Van zittenblijven wordt niemand wijzer

ZOMERSCHOLEN
Vrijwel nergens ter wereld blijven zoveel leerlingen zitten als in Nederland. De zomerschool is een beter alternatief.

De laatste week van het schooljaar wordt gedomineerd door de overgangsvergaderingen. In deze vergaderingen speel ik samen met andere docenten voor God. Wij bepalen of de toekomst voor een leerling nog een jaar verder wordt opgeschoven, of niet.


De ervaring leert dat een jaar zittenblijven voor een leerling meestal helemaal niets oplevert, behalve tijdverlies. Het schaarse internationale onderzoek dat beschikbaar is, komt tot soortgelijke conclusies. Zittenblijven levert niets op, en als het al iets oplevert, is het negatief: een gefrustreerde leerling die een nog grotere hekel aan school heeft gekregen.


Wanneer je een paar overgangsvergaderingen hebt meegemaakt, is wel duidelijk wat de belangrijkste motieven zijn om leerlingen toch een jaar te laten overdoen. 'Hij/zij verdient het niet, want hij/zij heeft helemaal niets gedaan.' 'Als hij/zij overgaat, wat zullen de andere leerlingen dan denken?' 'Hij/zij verdient het om een keer op zijn/haar bek te gaan.' 'Misschien leert deze leerling nu eindelijk een belangrijke les.'


Er bestaan nobeler motieven om leerlingen te laten zitten. Die zijn vooral paternalistisch. 'Het is echt beter voor hem/haar om dit jaar nog een keer over te doen.' 'Hij/zij mist de basis om het volgend jaar goed te scoren.' 'Wanneer deze leerling niet dit jaar blijft zitten, dan gebeurt dat zeker volgend jaar.'


Zittenblijven komt niet overal in dezelfde mate voor. In Engeland en Finland, het onderwijsmekka, blijven leerlingen niet of nauwelijks zitten. Deze landen hebben zittenblijven niet nodig.


De Britten hanteren een systeem met levels in plaats van afzonderlijke schoolniveaus zoals we in Nederland kennen met vmbo, havo en vwo. Een jaar falen bij een vak levert een lager level op, niet een extra jaar op school. Dit systeem is natuurlijk ook niet ideaal. Wij willen dat leerlingen hun niveau vasthouden.


Een beter alternatief voor zittenblijven is onlangs gepresenteerd door Michel Rog, aftredend voorzitter van CNV Onderwijs en kandidaat voor de Tweede Kamer voor het CDA. Volgens hem kunnen we zittenblijven beter vervangen door zomerscholen. Ik ben daar helemaal voor.


De beslissing op een overgangsvergadering wordt dan niet 'gaat deze leerling een jaartje overdoen?' maar: 'Heeft deze leerling zes of drie weken vakantie?' Wanneer een leerling onderpresteert, gaat hij naar de zomerschool. De school kan dit eenvoudig organiseren, want het gebouw staat toch leeg in de zomer.


Maar de scholen doen het niet. Ze missen de prikkel. Dat is jammer, want de potentiële besparing is enorm. Een school krijgt per leerling 4.000 euro per jaar, ook voor een zittenblijver. Wanneer de helft van dit bedrag gebruikt wordt voor de zomerschool is dit een bezuiniging van 50 procent.


Van de 2.000 euro per leerling in de zomerschool kunnen docenten en ondersteunend personeel worden betaald die zeven weken vakantie te lang vinden en een extra beloning best kunnen gebruiken. De docent die liever lang op vakantie gaat, moeten dat vooral doen.


Ik denk dat de meeste ouders een zomerschool wel zien zitten. Al was het alleen maar omdat ze in de zomer niet zo lang vrij hebben als hun schoolgaande kinderen. En ze zullen drie weken doorwerken toch verkiezen boven een heel jaar overdoen.


En de leerling? Die maakt in de loop van het jaar de afweging voor een lange of een korte zomervakantie. Vooral leerlingen met motivatieproblemen zullen zich vermannen voor het behoud van hun zomervakantie. Alleen voor de werkelijk zwakke leerling zou zittenblijven overigens een optie moeten blijven.


Zittenblijven zou een uitzondering moeten zijn. Nu verliest in het Nederlandse onderwijs een op de drie leerlingen een jaar. Een enorme verspilling van tijd en geld.


FERRY HAAN


is docent economie.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden