Vanuit het niets belandde rechtenstudent Luigi Di Maio in het parlement, nu rust het lot van Italië op zijn schouders

De leider van de nieuwe grootste partij in Italië is 31 jaar. De onervaren anti-politicus leidt een beweging waarvan de standpunten door peilingen worden bepaald.

Luigi Di Maio tussen zijn aanhangers na het uitbrengen van zijn stem op zondag in Napels. Foto AFP

De toekomst van Italië ligt na de verkiezingen in handen van Luigi Di Maio. Hoe onwaarschijnlijk dat ook mag klinken. Hij is een 31-jarige gesjeesde rechtenstudent die zijn geld aanvankelijk verdiende als suppoost in het voetbalstadion van Napoli. Tot hij in 2013 dankzij 189 online-stemmen vanuit het niets in het Italiaanse parlement terechtkwam.

De Vijfsterrenbeweging was tot voor kort niet veel meer dan een groep mensen die zich had verzameld rondom partijleider Beppe Grillo, de voormalig komiek die uit pure woede en teleurstelling in 2009 besloot een politieke partij op te richten. Lange tijd waren de woorden van Grillo en de beweging vrijwel inwisselbaar. Niet voor niets werden alle andere partijleden standaard aangeduid als Grillini, wat zoiets betekent als de kleine Grillo'tjes.

Maar met de afgelopen verkiezingscampagne is dat allemaal voor het eerst veranderd, niet in de laatste plaats omdat de peilingen een enorme verkiezingswinst voor de Vijfsterrenbeweging voorspelden. De aandacht voor de beweging verbreedde zich, want Grillo zelf was niet verkiesbaar wegens een veroordeling in 1981 voor een verkeersongeluk. De partij wil geen politici in het parlement meer met een strafblad en houdt zich ook in eigen gelederen aan dat streven.

De 69-jarige Grillo zette steeds meer stapjes richting de achtergrond. Hij bezocht minder campagnebijeenkomsten en gunde de schijnwerper aan jongere partijgenoten. Beppegrillo.it, het populaire weblog waaruit de partij ooit ontstond, was niet langer de officiële partijwebsite. Dat werd simpelweg movimento5stelli.it. En eind vorig jaar werd Luigi Di Maio officieel naar voren geschoven als lijsttrekker voor de beweging.

Partijleider van de Vijfsterrenbeweging Beppe Grillo. Foto anp

Di Maio symbool voor opmars Vijfsterrenbeweging

Di Maio was al betrokken bij de Vijfsterrenbeweging toen het nog een beweging was die zich vooral op internet bevond. Na zijn studie, en naast zijn bijbaantje in het stadion van Napoli, begon hij blogs te schrijven voor Grillo, die de politiek wilde veranderen.

In het ideaalbeeld van Grillo is een parlementslid geen afgevaardigde die namens de kiezer nadenkt, maar een ultrapopulist die vooral de wil van de kiezers uitvoert door op het juiste stemknopje te drukken. De kiezers maken hun standpunt over van alles en nog wat kenbaar via internet, en politici moeten die peilingen volgen.

Zo worden de belangrijkste politieke standpunten nog altijd via de partijwebsite bepaald. En zo kon het ook gebeuren dat Di Maio in 2013 dankzij 189 online-stemmen vanuit het niets in het Italiaanse parlement terechtkwam - de Vijfsterrenbeweging was toen na een gigantische verkiezingswinst in allerijl op zoek naar parlementariërs.

Tekst gaat verder na afbeelding.

Luigi Di Maio Foto anp

De onervaren Di Maio staat daarmee symbool voor de explosieve opmars die zoveel van de huidige leiders binnen de Vijfsterrenbeweging ondergingen. Een opmars die volgens tegenstanders desastreuze gevolgen kan hebben voor Italië. Ze wijzen daarbij vaak naar Rome en Turijn, twee steden die sinds anderhalf jaar Vijfsterren-burgemeesters hebben. Zij kwamen ook vanuit het niets op het pluche terecht en ze zien zich sindsdien bijna wekelijks geconfronteerd met mismanagement en problemen.

Di Maio werd al vrij snel een van de lievelingen van Grillo. Hij zag in de millennial iets wat hij zelf niet had: een perfecte representant voor het jasje-dasje-grillismo. Di Maio is het levende bewijs dat de protestpartij meer is dan alleen de ongeschoren bonk energie Grillo, maar ook diplomatiek ogende politici in de gelederen heeft die een strak pak kunnen dragen en bereid zijn te overleggen in plaats van enkel te schoppen.

De jonge Di Maio belichaamt de nieuwe ambitie van de Vijfsterrenbeweging: de club die zich eerst een weg naar binnen heeft weten te schelden, en nu zij is gearriveerd de Italiaanse politiek van binnenuit wil veranderen. 'Dit is een triomf', zei Vijfsterren-kopstuk Alessandro di Battista zondagnacht direct na de uitslag. 'Een geweldige overwinning die alle anderen eindelijk verplicht met ons te praten.'


Italië drijft steeds verder richting populisme

Oud-premier Matteo Renzi die een paar uur na de verkiezingen definitief aftrad als partijleider. Een mislukte comeback voor die andere oud-premier Silvio Berlusconi, wiens partij geen sleutelrol zal spelen in de formatie. Een derde oud-premier, Massimo D'Alema, die in zijn eigen woonplaats slechts duizend stemmen kreeg: Italië heeft zondag op een ongekende manier afgerekend met de gevestigde orde.