Analyse

Vanaf het strandbed uitkijken naar criminelen: ‘Je weet nooit hoe een koe een haas vangt’

Nederlanders met reisplannen krijgen deze zomer huiswerk mee. Als het aan de politie ligt, kijken vakantiegangers die Midden-Amerika, Zuid-Amerika, Spanje, Marokko of Dubai aandoen vanaf hun strandbed uit naar de twee meestgezochte criminelen van Nederland: Ridouan T. en Saïd R.

Compositietekeningen van hoe Ridouan T. (boven) en Saïd R. (onder) er volgens de politie nu uit zouden kunnen zien. Beeld Politie

Die oproep deed de politie dinsdagavond in het televisieprogramma Opsporing Verzocht. Om de zoektocht te ondersteunen, heeft ze ‘verouderingstekeningen’ laten maken van de twee mannen die volgens het Openbaar Ministerie leiding gaven aan een ‘geoliede moordmachine’.

Op de tekeningen is te zien hoe T. en R. – de hoofdverdachten in een omvangrijk liquidatieproces dat vorige week is begonnen – er nu uit zouden kunnen zien. Er zijn verschillende opties: met een baard, bril en in alle gevallen: met meer rimpels. De tekeningen zijn volgens de politie nodig: de recentste foto van T. komt uit 2015, die van zijn rechterhand R. is nieuwer.

Hoe kansrijk is de politieoproep? Volgens Thomas Aling, woordvoerder Landelijke Eenheid, zijn dergelijke opsporingsberichten in het verleden een effectief middel gebleken. ‘In dit soort onderzoeken is de hulp van het publiek hartstikke belangrijk. Je hebt zoveel ogen meer.’ Ter onderbouwing verwijst hij naar de zaak van de beruchte huisjesmelker Harry O.. Vorige week dinsdag werd zijn foto vertoond in Opsporing Verzocht, een dag later kon hij worden gearresteerd dankzij een tip uit Suriname.

Thijs H. en Jos B.

Ook het opsporingsbericht voor Thijs H. ligt nog vers in het geheugen. De voortvluchtige moordverdachte werd enkele uren na het verspreiden van zijn foto en volledige naam teruggevonden in Limburg. Bij Jos B., verdacht van de moord op Nicky Verstappen, had de politie ook snel beet. Na een dna-match domineerde zijn foto vorige zomer het nieuws. Binnen vijf dagen werd hij dankzij een tip van een Nederlander teruggevonden in Spanje.

Het ging bij deze succesverhalen om tips die binnenkwamen op basis van foto’s. Bij compositietekeningen is de pakkans zeer gering, zegt Peter van Koppen, hoogleraar rechtspsychologie aan de Vrije Universiteit. Ze bevatten vaak te weinig informatie en zijn lang niet altijd treffend. Vrijwel altijd zijn er meer details nodig, zoals de kleur van een scooter of rugzak.

Waarom de politie er dan toch aan begint? ‘Het succes is niet nul’, zegt Van Koppen. ‘Voor vrijwel alle opsporingsmethodes geldt dat je er vaak niets aan hebt, maar je kunt moeilijk voorspellen hoe een koe een haas vangt.’

Volgens Van Koppen had de politie het in dit geval wellicht beter bij de foto’s kunnen laten. Zoveel ouder zijn de verdachten nu ook weer niet en zo’n verouderingstekening is volgens de hoogleraar ‘een gokje’. Bovendien kunnen de drie verschillende tekeningen leiden tot te veel informatie. ‘Ze hebben de kijker nu gebombardeerd met verschillende versies. Dan kunnen er ook veel mensen voor de verdachten worden aangezien, en heb je straks misschien een hele hoop tips waar je die ene uit moet vissen. Dat levert veel werk op.’

Te veel informatie

Het is te veel informatie, vindt ook beeldend kunstenaar Annet Ardesch, die al jaren in opdracht van de politie compositietekeningen maakt. Bij die van T. en R. was zij niet betrokken. ‘Het wordt heel ingewikkeld voor iemand die in Mexico op een terrasje zit om in een flits te zien of die man vier tafeltjes verderop Ridouan is. Tegen de tijd dat je de site van Opsporing Verzocht hebt opgezocht, is zo iemand met zijn zesde zintuig al lang weg.’

Volgens Ardesch kunnen tekenaars wel degelijk een inschatting maken van hoe iemand er enkele jaren later uit kan zien. Beter dan bijvoorbeeld verouderingsapps en -software die alleen een algemeen beeld van verjaring kunnen geven. Tekenaars kunnen letten op details. ‘Als iemand een rond gezicht heeft, krijgt hij iets meer wangzakken. Een mager gezicht gaat juist meer invallen. De oren worden groter, de mondhoeken gaan wat hangen, de vouw tussen de neus en mond wordt dieper.’

Ze vindt dat de tekenaar van Said R. een knap staaltje werk heeft geleverd, over de compositie van Ridouan T. is ze minder enthousiast. ‘Hij is een dikke oude man geworden. Te oud in verhouding. Natuurlijk, als er extreme omstandigheden zijn dan kan iemand in een paar jaar snel veranderen, maar Ridouan lijkt toch een relaxed leven te leiden, waar hij ook is.’

Eén goede tip

Politiewoordvoerder Aling beaamt dat sommige compositietekeningen beter lijken dan andere. ‘Het is nooit een pasfoto. Maar dit zijn geen tekenaars die zomaar op een boulevard mensen natekenen. Het zijn gecertificeerde mensen.’ Het bericht is ook een extra trigger voor getuigen, denkt de woordvoerder. ‘En je hebt maar één goede tip nodig.’ Bang dat de verdachten inmiddels onherkenbaar zijn gemaakt met plastische chirurgie, is hij niet. ‘Je kunt het nooit uitsluiten, maar dat soort ingrepen zijn wel een behoorlijke stap. In de Holleeder-scene is het bijvoorbeeld niet gebeurd.’

Voor vakantiegangers die Ridouan T. of Saïd R. ineens zien opdoemen aan de Spaanse costa, luidt Alings devies: bel de politie. ‘Ga niet zelf dingen ondernemen.’ Het is niet de bedoeling dat burgers massaal voor recherche gaat spelen, zegt de voorlichter. ‘Dat kan tot gevaarlijke situaties leiden. En als het iemand is die er op lijkt, is het vervelend voor die persoon.’

Volgens Van Koppen kan de tiplijn nog een drukke zomer tegemoetzien. ‘Het is bekend dat interetnische herkenningen lastig zijn. Dat zou ook kunnen gelden voor deze mannen. Als mensen straks denken dat iedere Turk of Marokkaan erop lijkt, dan gaat dat veel tips opleveren. Zeker ook door die beloning.’ Want voor de tip die leidt tot de aanhouding van Ridouan of Said looft de politie 100 duizend euro uit. 

Meer over Ridouan T. en zijn bende

Wie is Ridouan T., die vermoedelijk achter een reeks liquidaties zit? De Volkskrant schreef eerder dit profiel over hem.

De bende rond Ridouan T. wordt verdacht van steeds meer liquidaties: ‘Heb bloed, bloed nodig. Niks anders.’

Politie en justitie reageren op het verwijt dat ze de risico’s voor de familie van kroongetuige Nabil B. – zijn broer Reduan werd vermoord – verkeerd hebben ingeschat. ‘Je kunt niet voor iedereen bij elk soort dreiging het hoogste niveau inzetten.’

Zijn cliënt Nabil B. is misschien wel de bekendste kroongetuige van het land. Die wilde praten in een reeks liquidatiezaken, uit wraak werd zijn broer vermoord. Advocaat Bart Stapert: ‘Met een liquidatie hield ook ik geen rekening’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden