Vandervost mijdt alle clichés in briljante Tsjechov

Drie Zusters van Anton Tsjechov door De Tijd, regie Lucas Vandervost. In Brakke Grond Amsterdam t/m 28 september. Tournee...

HEIN JANSSEN

Het laatste bedrijf van Tsjechovs Drie Zusters is, evenals trouwens de drie bedrijven daarvoor, briljant van opbouw. Het is in wezen één lange afscheidsscène - afscheid van vertrouwde plekken, vertrouwde bomen, vertrouwde mensen en afscheid van de liefde. De militairen vertrekken uit de stad waar ze het grijze bestaan van de drie zusters nog enige glans hebben gegeven. De zusters blijven achter, de één ongetrouwd, de ander verkeerd getrouwd en de derde bijna weduwe.

Dat briljante vierde bedrijf eindigt altijd met de onsterfelijke woorden van Olga, de oudste zus: 'De muziek speelt zo vrolijk, zo blij en het lijkt me, nog even en we zullen weten waarom we leven, waarom we lijden. Als we dat maar wisten, als we dat maar wisten.'

In de versie van de Vlaamse theatergroep De Tijd, geregisseerd door Lucas Vandervost zijn die klassieke regels geschrapt en eindigt Olga met de verzuchting: 'O, mijn god, de tijd gaat voorbij en wij zullen voor altijd verdwijnen. Ze zullen ons vergeten, onze gezichten, onze stemmen, ze zullen vergeten met hoeveel we waren.' Dit aangepaste slot past goed bij de melancholieke somberte die gaandeweg over deze Tsjechov-avond is gevallen.

De Zusters komen onregelmatig langs in het Nederlandse theater. Soms zie je ze jaren niet, dan ineens zijn ze er in verschillende gedaanten, zoals dit jaar. De Trust maakte vorig seizoen van Drie Zusters een naturalistische en diep-menselijke voorstelling. Het theaterpubliek dat na De Trust wellicht Tsjechov-moe is (hoewel Tsjechov-moe haast hetzelfde is als levensmoe) moet toch naar De Tijd gaan, omdat deze versie er zo haaks opstaat en het spiegelbeeld is van Theu Boermans' regie. De samovar bij Boermans had nog een allesomvattende uitstraling, hier is die theeketel een onopvallend kleinood dat even wordt opgebracht en vervolgens verdwijnt om de helderheid van de voorstelling niet te verstoren. Bij de Zusters van De Tijd geen ruisende rokken, maar mantelpakjes en simpele jurken. De soldaten dragen geen glimmende uniformen maar pakken van tinnen soldaatjes.

Ja, Lucas Vandervost heeft Tsjechov recht in het gezicht gekeken en gezegd: 'Beste Anton, ik ga eens iets anders met je Zusters proberen'. Dat 'iets anders' werd gelukkig niet iets modieus of moderns, maar een transparante, niet-sentimentele en toch ontroerende Drie Zusters. Alle franje is weggelaten, het decor bestaat uit een paar houten zuilen die het landhuis suggereren, wat klapstoeltjes, een mooie tafel met veel droogbloemen. Tussen de bedrijven door worden rode gordijnen open- en dichtgetrokken door de regisseur zelf en de huisknecht. Dames en heren, wij staan hier toneel te spelen, het is maar dat u het weet, maar we doen het wél serieus, dat is de sfeer die in deze productie overheerst. De acteurs staan een beetje naast hun personage en kijken er met liefde naar. Hun toon is licht, soms zelfs ironisch - een fraaie balans tussen komedie en tragedie.

Het is, eerlijk gezegd, even wennen aan deze soms terloopse kijk op de zusters en hun getob. Dat ze naar Moskou willen om daar een nieuw leven te beginnen, geloof je sowieso niet en ook niet dat kolonel Wersjinin met zijn mooie praatjes deze drie ijsharten ooit zal ontdooien. Maar wel geloof je in de onophoudelijke pogingen van deze mensen de onvermijdelijke reis naar de afgrond wat te vertragen. In dat menselijk gedrag van almaar uitstellen en uitstellen geeft De Tijd uiteindelijk schitterend inzicht.

De zusters Olga, Masja en Irina worden gespeeld door Rita Wouters, Mieke de Groote en Tania van der Sanden. Dat ze dat voortreffelijk doen spreekt haast voor zichzelf, in de regies van Vandervost wordt altijd voortreffelijk gespeeld. Van der Sanden is dit keer wel érg goed, haar Irina is de ideale mengeling van Wiske (van Suske) en Antigone. Lucas Vandervost zelf speelt Koelygin, de leraar Latijn en echtgenoot van Masja, een rol die meestal gespeeld wordt als sul of als clown. Vandervost vermijdt die clichés en maakt er een hartverwarmende man van. Hij laveert tussen hoop en vrees en is daarmee onbedoeld de triomf van zijn eigen voorstelling.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden