Vanachter de computer de 'MH17-raket' traceren

Het onderzoekscollectief Bellingcat heeft twintig Russische militairen geïdentificeerd die betrokken moeten zijn geweest bij de lancering van de BUK-raket die op 17 juli 2014 de MH17 neerhaalde. Wie zit er achter dit collectief? Lees het profiel dat we eerder publiceerden, hier terug.

Beeld Censuur

Eliot Higgins is nog nooit in het oosten van Oekraïne geweest, maar hij kan precies vertellen waar de oplegger heeft gestaan met de BUK-luchtdoelraketten waarmee deze zomer mogelijk vlucht MH17 werd neergehaald. Op een plein in het stadje Torez, vlak bij een supermarkt met een gele gevel. Vandaar zette de lanceerder koers naar Snizjnje waar de fatale raket mogelijk werd afgeschoten.

Vóór de ramp met het Maleisische toestel had Higgins zich nooit met het conflict in Oekraïne beziggehouden. Vanuit zijn appartement in Leicester volgde hij onder de naam Brown Moses op de voet alle ontwikkelingen in de burgeroorlog in Syrië. Zo geobsedeerd dat hij in twee jaar uitgroeide tot een van de voornaamste experts als op het gebied van oorlogsgeweld in Syrië. Na het neerstorten van MH17 besloot hij zich op het raadsel van de BUK-raket te werpen.

Rapport

Met vijf andere internetfanaten heeft hij nu een rapport uitgebracht waarin zij aan de hand van foto's en videobeelden op de sociale media aantonen dat de BUK-lanceerder uit Rusland kwam en na de ramp ook weer koers zette naar de grens met Rusland. Een staaltje burgerjournalistiek waarvoor hij veel lof, maar ook de nodige kritiek krijgt. De Kremlingezinde televisiezender Russia Today nam hem uitgebreid onder vuur, maar dat beschouwt Higgins als een 'eerbetoon'. 'Wij laten ons niet uit over de vraag wie die raket heeft afgeschoten. Daarvoor hebben we onvoldoende bewijzen. Wat dat betreft leggen we de lat hoog.'

Wekenlang zijn Higgins en zijn collega's bezig geweest allerlei accounts op de sociale media door te vlooien, waaronder tal van pagina's van Russische militairen op Vkontakte, het Russische Facebook. 'We hebben er geen cent voor gekregen. Iedereen doet het gratis, in zijn vrije tijd', zegt de Britse onderzoeker.

Ook na de publicatie van hun rapport zijn ze van plan door te gaan met het onderzoek naar MH17, maar Higgins wil zijn ervaring ook gebruiken om anderen op te leiden tot internetspeurder. Samen met zijn collega's is hij de site Bellingcat begonnen, een verwijzing naar een fabel van Lafontaine over muizen die uit lijfsbehoud een kat een bel om willen doen. 'Wat we met Bellingcat proberen te doen is mensen leren hoe ze iets kunnen bereiken dat vrijwel onmogelijk lijkt. Wij geven tips hoe ze informatie die overal op het internet te vinden is, kunnen gebruiken voor hun onderzoek,' zegt Higgins vanuit New York.

Beeld Censuur

Informatie is overal

'Er ligt zo ongelooflijk veel informatie op straat. Het probleem is die te ordenen en te combineren, zodat je er gebruik van kunt maken.' Google Earth, Google Maps, Streetview liggen voor de hand, maar Bellingcat wijst ook op geraffineerdere programma's, zoals de app SunCalc, die aan de hand van schaduwen uitrekent op welk uur een foto is gemaakt. Voor zijn blog over de strijd in Syrië gebruikte Higgins foto's van de torens van moskeeën in verschillende steden. Aan de hand daarvan kon hij vaststellen om welke wijk het ging en uit welke richting beschietingen kwamen. Hij werkt nu aan een interactieve kaart van Syrië waarop je door een stad aan te klikken toegang krijgt tot plaatselijke twitteraars, bloggers of Facebookgebruikers. 'Dan weet je meteen wat daar gebeurt.'

Higgins is ervan overtuigd dat Bellingcats vorm van burgerjournalistiek - een mengsel van datamining en vrijwilligers die als onderzoekers aan de slag gaan met het materiaal - een grote toekomst heeft. 'Ik zeg niet dat het de enig juiste of beste vorm van journalistiek is, maar het is zeker een deel van de toekomst. Ik ben nu ruim twee jaar bezig met dit werk en merk dat ik steeds meer erkenning krijg. Ik word benaderd door mensenrechtenorganisaties, zoals Human Rights Watch, maar ook door regeringen en zelfs veiligheidsdiensten.'

Bellingcat werkt nu ook samen met de Britse politie. 'Zij kunnen ons helpen met praktische problemen, zoals: hoe ga je aan de slag met een half miljoen video's en hoe bewaar je zo'n enorme hoeveelheid informatie?'

Brengt die samenwerking met de politie de onafhankelijkheid van Bellingcat niet in gevaar? Higgins: 'Nee hoor. Ik doe dit werk omdat ik ervan geniet. Ik ben helemaal vrij. Als ze mij proberen te zeggen dat ik iets moet doen of iets niet mag doen, is het meteen afgelopen met de samenwerking. En ach, veel mensen denken nu toch al dat ik voor de CIA werk. Daar maal ik echt niet om.'

Crowdfunding

Zijn baan bij een vluchtelingenorganisatie heeft Higgins opgegeven. Hij verdient wat als consultant. Met crowdfunding heeft Higgins geld bij elkaar gekregen, zodat hij kantoorruimte voor Bellingcat kan huren. Nu probeert hij geldschieters te vinden, zodat hij ook wat personeel kan aannemen. 'Maar het gaat niet makkelijk, omdat ze ons niet helemaal kunnen plaatsen. De één vindt ons te analytisch, de ander juist te journalistiek.'

Hij hoopt dat hij toch de kans krijgt zijn droom te verwezenlijken: Bellingcat als een permanente opleidingsplek voor burgerjournalisten. 'Wij zijn nu al met een project bezig om 150 journalisten in de Arabische wereld op te leiden. Door onderzoek voor ons te doen leren ze tegelijk hoe ze allerlei middelen kunnen gebruiken.'

Corruptie en georganiseerde misdaad is een ander onderwerp waar Higgins zich op wil storten. Op uitnodiging van Google geeft hij in New York een workshop voor het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), een organisatie die onderzoek naar corruptie in Oost-Europa probeert te stimuleren. 'Wij helpen hen met methoden om de boekhouding van bedrijven door te spitten, maar het voornaamste wat we de mensen proberen bij te brengen is gewoon goed kijken: looking at stuff.'

De opnieuw in elkaar gezette cockpit van de neergeschoten MH17. Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden