Vanaf 1 januari telt Nederland een jaartje écht mee

Dan bezet het koninkrijk een zetel op het hoogste niveau: de VN-Veiligheidsraad

Vanaf 1 januari praat Nederland een jaar lang mee op het hoogste diplomatieke niveau in de VN-Veiligheidsraad. Secretaris-generaal António Guterres vloog alvast over om het lidmaatschap feestelijk in te luiden.

Aftrap Sigrid Kaag, António Guterres en Halbe Zijlstra in het Vredespaleis. Foto Freek van den Bergh

Nederland spreekt een woordje mee. Vanaf 1 januari bezet het koninkrijk een zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Nog negen dagen te gaan, maar aan minister Halbe Zijlstra van Buitenlandse Zaken te oordelen, die glundert als een zojuist door de klas toegezongen jarige job, is de zittingstermijn vrijdag begonnen met de 'aftrap' in het Vredespaleis in Den Haag.

Aan secretaris-generaal António Guterres - even de oceaan over om het Nederlandse lidmaatschap in te luiden - overhandigt hij het bordje met 'The Netherlands' dat straks op de vergadertafel in New York zal staan en hij verklaart: 'We zijn er klaar voor. Ons team in New York is gretig.' Een jaar lang zal Nederland op het hoogste diplomatieke niveau meepraten over de belangrijkste internationele kwesties.

Betekenisvol gebaar

Afgaande op wat Guterres, Zijlstra en minister Sigrid Kaag van Ontwikkelingssamenwerking zeggen, zal 'multilateralisme' het kernthema zijn van de Nederlandse inbreng. Niet voor niets begint Zijlstra zijn toespraak met dat woord. In de VN-context lijkt dat vanzelfsprekend, maar in tijden dat de machtigste speler op het wereldtoneel uitgaat van 'America First' en andere landen aanraadt óók hun nationaal belang voorop te stellen, is het een betekenisvol gebaar.

Nederland zal een van de tien roulerende leden zijn van een orgaan waarin de vijf permanente lidstaten op cruciale momenten hun vetorecht kunnen gebruiken. Dat bepaalt de bandbreedte van de VN-diplomatie en het leidt ertoe dat de Veiligheidsraad in sommige van de heetste crises, zoals de oorlog in Syrië, maar een marginale rol speelt. Als klein land kun je dan maar beter op zoek gaan multilaterale samenwerking, consensus en 'eenheid', een woord dat ook Guterres in de mond bestorven is.

Symbolisch is de plaats waar de aftrap plaatsvindt: in Den Haag, stad van het internationaal recht, in de grote zaal van het Vredespaleis, waar de rechters van het Internationaal Gerechtshof zitting houden. 'Recht' is een van de drie thema's waarop Nederland komend jaar in New York iets eigens hoopt te kunnen toevoegen, naast vredesoperaties en (de agenda van Kaag) de oorzaken van conflicten.

Het balletje wordt door Guterres handig ingekopt. Hij heeft een 'strategische review' van de VN-vredesmissies aangekondigd. Daarin kan Nederland een 'zeer belangrijke rol spelen', een suggestie die door Zijlstra van harte wordt omarmd.

Het absolute hoogtepunt van het lidmaatschap valt in maart, wanneer Nederland een maand lang voorzitter is van de Veiligheidsraad. Dat is vooral het moment waarop het verschil kan worden gemaakt: Nederland zit de wereld voor. Zijlstra en Kaag zullen ongetwijfeld allebei een keer langskomen in New York om een vergadering van de raad te leiden. Verder gebeurt dat door ambassadeur Karel van Oosterom, die ook de rest van het jaar het Nederlands voorzitterschap belichaamt.

Mark Rutte bezoekt de VN-veiligheidsraad. Foto anp

Nederland zal straks 'zaken benadrukken die voor Nederland van belang zijn', zegt Zijlstra. Wat niet hetzelfde is als 'het Nederlands belang benadrukken', zeker niet in de maand van het voorzitterschap. Juist dan moet Nederland zich dienend en verzoenend opstellen. Dat is de paradox van het voorzitterschap: Van Oosterom heeft een maand lang veel te vertellen, zijn land tijdelijk minder.

Dat kan een rol spelen in het MH17-dossier. Nederland wil het lidmaatschap aangrijpen om te zorgen dat de daders worden vervolgd, een kwestie waarbij Rusland tegen de schenen kan worden geschopt. Maar zal Nederland het voorzitterschap hiervoor gebruiken? Waarschijnlijk juist niet.

De MH17 behoort tot de reguliere agendapunten, die een groot deel van het werk van de Veiligheidsraad bepalen. Nederland is ook voorzitter van een comité dat toeziet op uitvoering van de sancties tegen Noord-Korea en van een comité dat toeziet op de nucleaire deal met Iran.

Uitdagingen

Verder zijn er natuurlijk de crises, de onverwachte gebeurtenissen. Je mag het zo eigenlijk niet zeggen, maar voor een voorzitter zijn dat de mooiste uitdagingen. Dan kan diplomatie worden bedreven op het scherp van de snede, dan giert de adrenaline door de aderen.

Dat gebeurde de vorige keer dat Nederland lid was van de raad en een maand het voorzitterschap bekleedde, in september 1999. De hel brak op dat moment los in Oost-Timor, waar pro-Indonesische milities met geweld de onafhankelijkheid probeerden te voorkomen.

Ambassadeur Peter van Walsum benutte al zijn diplomatieke talenten en stampte binnen twee weken een VN-vredesmacht uit de grond. Het waren de hoogtijdagen van het multilateralisme. Toen minister Jozias van Aartsen een week later New York bezocht, kon hij meegenieten van de uitbundige lof die zijn topdiplomaat ten deel viel.

Zijlstra lijkt zich al een beetje op zulke verrassingen te verheugen. Zijn team heeft zich zeer goed voorbereid op de klus, zegt hij. Sinds oktober wonen de Nederlanders al op klapstoeltjes de vergaderingen van de Veiligheidsraad bij. 'Dan kunnen we straks alle energie inzetten voor onverwachte dingen.'

gedeeld lidmaatschap Gewoonlijk is een land twee jaar lid van de Veiligheidsraad, maar het Nederlandse lidmaatschap duurt slechts één jaar. De termijn wordt gedeeld met Italië, dat het afgelopen jaar lid was. Beide landen waren in juni 2016 met Zweden in de race om de twee voor Europa beschikbare zetels. Zweden won de eerste ronde, waarna Nederland en Italië besloten de resterende zetel te delen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.