Vanuit Sliedrecht over de wereldzeeën

Nederlandse baggerbedrijven zijn wereldwijd toonaangevend. Al sinds de 19de eeuw binden zij de strijd aan met het water. Hun expertise is van Australië tot Afrika gewild.

Baggeraars koesteren hun historie. In Sliedrecht is er zelfs een Nationaal Baggermuseum, waar de 'baggerboeren' een even grote heldenstatus hebben als Michiel de Ruyter in Vlissingen en Maarten Tromp in Brielle. Alleen klinken hun namen wat minder heldhaftig: Jan de Natte krant, Krijn de Leugenaar, Wout het Varken en Bert de Stoffige.


Het waren mannen uit Sliedrecht en de omliggende Biblebelt die na de totstandkoming van de Deltawerken de wereld veroverden. Van de tropen tot de poolcirkel spoten ze land op voor luchthavens, containerhavens, industrie- en woongebieden.


Tot op de dag van vandaag kan er geen project in de wereld worden voltooid zonder de inzet van de grote vier: de Nederlandse bedrijven Van Oord en Boskalis en de Vlaamse bedrijven Jan de Nul en Deme.


Modder en prut

Baggeraars noemen ze zichzelf liever niet, laat staan baggerboeren, zoals vroeger. Bagger heeft de negatieve bijklank van modder en prut.


'Baggeren is eigenlijk een geuzennaam', legt Remco van de Ven, medewerker van het museum, uit. 'Nu noemen we ons liever uitvoerders van waterbouwkundige werken.' Het is een hightechbusiness die met grote elektriciteitsfabrieken - de nieuwste boten van Van Oord kunnen de stad Helmond van stroom voorzien - opereren. De Nederlandse snijkopzuigers of sleephopperzuigers spuiten land op of diepen water uit. In de bedrijven worden de activiteiten samengevat onder het Engelse woord dredging.


De baggersector spreidde in de jaren zeventig en tachtig wereldwijd de vleugels, tegelijk met de bouwsector. Bedrijven als Ballast Nedam, Volker Stevin en HBG pakten grote en vaak spectaculaire infrastructurele projecten aan, vooral in de met oliedollars steenrijk geworden Arabische landen en Aziatische steden als Hongkong en Singapore. Toch speelt de Nederlandse civiele aannemerij nu internationaal een ondergeschikte rol, ze is door nieuwkomers - vooral Aziatische bouwbedrijven - van de vooraanstaande positie verdrongen.


'Die verdringing gaat in de baggersector niet zo gemakkelijk. Daar zijn hoge investeringen nodig', zegt Van de Ven.


De baggersector heeft een lange geschiedenis. Dat de wortels in de Biesbosch en Drechtstreek liggen, is niet zo vreemd. Dit gebied werd in het begin van de 15de eeuw tot drie keer toe getroffen door de zogenoemde St. Elizabethsvloed. Rond 1830 ontstonden hier de familiebedrijven van Bos, Kalis, Volker en Van Hattum die de strijd met het water aanbonden. De activiteiten concentreerden zich rond Sliedrecht, maar ook in Vlaanderen, dat toen nog bij Nederland hoorde, begonnen baggerbedrijven. Deze kleine bedrijven gingen in de loop van de tijd op in vier grote.


Robert de Bruin van Van Oord zegt dat de baggerindustrie ten opzichte van de civiele bouw in Nederland het voordeel heeft dat ze over de hele wereld opereert. Als de Tweede Maasvlakte komend jaar gereed is, kunnen de schepen naar andere plekken in de wereld. Hij erkent 'dat de markt niet zo sterk groeit als in het eerste decennium van de nieuwe eeuw. Maar de wereldeconomie groeit nog elk jaar met 3 tot 4 procent. ' Van Oord haalde vorige week een order binnen van ruim 150 miljoen voor de aanleg van een nieuwe containerhaven bij Jakarta. In september werd een nieuwe order van 20 miljoen euro binnengehaald voor de vervolmaking van het bekende Palmeiland van Dubai. Het eiland zou volgens sommige deskundigen jaarlijks enkele millimeters wegzakken, maar De Bruin ontkent dat sprake is van herstelwerkzaamheden. 'Het gaat om het opspuiten van stranden en het verlengen van strekdammen.' En begin dit jaar was er een order van bijna 600 miljoen voor een nieuw havencomplex voor Darwin in Australië.


India en Oost-Afrika

Ook voor Boskalis is de markt veel beter dan voor een bedrijf als BAM. 'Er is op de wereldzeeën nog altijd veel vraag naar bedrijven die 'kloten met boten', zoals de voormalige topman van Smit de activiteiten van zijn bedrijf ooit samenvatte. Dit jaar haalde Boskalis' dochter Smit opdrachten binnen in India en Oost-Afrika.


Helemaal ongevoelig voor de crisis is de baggersector niet, bekent De Bruin. 'De financiering voor sommige projecten komt niet rond', aldus De Bruin. Maar hij ontkent verhalen over een overcapaciteit. Jan de Nul, de baggeraar uit het Belgische Aalst die hoofdaannemer is van een project in het Panamakanaal, moest dit jaar mensen rekruteren via radiospotjes.


Net als in de koopvaardij is de bemanning van de baggerschepen sterk geïnternationaliseerd. Van Oord heeft bijna alle schepen onder Nederlandse vlag varen met een internationale bemanning: Nederlanders, Filipino's, Oekraïners en Indiërs. Het leven aan boord van de snijkopzuigers - baggerschepen die de grond loswoelen, opzuigen en met drijvende pijpen ergens anders opspuiten - en sleephopperzuiger - schepen die de grond opzuigen en zelf in de laadruimte opslaan om weer ergens anders te lossen - is zwaar. Vaak verblijven de mannen voor langere tijd op de meest extreme plekken, zoals de snikhete Perzische golf of het ijskoude noorden van Siberië.


De projecten zijn ook steeds complexer geworden. Dat betekent ook meer risico's. 'Je kunt veel geld verdienen met baggeren, maar ook veel verliezen', zegt een ingewijde. 'Het is een kapitaalintensieve bedrijfstak.' De rol van de baggeraar is de laatste jaren veranderd van uitvoeren in een zogenoemde 'integrated contractor'. De baggeraar maakt het ontwerp, doet de engineering, de inkoop en de constructie. Dit brengt risico's met zich mee, maar ook kansen.


De laatste jaren is een nieuwe concurrent opgestaan: het Chinese staatsbedrijf CCCC, dat behalve in eigen land ook baggerprojecten in Afrika aanneemt.


De Nederlandse baggeraars proberen ook daarom de activiteiten al enige tijd te verbreden. Bij Van Oord is de baggerdivisie nog goed voor ruim de helft van de omzet. De rest van de groei komt van de offshoreprojecten, vooral voor de olie- en gasindustrie en windparken voor energiebedrijven. Bij Boskalis daalde het aandeel baggeren na de overname van sleepvervoerder Smit Internationale naar 65 procent. Als de overname van Dockwise lukt, wordt dat nog lager.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden