Vandaag wordt het waarschijnlijk toch Juncker, de man die niemand wilde

Vriend en vijand erkennen: dit is politiek van superieure klasse. De premier die vorige zomer moest aftreden wegens een mega-afluisterschandaal, wiens partij voor het eerst in decennia uit de regering is gegooid, die op geen enkele Europese kieslijst stond, geen enthousiasme oproept in eigen land, noch in de meeste andere lidstaten; die man wordt zo goed als zeker vandaag door de Europese regeringsleiders verkozen tot voorzitter van de nieuwe Europese Commissie.

Juncker claimt het Commissievoorzitterschap nadat zijn EPP-fractie in Brussel de grootste is geworden. Beeld EPA

Jean-Claude Juncker (59), de Luxemburgse oud-premier over wie het gaat, is vandaag de duidelijke winnaar. Hij deed iets wat velen voor onmogelijk hielden: uit een kansloze positie een Europese topfunctie bemachtigen. Met dank aan een zwabberende bondskanselier Merkel, die hem uiteindelijk toch niet liet vallen.

Dat de Britse premier Cameron vandaag op een stemming aandringt - een unicum bij de keuze van een Commissievoorzitter - haalt iets van de glans van Junckers zegetocht. Maar omdat naast Cameron vermoedelijk alleen de Hongaarse premier Orbán (toch al een paria in Europa) tegen de Luxemburger stemt, valt de schade mee.

Europees Parlement grootste winnaar
De tweede, nog grotere, winnaar is het Europees Parlement. Dat heeft geschiedenis geschreven door de regeringsleiders het initiatiefrecht te ontfutselen bij het voordragen van een nieuwe Commissievoorzitter. Kozen voorheen de leiders achter gesloten deuren de nieuwe Commissiebaas die het parlement moest goedkeuren, dit keer draaiden de parlementariërs de rollen om. Alle grote partijen lanceerden voor de verkiezingen een eigen Spitzenkandidat voor het Commissievoorzitterschap en die van de grootste partij zou de topfunctie krijgen. Zo kreeg de kiezer invloed en mochten de premiers bij het kruisje tekenen.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel steunt Commissievoorzitterskandidaat Juncker vooraf aan de Europese verkiezingen, foto van 5 april 2014. Beeld ap

De christen-democraten wonnen de verkiezingen en nadien kon niemand om hun 'topman' Juncker heen. Elke andere kandidaat zou simpelweg in het parlement worden onthoofd. 'Ik ga niet op mijn knieën voor welke leider dan ook. Ik won de verkiezingen', twitterde Juncker direct na de verkiezingen vol zelfvertrouwen.

De verliezer is Cameron. De Brit zette Juncker neer als de gevaarlijkste man van Europa. Diens pro-Europese koers is een nachtmerrie voor Cameron die, opgejaagd door de Britse kiezer, de EU wil ontmantelen. De Britse premier ging er met gestrekt been in en trapte mis. Zijn lobby bij bevriende premiers leverde hem begrip op, maar geen steun. De beoogd Commissievoorzitter kon je beter te vriend houden, besloot de rest.

Regeringsleiders verliezen
Een tweede verliezer is de Europese Raad, de club van EU-regeringsleiders. Die kunnen nooit meer zelf een Commissievoorzitter uitkiezen, het parlement zal bij de volgende Commissie in 2019 hetzelfde initiatiefrecht opeisen. Daarmee is het onwaarschijnlijk dat een zittende premier ooit nog de Commissie zal leiden. Die zou zijn interesse immers ruim tevoren bekend moeten maken en is dan zijn geloofwaardigheid als premier kwijt.

De Britse premier David Cameron is fel gekant tegen de benoeming van Juncker tot baas van de Europese Commissie. Beeld ap

Ook Merkel en Rutte behoren tot de verliezers. Beide regeringsleiders steunden actief de procedure van de Spitzenkandidaten en dachten vervolgens de uitslag ervan te kunnen negeren. Rutte bond gisteren in, hij zei de Tweede Kamer woensdag Juncker te steunen. 'Ik ben gesteld op die man.' Merkel maakte de draai al eerder na harde kritiek in eigen land.

Tot de verliezers behoort ook de nieuwe Commissie. Zij zal meer dan voorheen naar het Europees Parlement moeten luisteren, Juncker weet waar zijn machtsbasis ligt. Dat ondermijnt de rol van de Commissie als invloedrijk bemiddelaar tussen het parlement en de lidstaten.

Tot slot dreigt de hele EU iets te verliezen: Groot-Brittannië als lid. Het referendum over het EU-lidmaatschap dat Cameron voor 2017 heeft beloofd, eindigt mede door de 'nederlaag' over Juncker mogelijk in een hard 'nee'. De 'Brexit' verzwakt niet alleen de EU, maar ook de positie van hervormingsgezinde landen in de Unie als Duitsland en Nederland.

Premier Rutte en bondskanselier Merkel ontmoeten elkaar tijdens de top over nucleaire veiligheid in Den Haag. Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.