inhoud afleveren’.

Eerst waren er de ontluisterende Wouter-tapes op tv, toen de bezorgde analyses van de Wiardi Beckmanstichting over de electorale problemen van de PvdA. Daarna ging campagneleider en partijvoorzitter Michiel van Hulten ten onder, nu zorgt Tichelaar voor onrust en begin juni volgt Vreeman. Een half jaar na de verkiezingen is er dus nog alle ruimte voor de zucht naar ‘zelfkastijding’ die Bos zijn partij toeschrijft.

Niemand in de PvdA verwacht dat Bos al deze herfst zal worden afgedankt als politiek leider, al is het maar omdat er nog geen alternatief voor hem is. Maar de PvdA-Kamerleden gaan ook weer niet als één man achter hem staan. Ze zeggen dat ze op het rapport-Vreeman wachten. Dat het te vroeg is om te bepalen wie de volgende lijsttrekker moet zijn. En ze zijn het eens met Tichelaars constatering in het interview dat de PvdA te veel op Bos was gericht en zwalkend door de campagne is gegaan. Dat is feitelijk kritiek op Bos. Hij gaf leiding aan de koerswisselingen tijdens de campagne. Hij verzuimde ondanks interne aanmaningen altijd om sterke adjudanten om zich heen te verzamelen.

Nu de PvdA regeert, gebeurt dat alsnog. Anderen, zoals de bewindslieden en de fractievoorzitter, krijgen de kans zich te profileren. Tichelaar wil daar aan werken. En al bezweert hij dat die vijf, zes nieuwe gezichten ‘naast Wouter’ worden gezet, de vanzelfsprekendheid van Bos’ leiderschap is weg, sinds hij in een half jaar een gigantische voorsprong in de peilingen verspeelde en het premierschap misliep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden