Vankan, harde actie met zachte g

Het is half vijf donderdagochtend, als Hubert Vankan, onderhandelaar en vandaag stakingsleider van de radicale vakbond VVMC, het nog bijna lege Centraal Station in Utrecht in wandelt....

Van onze verslaggever Bert Wagendorp

Beide mannen zien er overigens eerder gebroken uit dan radicaal. 'Tweeënhalf uur slaap', zucht Vankan. Cijs: 'Ik ben zo niet geboren hoor, maar de afgelopen vier weken zo gemaakt.'

Het is de vroege ochtend van de dag waarop de VVCM, vakbond voor het rijdend personeel van NS, een groot deel van het treinverkeer zal platleggen. Bij de ingang naar de personeelskantine staan machinisten en conducteurs. Ze begroeten Vankan, met een verwijzing naar een devoot portret in de Metro van deze ochtend, met Utrechtse hartelijkheid. 'Ha, Limburgse koorknaap.' Ze mogen 'm wel, met z'n zachte g. 'Je bent vaak op de tv, jochie.'

Een paar uur eerder stonden Cijs en Vankan vanuit hun hotelkamer op de 21ste verdieping van het Holiday Inn naar het donkere station en de wirwar van rails beneden te kijken. 'Morgen rijdt daar geen trein', zei Cijs. 't Is verdomme wel wat', antwoordde Vankan.

De stemming in de kantine lijkt met die woorden getypeerd. Daar legt Vankan om half zeven nog eens uit waaróm er wordt gestaakt. De directie saboteert bewust de boel, luidt de boodschap. 'Blijft u ons steunen', vraagt hij. 'Alstublieft.' 'Ik ga hier kapot aan', zegt een conducteur. 'Elke vezel in mij verzet zich tegen een staking', zegt een machinist. 'Maar wat moeten we dan? Ze lúisteren niet.'

'Ik ken weinig bedrijfstakken waar de loyaliteit naar het bedrijf én naar de klanten zo groot is als bij NS', zegt Vankan. 'Daar heb ik echt van staan te kijken toen ik in januari bij VVMC begon.' Vankan (Kerkrade 1968, gymnasium Rolduc, studies HBOV en Sociologie en pas na een loopbaan in de psychiatrie in het vakbondswerk beland) doet in weinig denken aan de traditionele vakbondsman. Hij is een matige en tamelijk bedeesde spreker, die het vakbondscliché schuwt: nimmer klinkt het aloude 'onaanvaardbaar'. 'Dat vind ik een rotwoord. En verder ben ik mezelf. Niet altijd even tactisch, maar wel mezelf.'

Doodziek worden de opstandige NS'ers inmiddels van het vermaledijde 'rondje rond de kerk'-verhaal, al geven ze toe dat ze dat zelf de wereld in hebben geholpen. 'Daarmee hebben we een valse start gemaakt', zegt Vankan. 'Het blijft ons achtervolgen.' 'Het gaat om veel meer', zegt een machinist. 'Om materieeltekort. Om een tekort aan personeel. Om de veiligheid van het personeel en de reizigers. Om het hoge ziekteverzuim. Omdat we denken dat we alleen maar op vaste lijntjes worden gezet, zodat ze dan straks die lijnen gemakkelijker kunnen privatiseren.'

'En vergeet de steeds strakkere roosters niet', zegt een collega. 'Je hebt verdomme geen tijd meer om te poepen.'

Van een bikkelharde stakingssfeer is geen sprake. Zelfs niet wanneer blijkt dat NS bij alle VVMC'ers die tijdens de FNV-staking van vorige week uit solidariteit 'besmet werk' weigerden, twee dagen loon gaat inhouden. Nergens is een picketline te bekennen. Aan een tafeltje zitten stakers van de VVMC en niet-stakende FNV'ers gebroederlijk te klaverjassen. Om half zes vertrekt een stoptrein richting Rotterdam. 'Moeten we respecteren', zegt Vankan.

Drie uur later gaat hij zelf ook richting havenstad, per auto. Hij bezweert de Utrechters nog éénmaal dat ze het gedupeerde publiek beleefd te woord moeten staan. 'De mensen hebben recht op uitleg. 't Zijn wel onze klanten.' Alsof hij is ingehuurd, begint een oudere reiziger opeens door het speechje heen te schreeuwen. 'Als de bliksem gaan rijden! Van mij kregen jullie allemaal ontslag!' Een paar NS'ers gaan hem netjes uitleggen waarom het hier een ongenuanceerd standpunt betreft.

Zie verder pagina 2, kolom 1

Reiziger sms't: sterf met jullie stakingen

Vervolg van pagina 1

'We hebben rekening gehouden met claims', zegt VVMC-onderhandelaar Vankan onderweg naar Rotterdam. 'Bij de FNV is vorige week voor 10,5 miljoen gulden aan claims binnengekomen. We denken dat we juridisch sterk staan, omdat we hele zorgvuldige ultimatums hebben gesteld. Maar als je je geld niet kwijt bent aan claims, geef je het wel uit aan advocaten om ze af te houden.'

Tussen Utrecht en Rotterdam stromen via Vankans mobieltje de verzoeken om interviews en radio- en tv-optredens binnen. De zoon van een ex-mijnwerker en een CDA-moeder: 'Ik ben opeens een bekende Nederlander geworden. Ik geloof dat ik dat niet zo leuk vind.' 'Pas maar op dat ze je niet herkennen', grijnst Cijs, als de auto voor Rotterdam in een file verzeild raakt.

Vankan zegt toe 's middags radioluisteraars te woord te zullen staan en 's avonds bij Paul Witteman te zullen verschijnen. 'Maar als die Kusters van het CNV ook komt, kom ik niet.' Hij heeft geen zin de onenigheid tussen de bonden FNV, CNV en VVMC verder te laten oplopen. 'Bovendien stelt het CNV op het spoor niks voor. Als die staken, rijden er twee treinen niet.'

Even later belt het ministerie van Verkeer. Vankan zegt dat hij vindt dat Netelenbos alle partijen aan tafel moet roepen en hij herhaalt dat zijn bond zich zal neerleggen bij een door een arbitragecommissie vast te stellen compromis. Dat standpunt vindt snel zijn weg naar het nieuws. En naar de andere bonden, die zeggen niks te zien in bemoeienis van de minister. 'Nondeju', zegt Vankan. 'Dat vind ik echt klote. Wie is er hier nou radicaal?'

'FNV Bondgenoten wil zijn handen ervan aftrekken', analyseert Cijs. 'Die denken: laat de boel maar escaleren. Hun onderhandelaar heeft het zelf gezegd: wij hebben meer mensen ín de trein dan óp de trein. Die actie van vorige week heeft hen 7500 leden gekost.' 'Die godvergeten hogere vakbondspolitiek', zegt Vankan. 'Ziek word ik ervan.'

Tussen de gesprekken door klinken voortdurend piepjes uit zijn mobieltje. 'Sterf met jullie stakingen!', sms't een teleurgestelde NS-klant. 'We weten je te vinden, lelijke Vankan.' 'Zo lelijk ben ik toch niet?', vraagt die.

Op Rotterdam Centraal krijgt Vankan van Raymond Slabbekoorn, van de Politie Vakorganisatie Rijnmond, een moorkop ('More cops, snap je wel?') en een steunbetuiging. 'De bejegening die de VVMC ten deel valt is niet eerlijk', zegt Slabbekoorn. 'Ze hebben het volste recht op te komen voor de belangen van hun leden.'

'Ik ben doodmoe', zegt Hubert Vankan op weg naar het Wester Paviljoen aan de Mathenesserlaan, voor een boerenomelet. 'Dit houd ik geen maanden vol.'

Maar hij blijft erbij dat met zijn job een droom is uitgekomen. Niet zijn laatste. 'Ik wil de politiek in. GroenLinks.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden