Hitte

Vandaag nóg warmer dan gisteren, in de brandende zon onderzoeken wetenschappers stedelijke ‘hittestress’

Nadat gisteren het Nederlandse warmterecord werd gebroken, wordt het vandaag mogelijk nóg warmer. Steden hebben daar het meeste last van: warmte wordt er meer geabsorbeerd en het koelt er minder snel af. Om daar een oplossing voor te verzinnen, trekken onderzoekers de brandende zon in. Óók gisteren, op het heetst van de dag.

Het AMS, instituut voor Advanced Metropolitan Solutions, laat een weerballon op de Dam om de hitte te meten . Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Op het heetst van de dag expres vol in de zon gaan staan. In een versteende, open vlakte. En dan ook nog proberen de naar schaduw zoekende passanten te verlokken tot deelname aan een enquête.

Ze moeten er iets voor over hebben, de medewerkers van de Hogeschool van Amsterdam die woensdagmiddag op het Osdorpplein in Amsterdam-West in touw zijn voor het Europese Cool Towns-project. Koel is het in dit stukje van de hoofdstad op dit tijdstip uiteraard niet. En dat Amsterdam zichzelf als een ‘coole’ stad ziet, wordt al heel lang met grote pertinentie uitgedragen, dus dat lijkt het onderzoeken niet waard.

Het Europese Cool Towns-project gaat hierom: data verzamelen over de hitte in de stedelijke omgeving en vervolgens experimenteren met ingrepen in de publieke ruimte, die feitelijk verkoeling brengen of in ieder geval enige verlichting bieden aan de gebruiker van die ruimte. Want het wordt heter en heter in de stad.

Op een beschaduwd plekje op het plein vertelt projectleider Gideon Spanjar gepassioneerd over Cool Towns waarbij meerdere Nederlandse steden (Breda, Middelburg) en ook steden in België, Frankrijk en Engeland zijn betrokken. Onderwijl slaan de metertjes van de in de volle zon opgestelde weerstationnetjes vervaarlijk uit.

Klimaatkubus

‘En hier komt dus de klimaatkubus’, duidt Spanjar op door hekken omzoomde houten bakken waarmee personeel van een hoveniersbedrijf aan de slag is. Straks staat er op het nu nog lege plein een soort pergola-achtige constructie, met bankjes, waar de passant op extreem hete dagen als deze even enige verkoeling kan vinden.

Een medewerker van de Hogeschool Amsterdam meet de hitte op het Osdorperplein voor het Cool Towns Project Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Hitteonderzoek in de stad, het lijkt opeens ‘hot’. Elders in Amsterdam, op de Dam, laten op deze tropische dag onderzoekers van Wageningen University & Research weerballonnen op. Om metingen te doen op welke hoogte de hitte in de stad verschilt van die er iets buiten.

Voor de klimaatsceptici is het een dankbaar onderwerp om weer eens fijn te schamperen, weet Marjolein Pijpers van Esch, microklimaatonderzoeker aan de TU Delft. Hebben we warm weer, is dat weer een probleem. Beleidsmakers en onderzoekers laten de scepsis voor wat het is, zegt zij. ‘We moeten ons gaan aanpassen aan meer hitte.’

Onderzoekers van onder meer de TU Delft, van Wageningen University & Research en de Hogeschool van Amsterdam zijn al jaren doende om het onderwerp ‘de hittebestendige stad’ meer op de kaart te krijgen. Nederland moet zich aanpassen aan het veranderende klimaat, als het om hitte gaat laat zich dat juist in steden voelen.

In het vakgebied heten de steden ‘hitte-eilanden’ waar warmte meer wordt geabsorbeerd en het ’s avonds veel minder snel afkoelt. De versteende omgeving, de platte donkere daken, de glazen kantoorkolossen, industrie en verkeer, alles draagt bij aan de omstandigheid dat het in (delen van) steden vaak veel warmer is of aanvoelt dan erbuiten.

In het zogeheten Deltaplan Ruimtelijke Klimaatadaptatie van het Rijk is vastgelegd dat gemeenten moeten reageren op de voorziene toename van hittegolven. Op verzoek van de gemeente Den Haag bracht TU Delft-onderzoeker Frank van der Hoeven het vraagstuk al jaren geleden in kaart. Hij constateert dat de bewustwording groeiende is.

Botte ontkenning

‘Dat we meer te maken krijgen met intense regenval en daarop moeten anticiperen bij onze stedelijke inrichting is al veel langer een dingetje’, zegt Van der Hoeven nu. ‘Als ik in het verleden begon over verdere opwarming van de stad kwam ik bij veel ambtenaren ongeloof of botte ontkenning tegen. Dat is wel aan het veranderen.’

Het is niet zo verwonderlijk dat ‘hittestress’ vooral in de steden wordt ervaren, zegt Van der Hoeven. ‘Alles wat je hoog bouwt krijgt de volle mep. De versteende openbare ruimte heeft als effect dat warmte meer wordt opgenomen.’

Wat moet er dan in die publieke ruimte gebeuren om het draaglijker te maken in de stad? Er zijn geen voor de hand liggende, eenduidige oplossingen, zeggen de deskundigen in koor. Het aanplanten van meer bomen – verdampen het water, voeren zo hitte af en bieden ook nog eens schaduw – is altijd goed, maar bomen eisen uiteraard ruimte op, dat gaat ten koste van een andere functie, en dat is duur.

Vergroening van de platte daken, lichter gekleurd bouwmateriaal, meer begroeiing op gevels, zonwerende ingrepen aan de buitenkant van bebouwing (als compensatie voor de immer energievretende airco’s), nooit meer atriums bouwen en juist meer arcades, meer windcorridors, in de strijd tegen hittestress is een veelvoud aan ingrepen denkbaar.

Marjolein Pijpers van Esch is betrokken bij de herinrichting van de Spoorzone Delft, het stukje binnenstad waar spoor en station onder de grond zijn gebracht. Het ontwerp voor de aanleg van het Van Leeuwenhoekpark, omgeven door bebouwing, is de eerste uiting van plannenmakerij waarbij uitdrukkelijk rekening is gehouden met de stad als hitte-eiland.

‘Het komt onder meer neer op goed doordenken welke beplanting veel kan betekenen voor schaduwwerking en verkoeling, waar een waterpartij als een vijver echt een goede functie heeft.’

Waar we in Nederland op termijn misschien ook wel naartoe gaan, voorziet Pijpers van Esch, is een Zuid-Europese aanpak van het hittevraagstuk op plaatsen waar veel mensen samenkomen: zeilen of doeken ophangen ter beschutting.

In Gilze-Rijen geen champagne of toeterende auto’s om het warmterecord te vieren

Nederland beleefde woensdag de heetste dag sinds 23 augustus 1944. Maar het blijft stil rond het nieuwe record. Niemand staat klaar met champagne, niemand rijdt toeterend door de straten. Velen zitten binnen bij de airco, of zoeken verkoeling in het zwembad.

Zit er een limiet aan het aantal mensen dat je kunt kennen? Wat bewijst de uitslag van een schriftelijke test eigenlijk? In onze Grote Vragen Podcast beantwoorden we ‘vragen waar je nooit over na hebt gedacht maar plotseling dolgraag een antwoord op wilt hebben’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden